فرارو | چرا نخبگان مهاجرت می‌کنند؟
کرونا قیمت دلار
کد خبر: ۴۲۵۲۴۴
کسانی‌که ترک وطن می ­کنند یا آن‌هایی هستند که خیلی خوب آموزش دیده‌اند، که در حد متوسط و یا تراز بالا هستند و یا از میزان سرمایه زیادی برای سرمایه‌گذاری در تولید، اشتغال و در نهایت رفاه جمعی برخوردارند. بنابر گزارش موسسه آموزش بین‌المللی، این موسسه تخمین می‌زند دانشجویان ایرانی در سال ۲۰۱۵ بیش از ۳۲۰ میلیون دلار وارد چرخه اقتصاد آمریکا کرده باشند. این میزان سرمایه‌ای که در سال ۲۰۱۵ از کشور خارج شده تقریباً نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان و برابر با نیمی از مبلغ معوقات وزارت آموزش پرورش در پرداخت حقوق طی ۱۵ سال گذشته است.
تاریخ انتشار: ۱۱:۲۸ - ۲۳ دی ۱۳۹۸
بر اساس گزارش بنیاد ملی نخبگان طی ۱۸ سال (۱۳۷۸-۱۳۹۶) ۲ درصد از کل دانشجویان ایرانی از کشور خارج شده و تا سال ۲۰۱۶ بیش از ۵۰ هزار دانشجو در خارج از کشور مشغول کار و تحصیل هستند.

به گزارش ایرنا، شایسته‌سالاری را می‌توان یکی از شاخصه‌های اصلی برای محاسبه میزان توسعه‌یافتگی کشور‌ها دانست. بنابر نتایج تحقیق شعبانی‌نژاد و همکاران در سال ۱۳۹۰ شایسته سالاری با فرآیند توسعه ارتباط تنگاتنگی دارد.
 
بر این اساس می‌توان گفت: میزان به کارگیری از ظرفیت نخبگانی در اداره امور سیاسی، اقتصادی و فرهنگی یک شاخص مهم برای میزان توسعه‌یافتگی است. این درحالیست که ایران مطابق با گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دولت و به نقل از یونسکو، در سال ۲۰۱۶ در رتبه ۱۸ مهاجر فرست نخبگان قرار دارد. سیر خروج نخبگان از کشور از سال ۱۳۸۸ به بعد با شدت روبرو بود تا جایی‌که به گفته «مهدی سیدی» رئیس کارگروه نخبگان شورای عالی انقلاب فرهنگی، متأسفانه مهاجرت دانشجویان کشور به خارج رو به رشد است به گونه‌ای که جدیدترین آمار مهاجرت ۱۱ هزار و ۳۰۰ نفر در سال ۲۰۱۵ ــ ۲۰۱۴ را نشان می‌دهد که نسبت به قبل ۱۶ درصد رشد داشته است.

این میزان از خروج هرچند بنابر صحبت‌های «علی مرتضی بیرنگ» قائم مقام امور بین‌الملل معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، در سال‌های اخیر کاهش داشته است، اما میزان مهاجرت نخبگان از کشور همچنان بالاست. تراژدی غمناک هر روز پیچیده‌تر شده و ابعاد جدیدتری را به خود اختصاص می‌دهد. به نحوی که هم اکنون در ایران، بسیاری از ورودی‌های دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی با رتبه‌ی دو رقمی (۱-۹۹)، در سال دوم تحصیل برای ادامه‌ی تحصیل پس از دوره‌ی کارشناسی، نامه ­ای از بهترین دانشگاه‌های دنیا با بهترین امکانات دریافت می­ کنند.

گرچه می‌توان در درجه نخست دلایل اقتصادی را در مهاجرت نخبگان موثر دانست، لیکن این مسئله از بعد اجتماعی و فرهنگی هم از اهمیت زیادی برخوردار است.

چه کسانی مهاجرت می‌کنند؟
باید دقت داشت برای مهاجرت از کشور و ورود به کشور جدید قوانین مهاجرتی فراوانی برای مهاجران تازه وجود دارد. به عنوان مثال برای مهاجرت به کانادا و یا کشور‌های توسعه‌یافته، داشتن شرایط ویژه مانند توانایی علمی یا مالی، شرایط سنی، میزان نوآوری و خلاقیت و در یک کلام کارآمد بودن و موثر بودن برای کشور مقصد از اهمیت بالایی برخوردار است؛ بنابراین آن‌هایی که از کشور مهاجرت می­ کنند خیلی فقیر یا بد آموزش دیده نیستند؛ اتفاقاً آن­ها جزء آن کسانی هستند که نمی‌توانند ترک وطن کنند.
 
از این‌رو کسانی‌که ترک وطن می ­کنند یا آن‌هایی هستند که خیلی خوب آموزش دیده‌اند، که در حد متوسط و یا تراز بالا هستند و یا از میزان سرمایه زیادی برای سرمایه‌گذاری در تولید، اشتغال و در نهایت رفاه جمعی برخوردارند. بنابر گزارش موسسه آموزش بین‌المللی، این موسسه تخمین می‌زند دانشجویان ایرانی در سال ۲۰۱۵ بیش از ۳۲۰ میلیون دلار وارد چرخه اقتصاد آمریکا کرده باشند. این میزان سرمایه‌ای که در سال ۲۰۱۵ از کشور خارج شده تقریباً نزدیک به ۵ هزار میلیارد تومان و برابر با نیمی از مبلغ معوقات وزارت آموزش پرورش در پرداخت حقوق طی ۱۵ سال گذشته است.

به گفته وزیر وقت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در سال ۱۳۹۷ ایجاد هر شغل در کشور نیازمند ۶۰ میلیون تومان اعتبار است که با رقم فوق و با توجه به قیمت ارز، می‌توان برای تقریباً ۷۴ هزار و ۵۰۰ نفر در سال اشتغالزایی کرده و چرخ تولید را رونق اساسی بخشید. این گفته بدین معنی است که تنها مبلغ مورد نظر از کشور خارج نشده بلکه، فرصت اشتغال‌زایی برای نزدیک به ۷۴ هزار نفر از دست رفته است.

در حسرت جایگاه اجتماعی
دانشگاه رفتن و داشتن تحصیلات دانشگاهی در ایران چندان مشکل نیست، شما معمولاً اجازه دارید تا در هر زمینه­‌ای که مایل هستید یک تلاشی داشته باشید. درحالی‌که هیچ­کس شما را نه تنها از این روند باز نمی‌دارد، بلکه تشویق به ادامه تحصیل نیز می‌کند همواره در دستور کار مسئولان آموزش و پرورش و آموزش عالی ایران هم بوده است.

اما مسئله درست از جایی آغاز می‌شود که این فرآیند در بوروکراسی اداری و اجرایی کشور گرفتار شده و تسهیلات و قوانین نیز با محدودیت روبرو می‌شوند. مثلاً فرصت ­های شغلی و تحقیقاتی که انتظار می‌رود تا در اختیار این دانش‌آموختگان قرار بگیرد بسیار اندک و محدود می‌شود. این درحالیست که بسیاری از این دانش‌آموختگان که از این مراکز فارغ‌التحصیل می ­شوند، می­ توانند به آسانی از هر جایی از جهان پذیرش گرفته و در یک برنامه تراز اول در جهان شرکت داشته، و آن را به سرانجام برسانند.

باید درنظر داشت که همین نخبگان برای رسیدن به جایگاه اجتماعی و علمی در داخل کشور با مسائل و مشکلات زیادی روبرو هستند. عدم توجه به شایسته سالاری در جذب نخبگان از این مشکلات است. برای مثال «مجتبی صدیقی» معاون وزیر و رئیس سازمان دانشجویان در سال ۱۳۹۳ بیش از ۳ هزار دانشجوی دکتری مرتکب تخلف شده و اعلام می‌کند که تعداد یک هزار و ۸۸۴ مورد تبدیل بورس خارج به داخل شدند که از این تعداد ۲۲۸ نفر معدل کارشناسی زیر ۱۴ داشتند. معدل کارشناسی ارشد ۳۰۵ نفر از کسانی‌که بورس تحصیلی خود را از خارج به داخل تبدیل کرده‌اند هم زیر ۱۶ و در مقابل نام ۲۳۵ نفر هیچ عددی به عنوان معدل ذکر نشده است. شرط سنی ۳۳ سال درباره ۳۲۵ نفر رعایت نشده و ۱۸۳ نفر هم در پرونده خود سند محضری برای تعهد خدمت نسپرده‌اند.

هرچند «رضا فرجی دانا» وزیر وقت علوم، تحقیقات و فناوری در جلسه استیضاح خود این موضوع را صریحاً رد کرده و می‌گوید «لفظ تخلف ۳ هزار بورسیه درست نیست و تعداد تخلفات صورت گرفته را کمتر اعلام می‌کند»، اما باید در نظر داشت که همین تعداد در برابر مجموع نخبگانی‌که بنابر آمار ۵۰ هزار نفری دانشجویان ایرانی محصل در خارج از کشور که بر اساس گزارش بنیاد ملی نخبگان طی ۱۸سال یعنی از سال ۱۳۷۸ تا ۱۳۹۶ از کشور خارج شده‌اند، قابل تامل است. در واقع این تعداد، از مزایای اجتماعی و علمی نظیر برخورداری از کرسی دانشگاهی و موثر بودن در جامعه محروم شده و به جای آن‌ها کسانی بر کرسی دانشگاهی تکیه زده‌اند که صلاحیت آن را نداشته‌اند.

از این مطلب می‌توان این‌گونه نتیجه گرفت که عملاً شایسته‌سالاری با چنین اقدامی به حاشیه رفته و همین امر کافیست تا تعداد زیادی از نخبگان را به مهاجرت خارج از کشور ترغیب کند. موارد اجتماعی و فرهنگی که به نوعی تعیین کننده جایگاه فرد در جامعه است از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است که متاسفانه مورد توجه مسئولان قرار نمی‌گیرد.

به گفته «دورکیم» جامعه‌شناس فرانسوی، نوع پیوند اجتماعی فرد با جامعه می‌تواند سر منشا بروز بسیاری از آسیب‌های اجتماعی باشد. در ایران پدیده‌ی مهاجرت نخبگان و متخصصان به خارج از مرز‌ها به عنوان یک آسیب اجتماعی در دوران مدرن، سابقه‌ای بیش از ۴۰ سال دارد و به دوران پیش از انقلاب باز می‌گردد. مهاجران ایرانی تنها ترک وطن نمی‌کنند تا پول بدست بیاورند، چرا که می‌توان در ایران هم پول بدست آورد. از این‌رو به نظر می‌رسد آن­ها به دنبال ارتقای اجتماعی و تحصیلی هستند، که همین امر موجب فرار مغز‌ها می­ شود.

نظام آموزشی ایران در تولید افرادی با کیفیت آموزشی خوب و بالا در مقطع لیسانس (و یا افرادی با ضریب هوشی بالا در زمینه کسب و کار) موفق عمل می‌کند، اما بعد از این­که این افراد به پختگی و بهره­ برداری رسیدند، تجهیزات و فرصت کافی برای استفاده آن­ها را فراهم نمی‌کند.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۴۱ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
تیترتون اشتباه هست باید می نوشتید چرا نخبگان مهاجرت نکنند؟
خواستم کارم را درست انجام بدهم و مسئولیت پذیر باشم اما زیراب زدند و کارهای من را نادیده گرفتند چون آدمهای بی سواد به نون و نوا رسیدند واحساس نگرانی و خطر دارند از آدمهای باهوش و با استعداد.
نا امیدم نا امید...
امیدی به اصلاح نیست دامنه ی فساد گسترده تر از این حرف هاست
باید کشید بیرون از این ورطه رخت خویش
عمر خودتون رو اینجا هدر ندید که من به اشتباه فکر کردم مبارزه میکنم در جهت اصلاح اما در محیطی که حتی یک نفر هم کیش و عقیده شما نیست عمر را تلف کردن است من اگر بچه ای داشته باشم هر چه زودتر او را ترغیب به رفتن میکنم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۶:۰۷ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
آمده ام تا دکتری بگیرم تا شاید راهی برای رفتن پیدا کنم. زیرا در وطن خویش غریبیم . و آنقدر هم عمر نمی کنیم که شاید روزی وضع بهتر شود . لذا در پی رفتن هستیم.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۴۷ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
در ایران باید ثناگو و بله قربان گو و هزار چهره باشی تا بتوانی زندگی کنی که این صفت با روحیه خیلی آدمهای کاردان و کار بلد سازگار نیست چاره چیست یا باید حرص بخوری یا باید ترک دیار کنی
اگر حرفی بزنی هزار جور انگ هم که دارند بزنند و مفسد الافی الارض معرفی ات کنند اینها نه تنها ایمان ندارند بلکه از مردانگی هم بویی نبردند.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۱۷ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
مردم عزیز ایران رابطه رابط نخبه و متفکر و متخصص واقعی در جامعه جهت حل مشکلات و پیشرفت امور دقیقا مثل نقش CPU در کامپیوتر است که پردازش کننده همه چیز بوده و خروجی برنامه را ارائه می‌کند. مادربرد جامعه ما (نخبگان) نه تنها صعیف که کاملا سوخته است (فرار کرده‌اند) و کسی که نقش تعویض و ارتقا آن را دارد (...) هیچ قصدی جهت انجام آن ندارد زیرا با سیستم آنها به هیچ عنوان همخوانی ندارد یعنی قابل نصب روی این سیستم نیست. نتیجه اینکه روز به روز مصیبت و بلا در کشور نازل می‌گردد و کاسه چه کنم چه کنم برداشته اند و به تقدیر و دشمن نسبت می‌دهند.
ایرانی
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۵۹ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
چرا؟ تا امثال کیهان و حسین شریعتمداری بمانند.
مجله خواندنی ها
انتشار یافته: ۳۱
بهروز
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۳۴ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
فرارو چه خوب متوجه شدید که این حادثه سقوط هواپیما عاملی شد برای اینکه یادآور بشه چطور جوانان کشور به علت بی کفایتی مدیران والبته نادیده گرفته شدن میروند.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۳۵ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
چرا باید تو این کشور نخبه کش ، پخمه پرور بمانند؟؟؟؟؟!!!!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۳۸ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
اولا همه نخبگان مهاجرت نمی کنند
ثانیا برخی مهاجرت ها هم بد نیست
اما در مورد بعضی ها فکر میکنی چرا یک عده نخبه اطراف امام حسن به معاویه پیوستند؟ تاریخ پر است از این مهاجرتها
ناشناس
United States
۱۵:۱۳ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
یکی از دلایل مهاجرت امثال تو هستید که مغز محدودتون توی صدها سال پیش گیر کرده و مقایسه های خنده دار می کنید.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۱۶ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
احتمالا شما هم با این طرز فکر خودتو جزء نخبه هایی که مهاجرت نکرده اند میدونی؟!!!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۴۰ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
برای رفاه وآسایش بیشتر ، برای دوری از استرس ودلشوره دائمی ، برای استفاده بهتر از نعمت خدادادی شان که همان استعداد وهوش بالا است ودریک کلام برای زندگی خیلی خیلی بهتر وراحت تر
محمد
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۴۳ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
اینجا آنچنان که شایسته نخبگان است به نخبگان بها نمی دهند
من یک نمونه می گویم
با وجود ده ها هزار نفر فارغ التحصیل دانشگاه های برتر در کشور
آموزش و پرورش در دولت قبل هزارانخدمتگزار با دیپلم کاردانش و یا فوق دیپلم علمی کاربردی
به عنوان معلم سر کلاس رفتند
آنچه امروز هم در دانشگاه ها به بهانه های مختلف روی می دهد ناشی از نا امیدی
دانشجویان است
نظام باید فکری کند
مجلس و دولت ها آینده نگری ندارند و روزمرگی می کنند
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۴۵ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
نگویید 2% بگویید چند نفر از فارغ التحصیلان دانشگاههای معتبر مهاجرت کردن.
ارش
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۱ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
برای اینکه برای انها در خارج ارزش قائل میشوند و می توانند چند سالی را در ارامش زندگی کنند
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۱:۵۴ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
چرا مهاجرت نکنند ؟
sky
France
۱۲:۰۳ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
چون پخمگان در حال خدمت! به ملت هستن!
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۴۵ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
چرا بمانند ؟؟؟ من که عمرم سوخت کار درست و حسابی هم بلد نبودم که بهم ویزا بدهند . اما پسر من کنکور کارشناسی ارشد رتبه 1 کشور شد . چی بهش دادید که جدب بشه و بخواد که بمونه ؟ دارم با افتخار با دانشگاههای خارج مکاتبه میکنم خبر دارید که رقابت دارند میکنند برای جذب نخبه ها .؟؟ یا براتون مهم اینه که بچه های خودتون فقط صاحب میز و پست و سمت باشند و یا خارج تشریف ببرند .
ناشناس
France
۱۲:۴۹ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
برای اینکه منی که نخبه بودم با رتبه زیر صد کنکور و معدل 18 دانشگاه شریف در رشته مهندسی برق و 9 سال سابقه ی کار و 4 سال سابقه ی مدیریت گروه فنی درآمدم زیر 700 دلاره و دوست من که معدلش خیلی کمتر از من بود و مدیر جایی هم نیست و الآن رفته امریکا با 3 سال سابقه کار درآمدش 15 هزار دلاره یعنی چیزی در حدود 20 برابر در صورتی که خرجش حداکثر 5 برابره. با حساب برابری قدرت خرید 4 برابر. تازه مسافرت میره هر جا دلش می خواد نگران سوختن وسایل خانه اش نیست چون به دلار حقوق می گیره. این اقتصادیش. بقیه اش رو هم بنویسم احتمالا کامنتم چاپ نمیشه
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۲:۵۶ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
بی خود اسم این وطن فروشها را نخبه نذارید
کسی که سالها از امکانات این کشور استفاده میکنه بعد وقتی موقع بازدهی میشه میره یه جای دیگه اسمش نخبه نیست
وطن فروش و خائنه
نمونش برادر زاده خودم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۲۱ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
اگر طرز فکر شما خریدار داشت و موثر بود که برادر زاده ات را قانع می نمودی!!!ولی بدان بزرگترین وطن فروش ها امثال شماها هستید که با تحمیل عقاید خودتان باعث نابودی این سرزمین و آواره نمودن میایون ها هم وطن شده اید.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۵:۲۸ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
تو اگر هوش داشتی این حرف را نمی‌زدی. طرف تو دانشگاه شریف درس بخونه المپیاد مقام بیاورد بعد کار پیدا نکنه و مجبور باشه بره تو اسنب کار کنه آخرش هم بگی وطن فروش. انصاف داشته باش. برای چند درصد فارغ التحصیلان مهندسی کار هست. مگر ما رو مدار سازندگی هستیم مگر چرخ کارخانه ها می‌چرخد که اینها استخدام شوند. مگر مردم قدرت خرید دارند که کالا بخرند تا کارخانه ها سرپا بایستند و بتوانیم تولید را رونق دهیم. همش شعار کدام تولید برو پای تولید کننده بشین گریه می‌کنند.
حسین
-
۱۲:۵۶ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
کاش این امکان برای منم بود
ناشناس
Netherlands
۱۳:۱۵ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
هیچکدام از این حرفها دلیل اصلی نیست. مشکل اصلی مشارکت سیاسی و ناآمیدی هست که همه میدونند اوجش مربوط به چه سالی هست.
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۱۷ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
تا وقتی شرایط ، نخبه گداز ، پخمه پرور وجود دارد ، تا وقتی که آقازاده ها و نوه زاده ها و داماد زاده ها و فک و فامیل زاده ها و هم دانشگاهی و هم محله ای زاده ها و... هستند ، چه انتظاری باید داشت؟؟؟؟؟
ناشناس
-
۱۳:۴۰ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
خودت رو زدی به اون راه؟؟؟ با این سوأل مسخره
رضا
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۴۰ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
استاد دانشگاه با ۱۵سال سابقه هستم دردانشگاه دولتی.واقعا زندگی در شرایط ایران غیرقابل تحمل شده است.حاضرم دریک کشور اروپایی یک زندگی ساده کارگری داشته باشم ولی دیگه نمیتونم بمونم
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۳:۵۲ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
امیدوارم این رو نشر بدید
الان 15 سال از فارغ التحصیلیم میگذره ولی به جرات میتونم بگم سیستم پول درآوردن تو ایران تحت هیچ قانون و نظمی نیست و مثل محیط وحشی جنگل و بیشه است البته آمریکا و اروپا بهشت نیست ولی سیستم منظم تر و درست تره همین سیستم رو اگه اگه بتونید درست کنید همین یکسری هم خارج نمیرند البته درست کردن با سرکاریهایی مثل استارتاپ و کارآفرینی خیلی فرق داره
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۰۰ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
تا زمانی که کار مملکت در کلیه امور به اهلش و کننده‌اش یا کاربلد واگذار نگردد چرخ روزگار ایرانی همین است. یک روز سانچی یک روز سقوط هواپیما یک روز سقوط پلاسکو و...ادامه دارد و به امور روزمره آلودگی بیکاری گرانی کلیه فروشی و جرم و جنایت و..می‌رسد. آقایان اگر کاربلد نیسید بفرمائید کنار چرا اصرار دارید به هر قیمتی به قدرت بچسبید.
مسعود
United Arab Emirates
۱۴:۲۳ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
پخمگان بر راس خیلی از کارها و نخبگان در صف های سفارت
ناشناس
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۲۸ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
جواب این سوال احتیاج به کارشناس و این حرفا نداره
هر کسی میتونه میره اونی هم نمیتونه در فکر فراره
هیات علمی
Iran, Islamic Republic of
۱۴:۴۹ - ۱۳۹۸/۱۰/۲۳
هیات علمی دانشگاه دولتی تحصیل کرده در بهترین دانشگاههای ایران هستم. به علت حقوق بسیار کم، بی انگیزگی برای آموزش و پژوهش به علتهای بسیاری در فکر خروج از کشور هستم. ظاهرا در ایران صلاحیت و شایستگی حرف آخر را می زند و پول، پارتی، زد و بند و نفوذ حرف اول را.
عناوین برگزیده
پرطرفدارترین عناوین
پاورقی