فرارو | آتش‌سوزی سینما رکس به روایت سیا و اسناد ویکی‌لیکس
انتخابات آمریکا آیت الله صانعی
کد خبر: ۴۵۱۳۹۵
هنری پرکت، افسر مسئول امور سیاسی و نظامی سفارت آمریکا در تهران در سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۵ و مسئول میز ایران در وزارت امور خارجه ایالات متحده در سال‌های۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹، چند سال پیش در گفت‌وگویی خاطراتش را بازگو کرد. او در این گفتگو می‌گوید: سیا اعلام کرد مقصر آتش‌سوزی سینما رکس ساواک بوده است.
تاریخ انتشار: ۰۰:۳۳ - ۲۹ مرداد ۱۳۹۹

سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد سال ۱۳۵۷ و حین نمایش فیلم «گوزن‌ها» در آتش سوخت تا چندصد نفر در این آتش‌سوزی جان خود را از دست دهند.

به گزارش شرق؛ در همان زمان هم اعلام شد به احتمال فراوان حادثه عمدی است؛ اما بر سر عاملان این حادثه همواره بحث‌ها و روایت‌های مختلفی وجود داشت؛ خاصه آنکه هم‌زمانی این رویداد با اعتراض‌های انقلاب اسلامی، بر این شائبه دامن می‌زد که آتش‌سوزی به حوادث سیاسی مربوط است. حکومت، انقلابیون را متهم می‌کرد و انقلابیون هم حکومت را عامل این فاجعه می‌دانستند.

متن گزارش محرمانه ناس منتشر‌شده در سایت ویکی‌لیکس
بر اساس اسنادی که سایت ویکی‌لیکس منتشر کرد، چارلز ناس، کاردار سفارت آمریکا در تهران، در گزارشی محرمانه درباره آتش‌سوزی سینما رکس آبادان در ۲۸ مرداد ۱۳۵۷، به نقل از یک «منبع آگاه در میان اپوزیسیون مسلح» نوشت حکومت ایران به‌طور ضمنی اجازه چنین کاری را داده است.

در این گزارش آمده است

۱- تیتر‌ها و گزارش‌های تصویری مطبوعات تهران در ۲۱-۲۲ آگوست به آتش‌سوزی فاجعه‌بار سینما رکس آبادان اختصاص داده شده است. آتش‌نشان‌ها اجساد ۳۷۷ نفر را پیدا کرده‌اند و تعداد کشته‌شدگان به صورت غیررسمی به ۴۳۰ نفر رسیده است. این آمار به احتمال زیاد افزایش خواهد یافت؛ زیرا ظرفیت سینما ۶۰۰ تا ۷۰۰ نفر برآورد شده و فقط ۲۰ تا ۴۰ نفر توانسته‌اند جان سالم به در ببرند. مقامات نمی‌دانند چند نفر در سینما حضور داشته‌اند؛ زیرا ورود اطفال آزاد بوده است.

۲- آتش‌سوزی اندکی پس از شروع فیلم ایرانی حدود ساعت ۲۱:۴۵ آغاز شد. طبق گزارش‌ها، آتش‌افروزان دور تا دور ساختمان را گازوئیل ریخته‌اند و منتظر شده‌اند تا گازوئیل به داخل ساختمان نفوذ کند و سپس آن را شعله‌ور کرده‌اند؛ اما برخی از بازماندگان می‌گویند پیش از شروع آتش‌سوزی، صدای انفجار شنیده‌اند. شاهدان می‌گویند سینما بلافاصله در شعله‌های آتش غوطه‌ور شد. جمعیت به سمت تنها درِ خروجی هجوم برد، ولی در قفل بود. دربان می‌گوید برای جلوگیری از حملات تروریستی در را قفل کرده بودند (دو ماه پیش نیز این فیلم مورد حمله قرار گرفته بود). آتش‌نشان‌ها تا ساعت دو بامداد نتوانستند حریق را کنترل کنند. از آن به بعد فقط می‌توانستند اجساد را بیرون بکشند.

۳- پلیس از ۱۰ فقره دستگیری خبر داده است. سه نفر در این میان مواد منفجره حمل می‌کرده‌اند، ولی از دستگیری عاملان این جنایت سخنی به میان نیامده است. سه نفر از دستگیرشدگان نیز رئیس سینما و دو کارمند آن هستند که به دلیل اهمال و قصور مورد انتقاد سنگین قرار گرفته‌اند.

۴-پیام‌های همدردی و اندوه بابت «سنگین‌ترین حمله تروریستی دوران»، روزنامه‌ها را پر کرده است. شاه، شهبانو و نخست‌وزیر آموزگار پیام تسلیت فرستاده‌اند. سخنگوی انجمن مطالعات مسائل ایران خواستار اشد مجازات برای عاملان این جنایت شده است: «کلام از ابراز خشم و انزجار در برابر چنین قتل‌عامی قاصر است».

محسن پزشکپور، نماینده مجلس و سخنگوی مخالفان حکومت نظامی اصفهان، در جلسه فوق‌العاده روز ۲۰ آگوست، ابراز تعجب کرد: «نمی‌دانم چه کسی می‌تواند دست به چنین اقدامی بزند». رهبران مذهبی این حمله را «غیراسلامی» توصیف کردند. آیت‌الله شریعتمداری گفت: «ما با چنین افرادی هیچ‌گونه ارتباطی نداریم».

آیت‌الله شیرازی، از رهبران مذهبی مشهد نیز عاملان این آتش‌افروزی را محکوم کرده و آیت‌الله نوری این فاجعه را «غیرانسانی» توصیف کرده است. دکتر سید‌حجازی این عمل را «اقدامی بزدلانه و مغایر با فرهنگ و آموزه‌های اسلام» برشمرده است. آیت‌الله وحیدی (توضیح: از حامیان خمینی) از اظهارنظر مشابه خودداری کرده، زیرا «حقایق مربوط به این اتفاق هنوز مشخص نشده است».

همایون، وزیر اطلاعات، پس از جلسه کابینه در ۲۱ آگوست گفت که مردم باید با یکدیگر در برابر «وحشت بزرگ» متحد شوند و به مردم اطمینان داد تدابیر امنیتی تشدید خواهد شد.

۵- منبع آگاه در میان اپوزیسیون مسلح در بعد‌از‌ظهر ۲۱ آگوست به مأمور سفارت گفت که درباره مسئله آبادان تردید‌هایی وجود دارد. از سخنانش این‌گونه برداشت می‌شد که حکومت ایران به‌طور ضمنی اجازه چنین کاری را داده است، ولی او از هرگونه اظهار‌نظر مستقیم خودداری کرد و گفت اپوزیسیون تحقیقاتش را در این زمینه آغاز کرده است.

به گفته مبارزان مسلح، این حقیقت دارد که رئیس پلیس آبادان -‌رزمی‌- در جریان ناآرامی‌های ماه ژانویه، رئیس پلیس قم بوده است و همچنین تأخیر در ارسال تجهیزات آتش‌نشانی، مشخص می‌کند که مقامات هوشیار و آماده نبوده‌اند. این منبع همچنین تأکید کرد این عمل نمی‌تواند از «تروریست‌ها» سر بزند، زیرا آن‌ها هیچ‌وقت «به مردم حمله نمی‌کنند». مسئله آتش‌سوزی آبادان برای مدت‌ها اپوزیسیون را درگیر خواهد کرد.

۶- هفت نفر از نمایندگان مجلس درخواست جلسه فوق‌العاده کرده‌اند تا تراژدی آبادان بررسی شود؛ آن‌ها از دولت درخواست گزارش کامل کرده‌اند. ۷-سینما‌ها در اعتراض به این فاجعه، تعطیل شده‌اند و اکثر آن‌ها تا ۲۷ آگوست تعطیل باقی خواهند ماند (توضیح:، زیرا ۲۶-۲۵ آگوست اوج عزاداری‌هاست).

روایت مسئول میز ایران در وزارت امو ر خارجه آمریکا در سال‌های ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹
هنری پرکت، افسر مسئول امور سیاسی و نظامی سفارت آمریکا در تهران در سال‌های ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۵ و مسئول میز ایران در وزارت امور خارجه ایالات متحده در سال‌های۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹، چند سال پیش در گفت‌وگویی خاطراتش را بازگو کرد. او در این گفتگو می‌گوید: سیا اعلام کرد مقصر آتش‌سوزی سینما رکس ساواک بوده است.

در بخش‌هایی از این گفتگو آمده است: «اواسط اوت بود که مشکلی پیدا شد. فکر کنم یک روحانی کم‌وبیش برجسته‌ای در یک بزرگراه تصادف کرد و کشته شد. بلافاصله این پنداشت عمومی پیدا شد که قضیه کار ساواک است و تظاهرات و اغتشاشاتی در اصفهان درگرفت و باعث شد در این شهر حکومت نظامی اعلام شود. اوت در تقویم اسلامی هم‌زمان شده بود با ماه رمضان. متعاقبا اواخر ماه اوت، شاید بیست و‌پنجم، در تالار سینمایی در بندرعباس [پرکت نام شهر را اشتباه می‌گوید و منظورش آبادان است]آتش‌سوزی شد و فکر کنم ۷۰۰ نفر کشته شدند؛ چون در‌ها قفل شده بودند.

فاجعه هولناکی بود. آدم‌های شاه تقصیر را انداختند گردن روحانیون. در جریان راهپیمایی‌های ماه قبلش، روحانی‌ها اغلب به تالار‌های سینما حمله کرده بودند که فیلم‌های غربی را گناه‌آلود نشان می‌دهند. این بود که ساواک در جامعه چو انداخت که این قضیه هم کار روحانی‌هاست. در ایران هیچ‌کس این ادعا را باور نکرد؛ همه اعتقاد داشتند حکومت این کار را کرده و تقصیرش را انداخته گردن روحانی‌ها. همین، سطح بی‌اعتمادی مردم به حکومت را نشان می‌داد. هیچ‌کس در هیچ زمینه‌ای حرف حکومت را باور نمی‌کرد.

ما در آن برهه گزارش خیلی کوتاهی -در حد چند جمله- از سی‌آی‌ای (سیا) گرفتیم که از قول یکی از رابط‌های سی‌آی‌ای در ساواک می‌گفت ساواک مقصر است. کی می‌داند این ادعا درست بود یا نه؟ تقریبا همان حدود‌ها بود که سالیوان از مرخصی برگشت و دید ایران از شر رشوه و فرسودگی حاصل از راهپیمایی‌های مداوم خلاص نشده، اما به‌شدت پرالتهاب باقی مانده. اوضاع باز هم ناامیدکننده به نظر می‌رسید.

یک بار دیگر آدم‌های وزارتخانه را جمع کرد و کماکان اظهار خوش‌بینی کرد که شاه از پس اوضاع برمی‌آید. بعد از جلسه‌ای با برژینسکی، مشاور شورای امنیت ملی، برژینسکی گفت شاه آدم ماست و باید به هر قیمتی شده پشتش بمانیم. هیچ سازش و مصالحه‌ای در کار نبود و قرار شد ما هر کاری لازم شد در حمایت از او بکنیم. موضع برژینسکی خیلی سفت و سخت‌تر از سالیوان بود. بعد سالیوان راهی ایران شد و به آنجا که رسید - اواخر ماه رمضان بود - یکی از اولین کار‌هایی که کرد، این بود که رفت به دیدن شاه؛ شاهی که حالا به‌شدت افسرده و پریشان بود. نمی‌توانست بفهمد مردمش چطور علیه‌اش شده‌اند.

او خیلی برایشان کار کرده و زحمت کشیده بود و حالا آن‌ها این‌قدر حق‌نشناس و ناسپاس شده بودند. سالیوان در تلگرافی که برای گزارش این دیدار فرستاد، گفت شاه حسابی ناراحت و داغان است. نظر سالیوان این بود که ما باید کاری کنیم تا او دوباره جان بگیرد. این بود که خودش پیش‌نویس پیغامی را از طرف رئیس‌جمهور ایالات متحده به شاه نوشت تا به او جانی تازه بدهد. من متن را دیدم و چندتایی جمله را که در ستایش سلطنت بود، از تویش درآوردم؛ جمله‌هایی که به نظرم بیانشان از طرف یک کشور دموکراتیک مناسب نبود و صاف و سرراست کردمش حول بحث حکومت».

ناشناس
United States
۲۳:۱۹ - ۱۳۹۹/۰۶/۰۱
بابا اینو دیگه نن جون مهدی هم میدونه که کار خودشون بود..... لازم داشتن احساسات مردم بدجور جریحه دار بشه..... بمیرم برای اونایی که زنده زنده سوختن تا یه عده بیان بشن همه کاره!

انسانم آرزوست.......
علی
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۳۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
وقاحت چیز خوبیه هم صدا شدن با قاتلین هفده هزار بی گناه
علی
Iran, Islamic Republic of
۱۸:۳۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
وقاحت چیز خوبیه هم صدا شدن با قاتلین هفده هزار بی گناه
فریدون
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۲۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
کار گروهک تروریستی مجاهدین بوده
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۱۹ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
مجاهدین نفرت انگیز این درست ولی این کار اگر کار اونها بود الان جزء سوابق جناییشون تو بوق و کرونا میشد
ناشناس
Turkey
۱۰:۵۶ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
یک سرچ در گوگل کنید و مصاحبه حسین دهباشی با محسن صفایی فراهانی را ببینید اون میگه که چه کسانی سینما را آتش زدند و بعدا چکاره شدند
مجله خواندنی ها
انتشار یافته: ۳۳
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۰:۴۸ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
بله ساواک بوده !!!!
ناشناس
Netherlands
۰۸:۴۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
خخخخخخخخخخخ
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۴۷ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
عبدالله آورنده مواد انفجاري از تهران به آبادان چه كسي بوده است؟
در خانه چه كسي در آبادان مهمان بوده است؟
و.......
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۲۰ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
9:47 به صلاح نیست مطرح شود
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۱:۳۰ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
همین که اول مقاله نوشته به گزارش شرق، حقیقت روشن میشه.
ناشناس
United States
۰۳:۵۴ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
از کی تا حالا گزارش سیا قابل اعتماد شده
مریم م
Iran, Islamic Republic of
۰۳:۵۶ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
«سطح بی‌اعتمادی مردم به حکومت را نشان می‌داد. هیچ‌کس در هیچ زمینه‌ای حرف حکومت را باور نمی‌کرد».
این چه سری است خدایا...
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۵:۲۰ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
کسی که نام شهر را هم بلد نیست.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۷:۲۳ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
مجرمان محاکمه شدند و مشخص شد کار رژیم شاه نبوده است. روایات سیا همگی نقل قول و شایعات بودند نه بررسی و تحقیقات
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۰۹ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
بالاخره آمریکا دروغگوست یا راستگو !!!!!!!؟؟؟؟؟؟
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۲۷ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
مرگ بر ساواکی
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۴۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
خوبه كه به اين بهانه ، دادگاه آن را در تلويزيون پس از گذشت اين سالها پخش و قضاوت را به مردم واگذار نمائيد!
ناشناس
Netherlands
۰۸:۴۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
بیشتر هم نزنین گندش در میاد
Sh
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۴۳ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
برژينسكي گفت:شاه آدم ماست
تا كي ميخوايد اين اراجيف رو تحويل ملت بديد؟!!!
اوني كه آدم كسي هست ،سر جاش ميمونه
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۴۷ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
به قول یکی از توئیتریون، سینما رکس اگر جعبه سیاه داشت، پرواز اوکراینی به مقصد می رسید!!!!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۵۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
همین کله پوکهایی که صاحب قدرت و منصب سهتند آتش زدند
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۴۸ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
دقیقاً می دونیم کار اینهاست
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۵۴ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
ولی دادگاهی که بعد از انقلاب تشکیل شد نتایجی غیر از این گزارش را به اثبات رساند و هر چند سئوالاتی بدون پاسخ هم بر جای گذاشت!!!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۵۵ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
اگه اون چندتا اسم خارجی رو از متن برداریم بیشتر به مقاله های کیهان شبیه میشه
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۸:۵۹ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
نه عزیز جان خود انقلابیون اعتراف کردند
ویولن
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۲۲ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
اینو دیگه همه میدونن آتش سوزی کار چه کسانی بوده
نام حسین تکبعلی زاده رو سرچ کنید متوجه میشد کار کار کیا بوده
تمام آبادانی ها میدونن
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۳۰ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
میدونستید بدنه ساواک مامور موساد و کا گ ب بودن که بعد در اطلاعات فعلی ادغام شدن...
بهرنگ
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۳۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
عامل این جنایت هر فرد، سازمان و گروهی بوده، نتیجه این آتش سوزی و قتل عام هرگز به نفع حکومت تموم نشد و حکومت از این آتش سوزی و این جنایت سودی به دست نمی آورد و البته سودی هم به دست نیاورد!!! باید اندیشید که چه کسانی از این حادثه سود بردند؟؟!!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۳۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
هرجا به نفعتونه اسناد سینا و MI6 انگلیس میشه منبع ! چرا در مورد کودتای 28 مرداد و نقش پولهایی که به کاشانی دادن نمیگی ؟
ناشناس
United Kingdom
۱۱:۳۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
اسنادی هم نبوده فقط نقل و قول کرده.همه می دونن کار کی ها بود
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۰۹:۴۱ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
کی بود کی بود من نبودم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۰:۱۰ - ۱۳۹۹/۰۵/۲۹
کار شعبان بی مخ ها بوده است که در ایران شعبان بی مخ کم نداشتیم
عناوین برگزیده
تازه ترین عناوین
پرطرفدارترین عناوین
پاورقی