مروري بر زندگينامه آلن روب گريه
بيشك فرانسه يكي از تاثيرگذارترين فرهنگها و ادبياتها را در مجموعهكشورهاي اروپايي داشته و دارد. بسياري از جريانهاي فكري،ادبي و فلسفي از فرانسه نشات گرفتهاند و بخصوص بيشتر جريانهاي پيشروِ ادبي در قرن بيستم ريشه در فرهنگ و ادبيات فرانسوي دارند.
از اين منظر آشنايي با نويسندگان و نخبههاي ادبي اين سرزمين،الزامي و مهم جلوه ميكند. نويسندههايي نظير مارسل پروست،اوژن يونسكو،ميشل فوكو،رولان بارت،لويي فردينان سلين، آندره برتون،ژان پل ساتر و آلن روبگريه كه هر كدام داراي جهانبيني عميق و دستاوردها و تجارب ارزندهاي در حوزه ادبيات هستند،از اين كشور برخاستهاند و نه تنها در فرانسه،كه در سطح جهان با نوشتههاي خود جريانهاي ادبي ماندگار و تحسينبرانگيزي بر جا گذاشتند.
اما پرسشي كه به ذهن هر كتابخوان حرفهاي در مواجهه با آثار اين بزرگان خطور ميكند،اين است كه چنين نويسندگاني چگونه ميتوانستند تا اين حد بينظير و دقيق و درست بنويسند؟! اصلاً اين آدمها چگونه نويسنده شدند و براي نوشتن هر كتابشان چه مراحلي را طي كردند؟كدام رازِ ناگفته،دليل مهمِ ماندگاري نوشتههاي آنهاست؟
نشر «ماهي» در حركتي ارزشمند، با گردآوري مجموعه كوچكي كه عنوان كلي«نويسندگان قرن بيستم» را يدك ميكِشد، به تمام اين پرسشها پاسخ داده است.در اين مجموعه،كتابهاي كوچكي چاپ ميشوند كه هر جلد از آن به معرفي يكي از نويسندگان شهير فرانسه و نقد و بررسي آثارش اختصاص دارد.
اين انتشارات پيش از اين، نمونهاي از همين مجموعه را درباره نويسندگان روس منتشر كرده بود و البته قصد دارد در آينده، درباره نويسندگان قرون نوزده،هجده،هفده و شانزدهم فرانسه نيز مجموعههايي منتشر سازد كه قطعاً خواندني خواهند بود و خالي از لطف نيستند.اين كتابها با هدف آشناكردن خوانندگان با فرهنگ كشورهاي مختلف چاپ ميشوند كه به صورت جامعي در ادبيات آن كشورها متجلي است.
در جلد هفتم اين سري با عنوان «آلن روبگريه»،كتاب با توضيح و تشريح يك عكس يادگاري تاريخي درآغاز كتاب شروع ميشود؛تصويري كه در آن جمعي متشكل از بهترين نويسندگان فرانسه يعني آلن روبگريه،كلود سيمون،كلود مورياك،ژروم لَندُن،روبر پَنژه،ساموئل بكت(با اصالت ايرلندي)،ناتالي ساروت(كه روستبار است) و كلود اوليه در مقابل «اديسون دو مينويي» (شركتي كه به همت لَندُن تاسيس شد تا آثار ضالّه نهضت مقاومت فرانسه را چاپ و توزيع كند) ايستادهاند.
نقطه اشتراك اين نويسندگان،شايد اين بود كه هيچكدام به «ايسم»ها و گرايشهاي آن زمان پاريس تعلق نداشتند و حتي اين گروه اهل كافهنشيني و تجمع در پاتوقهاي فرهنگي در محافل عمومي هم نبودند.آنها با نوعي انتزاع ادراك حسي شناخته ميشدند كه در آن زمان نوآوري خاص اين گروه بود و چيزي نگذشت كه جمع اين نويسندگان را به نام «رماننويسان نگاه» ناميدند و چندي بعد اصطلاح رماننويسانِ نو جاي آن اصطلاح را گرفت.
اين كتابها به دليل حجم اندكشان و عدم ضرورت،فصلبندي نشدهاند و متن به صورت پيوسته، شرح حال مختصري از تولد و زندگي نويسنده مورد نظر را در خود جاي داده،سپس به تشريح خصوصيات و چگونگي آفرينش آثار نويسندگان آنها پرداخته شده است.در جريان اين واكاويهاي ادبي،نكات ريزي به چشم ميآيد كه ميتوانند به اندازه چندين سال تحصيل در دانشگاه مفيد و آموزنده باشند.
اين مجموعه از سه حُسن عمده برخوردار است:اول آنكه كتابها مصورند و ميتوانيد در پايان هر كتاب،تصاويري از زندگي خصوصي و فعاليتهاي نويسنده را مشاهده كنيد.دوم آنكه در خلال متن كتاب،هر جا توضيحي در باب شيوه نگارش نويسنده آمده، براي روشنشدن مطلب،مثالي هم از متن كتابهايش آوردهاند كه باعث سهولت در تفهيم موضوع ميشود و سومين نكته،ترجمههاي روان،درست و خواندني متن هستند كه از دشواري درك مطلب كاسته و نوشتههاي موجود را به آنچه در اصل اثر فراهم بوده،نزديك كردهاند.
خوشبختانه از آلن روبگريه كتابهاي خوبي در ايران به چاپ رسيده و به اندازه كافي ميان جمعيت كتابخوان شناختهشده است.او پيش از نويسندهشدن،مهندس كشاورزي بوده ولي در سيسالگي ناگهان همهچيز را كنار ميگذارد و به نويسندگي و فيلمسازي روي ميآورد.گرچه بيشتر به اعتبار نوشتههايش شناخته ميشود تا ساختههاي سينمايياش.وي همچنين دو زندگينامه خودنوشته نيز دارد به نامهاي «آينه بازتابنده» و «آنژليك» كه به شيوهاي متمايز و سبك پسامدرن نوشته شدهاند.
در حقيقت دراين زندگينامهها،واقعيت و داستان در هم ميآميزند و بر اين نكته صحه ميگذارند كه روبگريه در زندگي مثلهشده نسلي كه از رويدادهاي جنگ جهاني دوم آسيب ديده،سهيم است و اين تأثيرپذيري به وضوح در نوشتههايش پيداست. با اين حال ميتوان درباره روبگريه گفت او نويسندهاي است كه همانند بسياري ديگر از داستاننويسان،در داستانهايش به زندگي فرصتي دوباره ميدهد.
مطالعه كتابهاي اين مجموعه به تمام علاقهمنداني كه ميخواهند با ادبيات ناب و ممتاز فرانسه و پديدآورندگانشان آشنا شوند و با الگوبرداري و آموزش از انديشهها،نوع نگاه و شيوه روايت نويسندگان آنها به دستاوردي درست و بيعيب و نقص برسند،توصيه ميشود.
