بازگشت سیاست فشار در لباس دیپلماسی
واشنگتن میان توافق و ماجراجویی کدام را انتخاب میکند؟
گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا با ارزیابی مثبت مقامات ایرانی ادامه یافته، اما آینده آن به تغییر واقعی رویکرد واشنگتن گره خورده است. همزمان، آمریکا تلاش دارد با شرطگذاریهای حداکثری، فشار را در پوشش دیپلماسی حفظ کند؛ رویکردی که حتی رسانههای غربی آن را به بنبست رسیده میدانند. در این میان، بحرانهای داخلی ترامپ، گزینه نظامی را به حاشیه رانده و اسرائیل را نگران توافقی کرده که بدون تأمین مطالباتش شکل بگیرد؛ وضعیتی که به تشدید جنگ روانی تلآویو انجامیده است.
فرارو- کمال خرازی، مشاور ارشد مقام معظم رهبری و رئیس شورای راهبردی روابط خارجی روز دوشنبه با ارزیابی مثبت از روند آغازشده گفتوگوهای غیرمستقیم میان ایران و ایالات متحده، تصریح کرد که این مذاکرات «تا اینجا خوب پیش رفته است»، اما ادامه موفقیتآمیز آن بیش از هر چیز به تصمیم و اراده طرف آمریکایی وابسته خواهد بود.
به گزارش فرارو، کمال خرازی با تأکید بر اینکه تجربههای پیشین تعامل با واشنگتن مملو از بدعهدی و رویکردهای ناکارآمد بوده است، خاطرنشان کرد ایالات متحده باید به این جمعبندی رسیده باشد که مسیرهای گذشته نهتنها به نتیجه نرسیده، بلکه هزینههای بیشتری را نیز بهدنبال داشته است. از نگاه تهران، تغییر رفتار واقعی آمریکا و عبور از سیاستهای شکستخورده فشار و تقابل، شرط اصلی هرگونه پیشرفت در آینده خواهد بود.
در همین چارچوب، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ، این دور از گفتوگوها را «آغازی خوب» توصیف کرد و با نگاهی واقعگرایانه تأکید کرد که اعتمادسازی فرآیندی زمانبر است و نمیتوان آن را با شعار یا وعدههای مقطعی جایگزین کرد. عراقچی با اشاره به غیرمستقیمبودن مذاکرات، تصریح کرد که گفتوگوها صرفاً بر موضوعات هستهای متمرکز بوده و جمهوری اسلامی ایران با صراحت بر حقوق مسلم خود پای میفشارد. وزیر امور خارجه با یادآوری اینکه غنیسازی اورانیوم حق مشروع ایران بر اساس قوانین بینالمللی است، اعلام کرد تهران از این حق عقبنشینی نخواهد کرد، اما همزمان آمادگی دارد در چارچوبی قابل اعتماد و متوازن، به توافقی برسد که منافع ملی کشور را تضمین کند.
از سوی دیگر، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، نیز با استقبال از فضای ایجادشده، مذاکرات اخیر را «گامی رو به جلو» ارزیابی کرد و در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس تأکید کرد که گفتوگو، گزینه راهبردی جمهوری اسلامی برای حلوفصل اختلافات است. او یادآور شد که سیاست هستهای ایران بر پایه حقوق تصریحشده در معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای بنا شده و تهران هرگز خارج از این چارچوب حرکت نکرده است.
بازگشت سیاست فشار در لباس دیپلماسی
منابع دیپلماتیک و راهبردی آمریکایی بار دیگر تلاش کردهاند با تکرار سیاستهای شکستخورده گذشته، مسیر گفتوگو با جمهوری اسلامی ایران را مشروط به مطالباتی حداکثری و غیرواقعبینانه کنند. به گفته این منابع، واشنگتن تنها در صورتی حاضر به ورود به مذاکرات مستقیم با تهران خواهد شد که گفتوگوها به مرحله تدوین یک «نقشه اجرایی» منتهی شود که در آن، ایران به توقف کامل غنیسازی اورانیوم در داخل کشور متعهد گردد؛ شرطی که عملاً نافی حقوق بدیهی و قانونی ایران ذیل معاهدات بینالمللی است.
این منابع آمریکایی مدعیاند توقف غنیسازی، مبنای پرداختن به سایر پروندهها خواهد بود؛ از یکسو موضوع توانمندیهای موشکی ایران و از سوی دیگر چگونگی رفع یا تعلیق تحریمهایی که خود واشنگتن بهطور یکجانبه و غیرقانونی اعمال کرده است. در همین چارچوب، تأکید شده که رئیسجمهور آمریکا اجازه تداوم مذاکرات را نخواهد داد، مگر آنکه تهران در آیندهای نزدیک، راهحلی ارائه دهد که با خواست واشنگتن برای از میان برداشتن کامل ظرفیتهای هستهای ایران همراستا باشد؛ خواستی که پیشتر نیز بارها با پاسخ منفی و قاطع ایران مواجه شده است.
بر اساس این روایت آمریکایی، پرونده غنیسازی به سکوی ورود به سایر موضوعات از جمله توان دفاعی و موشکی ایران و همچنین سازوکار تحریمها تبدیل شده است؛ مسیری که بهروشنی نشان میدهد هدف واشنگتن، صرفاً موضوع هستهای نیست، بلکه محدودسازی همهجانبه قدرت ایران را دنبال میکند.
در همین راستا، برخی تحلیلگران نزدیک به محافل جمهوریخواه آمریکا صراحتاً اذعان کردهاند که مسئله اصلی واشنگتن، نه اعتمادسازی، بلکه مهار ایران است. آنها مدعیاند ایران بهدنبال دستیابی به توانمندی هستهای با اهداف نظامی است؛ ادعایی تکراری که سالهاست بدون ارائه هیچ سند معتبری تکرار میشود و همواره از سوی ایران و نهادهای بینالمللی رد شده است. با این حال، همین ادعا بهانهای شده تا مسئولیت ارائه راهحل دیپلماتیک، بهطور یکجانبه بر دوش تهران گذاشته شود.
در مقابل، برخی کارشناسان راهبردی منطقهای با نگاهی واقعبینانهتر تأکید دارند که عبور از مذاکرات غیرمستقیم به مستقیم، فرآیندی تدریجی و چندلایه است و نه تصمیمی ناگهانی. به باور این تحلیلگران، این روند از مسیرهای موازی سیاسی، فنی، اقتصادی و امنیتی عبور میکند و هر مرحله، پیشنیاز ورود به مرحله بعدی است.
مدیریت ریسک بهجای ماجراجویی نظامی
روزنامه انگلیسی «تایمز» در تحلیلی به بنبست راهبرد فشار علیه جمهوری اسلامی ایران اذعان کرده و پیشبینی کرده است که تهران ممکن است در چارچوبی محدود و حسابشده، امتیازی فنی در برنامه هستهای خود ارائه دهد. به نوشته این روزنامه، چنین رویکردی میتواند هم به کاهش بخشی از تحریمها بینجامد و هم مانع از لغزش منطقه بهسوی یک رویارویی نظامی تازه شود.
تایمز تصریح میکند که ایالات متحده، علیرغم تداوم نمایش قدرت و آرایش نظامی در خاورمیانه، نشانهای از اراده جدی برای حمله مستقیم به ایران بروز نداده است؛ واقعیتی که از نگاه ناظران، بیانگر بازدارندگی مؤثر جمهوری اسلامی و پرهزینهبودن هرگونه ماجراجویی نظامی علیه ایران است.
در همین چارچوب، سایمون گاس، سفیر پیشین بریتانیا در تهران، اذعان میکند که «مسیر حلوفصل وجود دارد، اما بسیار باریک است». او با اشاره به فشار رژیم صهیونیستی برای گسترش دامنه مذاکرات به حوزه موشکهای بالستیک، تأکید میکند که ایران قاطعانه هرگونه گفتوگو در اینباره را رد کرده است؛ موضعی که بار دیگر خطوط قرمز غیرقابلچانهزنی تهران را آشکار میسازد.
در بخش دیگری از گزارش، ادعاهایی درباره تأثیر حملات ماه ژوئن بر تأسیسات ایران مطرح میشود؛ ادعاهایی که با بزرگنمایی رسانهای همراه است و بیش از آنکه بازتاب واقعیت باشد، تلاشی برای القای برتری نظامی غرب به شمار میرود. با این حال، حتی مقامهای پیشین آمریکایی نیز ناچار شدهاند اذعان کنند که تمرکز اسرائیل اکنون نه بر توقف کامل برنامه هستهای، بلکه بر سرعت بازسازی توان دفاعی و موشکی ایران قرار گرفته است.
گزارش تایمز در نهایت به این جمعبندی میرسد که آنچه در جریان است، نه یک توافق بزرگ، بلکه ترتیبی محدود برای مدیریت ریسک و جلوگیری از بدترین سناریوهاست. مسیری باریک اما ممکن که میتواند به فرمولی منتهی شود که هر دو طرف مدعی پیروزی شوند: واشنگتن با محدودیتهای ادعایی هستهای و تهران با کاهش تحریمها.
ترامپ گرفتار داخل؛ تلآویو نگران بیرونماندن از بازی
محافل نزدیک به دونالد ترامپ از تغییر معنادار و ناگهانی در رویکرد دولت آمریکا نسبت به ایران خبر میدهند؛ تغییری که نه از سر بازنگری راهبردی، بلکه محصول تشدید بحرانهای داخلی رئیسجمهور آمریکا ارزیابی میشود. به گفته این منابع، پرونده ایران عملاً از فهرست اولویتهای ترامپ کنار گذاشته شده و مدیریت آن به استیو ویتکاف سپرده شده است.
روزنامه عبریزبان معاریو به نقل از منابع یهودی–آمریکایی نزدیک به کاخ سفید گزارش داده است که فشارهای فزاینده سیاست داخلی، تمرکز ترامپ را بهشدت کاهش داده و موضوع ایران دیگر در کانون توجه او قرار ندارد. تحلیلگران آمریکایی نیز با اشاره به افت موقعیت سیاسی ترامپ در داخل، تأکید کردهاند که «حمله نظامی به ایران در این مقطع از دستور کار واشنگتن خارج شده» و هرگونه بحث در اینباره به زمانی نامعلوم موکول شده است.
بر پایه تازهترین نظرسنجیهای افکار عمومی، میزان رضایت از عملکرد ترامپ روندی نزولی دارد؛ تا آنجا که طبق یکی از این نظرسنجیها، ۵۹ درصد از شهروندان آمریکایی از کارنامه او بهعنوان رئیسجمهور ناراضیاند. معاریو در این زمینه به گزارشی تحقیقی از نیویورک تایمز استناد میکند که از کاهش اعتماد بخشهای گستردهای از طبقه متوسط آمریکا به رئیسجمهور خبر میدهد. علاوه بر این، ناآرامیهای خشونتآمیز اخیر در مینیاپولیس و اعتراضات ناشی از درگیری میان مأموران مهاجرت و شهروندان، فشار مضاعفی بر دولت ترامپ وارد کرده و شکافهای داخلی را عمیقتر ساخته است.
در چنین فضایی، چهرههایی در جامعه یهودی نیویورک میان درگیری ترامپ با بحرانهای داخلی و آنچه «انفراد» ویتکوف در مدیریت پرونده ایران خوانده میشود، ارتباط برقرار کردهاند. به گفته این منابع، استیو ویتکاف به بازیگر محوری در تنظیم روابط آمریکا و اسرائیل درباره ایران بدل شده و گاه بدون هماهنگی قبلی با طرفهای ذیربط، ابتکار عمل را در دست میگیرد؛ وضعیتی که نگرانی تلآویو را تشدید کرده است.
معاریو برای نشاندادن این نگرانی، به تماس تلفنی طولانیمدت اخیر میان نتانیاهو و ویتکاف اشاره میکند؛ تماسی ۲۱۰ دقیقهای که بنا به گفته مفسران آگاه در واشنگتن، تنها بر یک محور متمرکز بوده است: ایران. نتانیاهو در این گفتوگو تلاش کرده است نگرانیهای اسرائیل را درباره هرگونه توافق هستهای جدیدی که شامل محدودسازی توان موشکی ایران نباشد، مطرح کند؛ مطالبهای که تلآویو آن را خط قرمز خود میداند.
با این حال، همان مفسران آمریکایی تصریح میکنند که وزن و نفوذ نتانیاهو در تصمیمسازیهای کنونی واشنگتن بهشدت کاهش یافته است. به نوشته معاریو، دیدگاههای نخستوزیر اسرائیل عملاً تأثیر تعیینکنندهای بر رفتار فرستاده ویژه آمریکا ندارد و تماسهای طولانی نیز بیش از آنکه نشانه نفوذ باشد، بازتابی از نگرانی تلآویو نسبت به کنار گذاشتهشدن از معادله است.
پیامهای تند از تلآویو؛ عزم واقعی یا جنگ روانی؟
محافل امنیتی در تل آویو از ارسال «پیامهای تند و قاطع» به دولت آمریکا خبر دادهاند؛ پیامهایی که بیش از آنکه نشانه عزم واقعی باشد، بازتاب اضطراب فزاینده اسرائیل از تحولات پرونده ایران است. به ادعای این محافل، تلآویو واشنگتن را در جریان آمادگی خود برای اجرای «حملهای یکجانبه» علیه تأسیسات حیاتی در عمق خاک ایران قرار داده است؛ ادعایی که همزمان با «سفر فوری» بنیامین نتانیاهو به ایالات متحده مطرح شده است.
بر اساس این گزارشها، نتانیاهو قرار است روز چهارشنبه با دونالد ترامپ دیدار کند؛ دیداری که هدف اصلی آن، نه تصمیمگیری مشترک، بلکه سنجش میزان تمایل رئیسجمهور آمریکا برای همراهی با ماجراجویی نظامی اسرائیل علیه ایران عنوان میشود. ناظران در تلآویو اذعان دارند که نتیجه این سفر، نقش تعیینکنندهای در موضع نهایی اسرائیل خواهد داشت؛ بهویژه اگر واشنگتن از گزینه جنگ عقبنشینی کند یا به توافقی با تهران برسد که مطالبات حداکثری تلآویو را تأمین نکند.
مطالباتی که اسرائیل مطرح میکند، بار دیگر ماهیت فرابرجامی و غیرواقعبینانه خواستههای این رژیم را آشکار میسازد؛ از توقف کامل برنامه موشکهای بالستیک ایران گرفته تا قطع روابط تهران با متحدان منطقهای خود و در نهایت از میان برداشتن کامل برنامه هستهای ایران. روزنامه عبریزبان معاریو، در گزارشی تأیید کرده است که اسرائیل به آمریکاییها اعلام کرده «در برابر آنچه تهدیدهای ایران مینامد، بهطور مستقل عمل خواهد کرد» و موضوع موشکهای بالستیک را مسئلهای «وجودی» برای خود تلقی میکند. این روزنامه همچنین فاش کرده است که افسران ارشد اسرائیل در حال تهیه نقشههایی برای شناسایی اهدافی در عمق خاک ایران هستند.
با این حال، لحن منابع نظامی اسرائیلی بیش از آنکه از آمادگی قطعی حکایت داشته باشد، آمیخته به تردید و شرطگذاری است. یکی از این منابع اذعان کرده است که «هنوز ایران از نظر حجم موشکهای بالستیک به سطحی نرسیده که از نگاه تلآویو خط قرمز تلقی شود»، اما در عین حال مدعی شده که تحولات ایران «بهطور مستمر» رصد میشود. اعترافی که نشان میدهد ادعای تهدید فوری، بیش از آنکه مبتنی بر واقعیت باشد، ابزاری برای فشار سیاسی بر واشنگتن است.
معاریو همچنین از نگرانی نهادهای امنیتی اسرائیل نسبت به احتمال دستیابی ترامپ به توافقی با ایران خبر داده است؛ توافقی که از نگاه تلآویو، ممکن است مشابه رویکرد محدود و مقطعی آمریکا در قبال حوثیهای یمن باشد. به باور محافل صهیونیستی، رئیسجمهور آمریکا که به نوسانات رفتاری شهرت دارد ـ ممکن است به اقداماتی نمادین و محدود بسنده کند و پیش از تحقق اهداف ادعایی اسرائیل، مسیر را متوقف سازد. یکی از منابع نظامی اسرائیلی در اینباره صراحتاً هشدار داده است که اقدام محدود آمریکا میتواند منطقه را در وضعیت بیثباتی رها کند؛ وضعیتی که نه تهدیدهای ادعایی علیه اسرائیل را از میان میبرد و نه امنیت پایدار ایجاد میکند. اعترافی که ناخواسته نشان میدهد تلآویو بیش از هر چیز نگران آن است که آمریکا بازی را نیمهکاره رها کند و اسرائیل را با پیامدهای یک بحران کنترلنشده تنها بگذارد.
