اضطراب پنهان در زندگی روزمره؛ از اخبار تا شبکه‌های اجتماعی

هر چند همه در انتطار اتصال به اینترنت بین المللی هستیم ولی با فرض عادی شدن اوضاع از این نظر در این واقعیت تردیدی نیست که روزِ بسیاری از ما با نگاه به گوشی آغاز می‌شود و شروع می‌کنیم به رصد پیام، خبر و پست‌های گوناگون در شبکه‌های اجتماعی. نه حادثه تازه‌ای رخ داده، نه اتفاق غیرمنتظره‌ای، اما ذهنمان همیشه سنگین و پرتنش است. این همان اضطراب پنهانی است که آرام‌آرام در زندگی روزمره ما رسوخ می‌کند و حتی وقتی بحران آشکار نیست، تأثیر خود را بر خواب، تمرکز، روابط و انرژی روزانه می‌گذارد.

به گزارش عصر ایران، روان‌شناسان می‌گویند: «اضطراب فریاد نمی‌زند؛ آرام و بی‌صدا به زندگی می‌خلد و جسم و جان را فرسوده می‌کند.» 

در سال‌های اخیر، حجم اخبار منفی، شایعه‌ها، حواشی و فضای پرتنشِ شبکه‌های اجتماعی باعث شده ذهن ما پیوسته با فشار روانی مواجه شود. مواجهه مداوم با روایت‌های نگران‌کننده، کنترل ذهن را تضعیف می‌کند و بدن را در حالت آماده‌باش نگه می‌دارد. روان‌شناسان می‌گویند: «مراقبت روانی، واکنش به ضعف نیست؛ پاسخ به فشار است.» 

اضطراب پنهان چگونه از دل اخبار و شبکه‌های اجتماعی به زندگی رسوخ می‌کند، چه نشانه‌هایی دارد و چگونه می‌توان بدون گریز از دنیای جدید، بدون انکار واقعیت‌های اجتماعی و با انتخاب‌های آگاهانه‌تر، سلامت روان را در زندگی روزمره حفظ کرد؟ 

وقتی اخبار منفی ذهن را فرسایش می‌دهند

اخبار منفی همیشه وجود داشته‌اند؛ تفاوتِ امروز در دسترسیِ بی‌وقفه و تداوم آن‌هاست. گوشی‌های هوشمند باعث شده‌اند اخبار بی‌محابا و بدون توقف در دسترس باشند و ذهن پیوسته در حالت آماده‌باش باقی بماند. روان‌شناسان می‌گویند: «مشکل فقط خبرهای بد نیست؛ حضور بی‌وقفه و در معرض مداوم قرارگرفتن آزاردهنده است.» 

مغز انسان به اطلاعات تهدیدکننده حساس‌تر است؛ خصیصه‌ای که زمانی برای بقا مفید بود، اکنون می‌تواند به منبع اضطراب مزمن تبدیل شود. وقتی هر روز با خبرهای نگران‌کننده روبه‌رو می‌شویم، جهان ناامن‌تر از آنچه هست به نظر می‌رسد. این وضعیت به‌ویژه زمانی تشدید می‌شود که خبرهای منفی بدون تحلیل یا چشم‌انداز ارائه شوند. در چنین شرایطی، فرد احساس می‌کند کنترلی بر آینده ندارد و همین حس ناتوانی یکی از ریشه‌های اصلی اضطراب پنهان می‌شود. 

خیلی از ما ساعت‌ها ذهن را با پردازش اخبار نگران‌کننده پر می‌کنیم بی‌آن‌که واقف باشیم انرژی روانی تخلیه می‌شود و ذهن فرسایش می‌یابد. روان‌شناسان هشدار می‌دهند که «هجوم مستمر اخبار، ذهن را خسته و آماده واکنش‌های اضطرابی می‌کند.» 

اضطراب ناشی از اخبار مداوم می‌تواند با تضعیف تمرکز، کاهش کیفیت خواب و بی‌حوصلگی در روابط اجتماعی همراه شود. بنابراین، مصرف بی‌وقفه اخبار نه‌تنها آگاهی نمی‌آورد، بلکه باعث فرسودگی روانی می‌شود. 

شایعه و ابهام؛ اضطراب ناشی از نبود اطلاعات دقیق

اضطراب فقط از خبرهای رسمی ناشی نمی‌شود؛ گاهی در فقدان اطلاعات دقیق و شفاف شکل می‌گیرد. در شرایطی که داده‌ها ناقص، دیرهنگام یا متناقض هستند، شایعه جای تحلیل را می‌گیرد و ذهن تلاش می‌کند خلأ دانستن را پر کند. شایعه‌ها اغلب بر پایه ترس ساخته می‌شوند و ذهن را در حالت پیش‌بینی فاجعه نگه می‌دارند.

روان‌شناسان می‌گویند: «ابهامِ طولانی‌مدت، اضطراب‌آورتر از خبر بدِ قطعی است.» 

در زندگی روزمره، این نوع اضطراب می‌تواند به شکل وسواس خبری یا اجتناب کامل از اخبار ظاهر شود. ذهنی که در حالت تعلیق قرار دارد، خستگی روانی و بی‌قراری مداوم را تجربه می‌کند. بسیاری از افراد ساعت‌ها ذهن خود را با احتمالات و شایعات مشغول می‌کنند و این چرخه اضطراب پنهان را تقویت می‌کند. 

نبودِ اطلاعات شفاف باعث می‌شود فرد در تصمیم‌گیری‌های روزمره دچار تردید شود و احساس کند بر زندگی‌اش احاطه ندارد. همین احساس بی‌قدرتی فشار روانی را تشدید می‌کند و باعث می‌شود اضطراب خاموش به بخشی ثابت از زندگی تبدیل شود. 

اضطراب ناشی از ابهام می‌تواند با اختلال در برنامه‌ریزی، کاهش اعتماد به نفس و افزایش بی‌قراری روزانه همراه شود. بنابراین شناخت و مدیریت منابع اطلاعاتی یکی از گام‌های کلیدی برای مقابله با اضطراب پنهان است. 

شبکه‌های اجتماعی می‌توانند آمیزه‌ای از اخبار منفی و تضادهای مداوم باشند

شبکه‌های اجتماعی صرفاً خبررسانی نمی‌کنند. در این فضا امکان مقایسه زندگی افراد فراهم می‌شود. در کنار اخبار نگران‌کننده، تصاویر زندگی‌های موفق و ظاهراً بی‌دغدغه هم دیده می‌شود. این تضاد باعث می‌شود فرد حس ناامنی نسبت به جهان داشته باشد و خود را ناکافی ببیند. روان‌شناسان می‌گویند: «وقتی ذهن فرصت پردازش ندارد، خستگی روانی اجتناب‌ناپذیر است.» 

سرعت بالای محتوای شبکه‌های اجتماعی اجازه نمی‌دهد فرد احساسات خود را پردازش کند و همین امر باعث انباشت خستگی و فشار روانی می‌شود. بسیاری از کاربران بعد از گشت‌وگذار طولانی در شبکه‌ها، احساس سنگینی و خستگی ذهنی دارند، بدون اینکه دلیل آن را بدانند. 

در چنین شرایطی، رابطه با شبکه‌های اجتماعی باید بازتعریف شود. حذف کامل این شبکه‌ها منطقی نیست. استفاده باید کاربردی، آگاهانه و محدود باشد و مرزگذاری روشنی برای حفاظت از سلامت روان صورت گیرد. روان‌شناسان پیشنهاد می‌کنند که زمان استفاده و نوع محتوای مصرفی آگاهانه انتخاب شود تا اضطراب کاهش یابد. 

اضطراب خاموش و نشانه‌هایی که در بدن ظاهر می‌شوند

یکی از ویژگی‌های اضطراب پنهان، علائم جسمانی مشخص است؛ علائمی مثل بی‌خوابی، دل‌درد، سردرد، تپش قلب یا خستگی مداوم. روان‌شناسان هشدار می‌دهند که «بدن معمولاً زودتر از ذهن متوجه اضطراب می‌شود.» 

بسیاری از افراد این نشانه‌ها را به فشار کار یا کم‌خوابی نسبت می‌دهند و از ریشه روانی آن‌ها غافل‌اند. سرکوب احساسات و مهار این علائم با تجویزهایی چون «باید عادت کنم» یا «همه همین‌طورند» ممکن است در کوتاه‌مدت کمک‌کننده باشد، اما در بلندمدت فرساینده است. 

شناخت این علائم و پذیرش این‌که اضطراب صرفاً احساس گذرا نیست، بلکه تجربه‌ای جسمی و روانی محسوب می‌شود، گامی مهم در مراقبت از سلامت روان است. روان‌شناسان تأکید می‌کنند که توجه به بدن و علائم آن، پیشگیری از تشدید اضطراب پنهان را ممکن می‌کند. 

چگونه از خود مراقبت کنیم؟ 

برای مقابله با اضطراب پنهان، روان‌شناسان توصیه می‌کنند که انتخاب‌ها و رفتارهای روزمره را تغییر دهیم. 

مصرف اخبار را حذف نه، زمان‌بندی کنید: محدود کردن زمان مشاهده خبر به یک یا دو بازه مشخص در روز، فشار روانی را کاهش می‌دهد. 

منابع معتبر و محدود انتخاب کنید: دنبال‌کردن چند منبع مطمئن و محدود باعث کاهش بی‌قراری ذهن می‌شود. 

رابطه با شبکه‌های اجتماعی را بازتعریف کنید: فاصله گرفتن آگاهانه از محتوای مقایسه‌ای، خاموش. کردن اعلان‌ها و تنظیم زمان استفاده، به ذهن فرصت آرامش می‌دهد. 

به بدن و نیازهای جسمی توجه کنید: خواب منظم، ورزش سبک و تنفس آگاهانه به تنظیم سیستم عصبی کمک می‌کند. 

اضطراب را به زبان بیاورید: نوشتن احساسات، گفت‌وگو با افراد مورد اعتماد یا کمک گرفتن از مشاور مانع انباشت فشار روانی می‌شود. 

روان‌شناسان یادآوری می‌کنند: «آرامش به معنای حذف مسئله نیست؛ در گرو تغییر نسبت ما با مسأله است.» انتخاب آگاهانه اضطراب را کاهش می‌دهد و کنترل و تاب‌آوری روانی را تقویت می‌کنند. 

فشار روانیِ ناشی از بحران خبری

دسترسی مداوم به اخبار، به. ویژه خبرهای نگران‌کننده و بحران‌زا، می‌تواند ذهن را فرسوده کند. روان‌شناسان تأکید می‌کنند: «وقتی ذهن در معرض بحران خبریِ مداوم باشد، حتی اخبار کوچک هم اضطراب‌آور می‌شوند.» این فشار روانی نه. تنها باعث احساس ناامنی و بی‌قدرتی می‌شود، بلکه می‌تواند اثرات جسمی مانند بی‌خوابی، سردرد و خستگی مزمن ذهنی ایجاد کند. 

مواجهه مداوم با اخبار، حتی اگر مربوط به زندگی شخص نباشد، ذهن را در حالت آماده‌باش نگه می‌دارد و توانایی پردازش منطقی اطلاعات را کاهش می‌دهد. بسیاری از افراد ساعت‌ها با اخبار متناقض و شایعات مشغول می‌شوند و متوجه نیستند که این چرخه اضطراب خاموش را تقویت می‌کند. 

با این حال، بحران خبری می‌تواند توان پیش‌بینی و آمادگی برای وقوع رویدادها را افزایش دهد. افرادی که اخبار را آگاهانه دنبال می‌کنند، اغلب از تغییرات اجتماعی، اقتصادی یا محیطی زودتر مطلع می‌شوند و می‌توانند تصمیم‌های خود را به‌شکل آگاهانه‌تری اتخاذ کنند. 

روان‌شناسان می‌گویند: «خیلی‌وقت‌ها محتوای خبر اهمیت چندانی ندارد، ولی نحوه‌ی مواجهه‌ی ما با خبر می‌تواند اضطراب‌آور باشد.» مواجهه‌ی آگاهانه، یعنی شناخت منابع مطمئن، محدود کردن زمان مصرف اخبار و تحلیل محتوا به جای پذیرشِ صرف، می‌تواند فشار روانی ناشی از بحران خبری را کاهش دهد و همزمان از مزایای اطلاع‌رسانی بهره‌مند شود. 

مواجهه‌ی مداوم با اخبار: تهدید یا فرصت؟ 

دسترسی مداوم به اخبار اغلب منبع اضطراب است، اما این وضعیت می‌تواند فرصتی برای آگاهی و آمادگی بیشتر هم باشد. روان‌شناسان می‌گویند: «دسترسی به اخبار به‌خودی‌خود بد نیست؛ مهم نحوه‌ی مدیریت و انتخاب خبر است.» افراد می‌توانند با مشاهده آگاهانه اخبار، تصمیم‌های روزمره و خانوادگی را هوشمندانه‌تر بگیرند و به روندهای اجتماعی و اقتصادی واکنش نشان دهند. 

با این حال، مواجهه‌ی بی‌وقفه و بدون پردازش، فشار روانی را افزایش می‌دهد. ذهن دائماً در حالت آماده‌باش باقی می‌ماند، تمرکز کاهش می‌یابد و احساس ناتوانی در کنترل وقایع تقویت می‌شود. بسیاری از افراد بعد از مرور طولانی اخبار، خستگی ذهنی، دل‌نگرانی و اضطرابِ بی‌نام را تجربه می‌کنند، حتی اگر هیچ تهدید مستقیمی وجود نداشته باشد. 

فواید دسترسی به اخبار، مانند آگاهی و آمادگی برای تصمیم‌گیری، زمانی واقعی می‌شوند که فرد بتواند میان مصرف محتوا و فاصله‌گذاری ذهنی تعادل برقرار کند. ایجاد محدودیت در زمان استفاده، انتخاب منابع معتبر و تمرین فاصله‌ی ذهنی باعث می‌شود فرد از اطلاعات بهره ببرد و در عین حال اثرات منفی اضطراب کاهش یابد. 

در مجموع می‌توان گفت، مواجهه‌ی مداوم با اخبار می‌تواند تهدیدی برای سلامت روان باشد و فرصتی برای رشد آگاهی اجتماعی و فردی. کلید تعادل، مدیریت آگاهانه، تحلیل محتوا و شناخت ظرفیت ذهن است تا هم از فواید اطلاع‌رسانی بهره‌مند شویم و هم از فشار روانیِ بی‌مورد جلوگیری کنیم. 

انتخاب‌های آگاهانه برای نیل به آرامش

اضطراب پنهان، واکنشی طبیعی به زیستن در دنیای ناپایدار است و وقوف به آن، اولین گام برای مراقبت از خود است. قرار نیست از واقعیت فرار کنیم، اما می‌توانیم رابطه‌ی خود با اخبار، شبکه‌های اجتماعی و بدن را بازتنظیم کنیم. 

تصمیمات کوچک و مداوم مانند کاهش زمان مواجهه با خبر، انتخاب محتوای معتبر، توجه به بدن و بیان احساسات، می‌توانند اثر قابل‌توجهی در کاهش اضطراب داشته باشند. تمرکز بر این انتخاب‌ها زندگی روزمره را پایدارتر می‌کند، آرامش بیشتری به ذهن می‌بخشد و تاب‌آوری روانی را افزایش دهد. 

منابع: 

انجمن روان‌شناسی آمریکا (APA). (۲۰۲۲). تأثیر مصرف اخبار بر اضطراب. 

سازمان جهانی بهداشت. (۲۰۲۱). سلامت روان در شرایط بحران. 

بائر، دانیل و همکاران. (۲۰۲۰). شبکه‌های اجتماعی و اضطراب