از خشکسالی در ایران چه خبر؟
۹ استان در کشور همچنان درگیر کمبارشی هستند
وزارت نیرو اعلام کرد: «اگرچه در اثر بارشهای اخیر، شرایط نسبت به ابتدای سال آبی بهبود یافته اما در مقایسه با بلندمدت، کشور همچنان در وضعیت نرمال قرار ندارد و پراکنش بارشها نیز یکنواخت نیست. با وجود بهبود نسبی برخی شاخصهای بارشی در سال آبی جاری، بررسی آخرین وضعیت منابع آبی کشور نشان میدهد که تداوم خشکسالیهای چندساله و توزیع نامتوازن بارشها، همچنان بسیاری از استانها را در شرایط تنش آبی قرار داده و ضرورت مدیریت مصرف را بیش از پیش برجسته کرده است.
در حال حاضر ۹ استان کشور با جمعیتی بالغ بر ۳۰ میلیون نفر درگیر کم بارشی هستند. استانهایی نظیر تهران، قم و مرکزی با شرایط نگرانکنندهتری مواجه بوده و کاهش بارشها در این مناطق به بیش از ۲۵ درصد نسبت به میانگین بلندمدت رسیده است. همچنین استانهای قم و مرکزی با افت حدود ۲۹ درصدی و استان تهران با کاهش حدود ۲۷ درصدی بارش نسبت به بلندمدت، در زمره مناطق دارای وضعیت نامطلوب بارشی قرار دارند.
ارزیابی وضعیت بارشها نشان میدهد که میزان بارندگی در سال آبی جاری در مقایسه با دوره بلندمدت حدود ۴ درصد افزایش داشته، اما نسبت به سال گذشته رشد قابل توجه ۶۵ درصدی را ثبت کرده است. با این حال، رتبه بارشهای سال جاری در مقایسه با دوره بلندمدت، جایگاه ۲۵ در میان ۵۸ سال گذشته را به خود اختصاص داده که بیانگر تداوم شرایط شکننده منابع آبی است.
تداوم کم بارشی در ماههای اخیر، به طور خاص در استانهای زیر نرمال کاهش رطوبت خاک، منجر به کاهش جدی تولید آب در ماههای آتی، کاهش حجم روانآب های سطحی، افت ورودی سدها و افت منابع آب زیرزمینی شود و این مسئله تأمین پایدار آب در بخشهای مختلف از جمله شرب، کشاورزی و صنعت را با چالش مواجه کرده است.
شاخصهای خشکسالی از جمله شاخص SPI نیز نشاندهنده تداوم شرایط خشکسالی در بازههای زمانی مختلف به ویژه در طول ۶ سال گذشته است؛ بهگونهای که در برخی مناطق، آثار خشکسالی ۶ ساله همچنان پابرجاست و بر وضعیت منابع آبی اثرگذار بوده است.
در عین حال، ورودی آب به سدهای کشور از ابتدای سال آبی تا ۱۶ فروردین ۱۴۰۵ حدود ۵۴ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته ( یک سال بسیار کم آب بود) افزایش یافته که این موضوع نشاندهنده بهبود نسبی شرایط در مقایسه با سال قبل است. همچنین میزان پرشدگی مخازن سدها به حدود ۵۵ درصد رسیده که نسبت به سال گذشته افزایش ۱۳ درصدی را نشان میدهد.
بررسی وضعیت سدهای مهم کشور نشان میدهد که برخی حوضههای آبریز بهرغم این بهبود نسبی به دلیل الگوی مکانی بارشها و بعضاً بارش از نوع برف، همچنان در شرایط نامطلوب قرار دارند. موجودی مخازن سدهایی همچون سدهای حوضه آبریز کارون، کرخه و مرزی غرب موجودی سدهای تأمینکننده آب شرب در استانهایی نظیر تهران، اصفهان، خراسان رضوی، مرکزی، قم، زنجان و البرز با کاهش ذخایر مواجه بوده و تأمین آب شرب در شهرهای (تهران، کرج، مشهد، اراک، قم، زنجان و مرکزی) وابسته به این مناطق نیازمند مدیریت جدی مصرف است.
توزیع مکانی بارشها نیز یکی از چالشهای اصلی سال آبی جاری است؛ بهگونهای که تمرکز بارشها عمدتاً در نیمه شمالی کشور با تمرکز بر استانهای شمالغرب، شمالی، شمال شرق و برخی مناطق غربی و ارتفاعات زاگرس مرکزی هم بارش خواهند داشت.
پیشبینیها نشان میدهد که در هفته دوم نیز بارشها مشابه هفته اول در برخی مناطق ادامه خواهد داشت، سد طالقان یکی از سدهای تأمینکننده آب شرب تهران بیشترین تأثیر بارش در این بارندگی ها را تجربه میکند. اما این بارشها بهتنهایی برای جبران کسری منابع آبی کافی نخواهد بود و مدیریت مصرف همچنان بهعنوان راهکار اصلی عبور از تنش آبی مطرح است.
