تبعات غفلت از مالیات محلی
ساکنان بازنده در پایتخت
به گزارش دنیای اقتصاد، محاسبه وارونه «عوارض نوسازی» در تهران از سوی مدیریت شهری و غفلت مدیران از «تنظیم» کارآمدترین نوع مالیات شهری مرسوم در کلانشهرهای جهان، باعث شده «پایتخت، پایتختنشینها و بازار مسکن» از 3 مزیت «شارژ شهری» محروم بمانند و در عین حال، بزرگترین آسیب این وارونگی، به شهر تحمیل شود.
نتایج مطالعات کارشناسی در اینباره نشان میدهد: نرخ «عوارض نوسازی» که مالکان املاک مسکونی سایر کلانشهرهای دنیا بهصورت منظم و سالانه آن را در قالب «شارژ شهری» به شهرداریها پرداخت میکنند، در تهران با احتساب متوسط مبلغ عوارض در مناطق مختلف و میانگین قیمت مسکن، حدود «02/ 0 درصد ارزش روز ملک» است. نرخ متعارف این عوارض -شارژ شهری- در کلانشهرهای توسعهیافته، معادل «یک درصد ارزش ملک» است که به این ترتیب، یک وجه فرمول معیوب شارژ مالی پایتخت، از این محل، کاملا قابلتشخیص است.
از طرفی، دولتهای محلی در کشورهای مختلف، بهواسطه «نرخ موثر شارژ شهری»، حدود 30 تا 40 درصد منابع مالی اداره شهر را با این نوع عوارض که از آن به «پایدارترین و سالمترین عوارض شهری» و همچنین «مالیات شهری سه منظوره» یاد میشود، تامین میکنند. اما در تهران، سهم عوارض نوسازی از کل بودجه اداره شهر 2 درصد است که این موضوع، دومین ایراد اساسی در نحوه اعمال عوارض شهری در پایتخت محسوب میشود. ایراد سوم که روند معیوب تامین مالی هزینههای پایتخت را تشدید و تبعات جانبی آن، متغیرهای بازار مسکن را از تنظیم خارج کرده، به نسبت معکوس مبلغ عوارض نوسازی بین شمال و جنوب پایتخت مربوط است.
نسبت عوارض نوسازی به قیمت مسکن در گرانترین منطقه پایتخت به لحاظ ارزش روز املاک مسکونی -منطقه یک- چیزی در حدود 01/ 0 درصد است اما همین نسبت در مناطق جنوبی شهر که توانایی اقتصادی خانوارهای مالک، پایینتر از پردرآمدهای بالای شهر است، به 04/ 0 درصد میرسد.
در منطقه یک، مبلغ عوارض نوسازی، حدود 1300 تومان در هر مترمربع برآورد میشود.
«دنیای اقتصاد» طی چند روز گذشته تلاش کرد، جدول «عوارض نوسازی» مناطق 22گانه شهر تهران را از شهرداری دریافت کند اما عدم همکاری در ارائه گزارش رسمی در اینباره، باعث شد اطلاعات مربوط به مبالغ عوارض نوسازی از طریق پرس و جو از مالکان آپارتمانها در مناطق مختلف و فیشهای صادر شده از سوی دفاتر خدمات الکترونیک شهر در مناطق یک، دو، پنج، شش و 18، استخراج و از سوی کارشناسان، مطالعه و تجزیه و تحلیل شود.
کارشناسان برای رفع عیب از فرمول «عوارض نوسازی» تاکید میکنند: مطابق فرمول جهانی «شارژ شهری»، نرخ این عوارض متناسب با سطح توسعهیافتگی مناطق، باید تنظیم شود و رابطه مستقیم با ارزش روز املاک در مناطق مختلف داشته باشد. همچنین نسبت عوارض نوسازی به قیمت مسکن در کل شهر، برای تبعیت از فرمول متعارف سایر کشورها، نیازمند بازتعریف اساسی است. در برخی از شهرهای آمریکا، نرخ این عوارض معادل یک تا 3 درصد ارزش روز ملک است.
در کشورهای مختلف، پرداخت شارژ شهری معادل یک درصد ارزش روز ملک، چون هزینه «بهرهبرداری صفر» از خانهها را برای مالک افزایش میدهد، خانوارهای چند خانهای، در صورت عدم استفاده از خانه دوم یا بیشتر، آن را در بازار اجاره، عرضه میکنند، اما در تهران، بیاثر بودن مبلغ عوارض نوسازی بر املاک از یکسو و تاخیرهای طولانی مالکان در پرداخت آن تحت تاثیر جرایم ناچیز، باعث شده هزینه شهری احتکار ملک -خالی گذاشتن واحدهای مسکونی- برای مالکان، تقریبا نزدیک به صفر باشد و در نتیجه، تعداد خانههای خالی در پایتخت ظرف 5 سال از 300 هزار واحد مسکونی به نیم میلیون واحد افزایش یابد. به گزارش «دنیای اقتصاد»، منشا فرمول معیوب «عوارض نوسازی» در تهران به نحوه محاسبه نرخ آن برمیگردد.
هر چند فرمول معیوب «عوارض نوسازی»، در دسترس عموم نیست و همچون سایر فرمولهای عوارض شهرداری، امکان اطلاع از آن فراهم نیست، اما گفته میشود، نرخ «عوارض نوسازی»، بین 5/ 1 تا 2 درصد ارزش معاملاتی املاک است که در نتیجه معادل 02/ 0 درصد ارزش روز املاک مسکونی شهر تهران میشود. در شرایط فعلی، پایتخت نه تنها از مزایای سهگانه فرمول جهانی «شارژ شهری» محروم است که این محرومیت سبب شده بخش قابل توجهی از منابع مالی اداره پایتخت، از محل بدترین نوع عوارض که همان عوارض ساخت و ساز -تغییر کاربری و فروش مجوز تراکم- تامین شود.
طرح رفع عیب از شارژ شهری
کارشناسان اقتصاد شهر، با تاکید بر نیاز فوری پایتخت به بازتعریف اساسی عوارض نوسازی و رفع عیب از شارژ مالی شهر که در حال حاضر به بدترین نوع مالیات شهری وابسته است، به «دنیای اقتصاد» اعلام کردند: مدیریت شهری تهران در دوره جدید میتواند در یک برنامه زمانبندی شده، به واقعیسازی نرخ عوارض نوسازی و رفع عیوب سه گانه از آن اقدام کند. برای این منظور، نرخ «عوارض نوسازی» میتواند در گام اول براساس تبدیل «نسبت فعلی 02/ 0 درصد به 2/ 0 درصد ارزش روز املاک»، در مسیر اصلاح و کارآمدسازی برای پایتخت، قرار بگیرد.
در صورتی که نسبت عوارض نوسازی به متوسط ارزش روز املاک مسکونی در تهران از سطح فعلی 02/ 0 به 2/ 0 درصد تغییر کند، در این صورت، منابع مالی قابل وصول از این محل برای شهرداری، به حدود 4 هزار میلیارد تومان افزایش پیدا میکند که این رقم بخش قابل توجهی از هزینه نگهداشت و جاری شهر را پوشش خواهد داد و میتواند کاملا جایگزین عوارض تغییر کاربری یا فروش تراکم شود.بهترین حالت برای واقعیسازی نرخ «عوارض نوسازی»، افزایش سهم منابع مالی ناشی از این عوارض به حداقل یک سوم بودجه سالانه اداره پایتخت است.
چهار ملاحظه واقعیسازی نرخ عوارض نوسازی
حبیبالله طاهرخانی پژوهشگر حوزه برنامهریزی شهری با اشاره به اشکالات فعلی نرخ عوارض نوسازی، چهار ملاحظه برای واقعیسازی نرخ این شارژ شهری را ضروری دانست. او با بیان اینکه بر خلاف مدل مرسوم در نظام دخل و خرج شهرداریهای کشور که حداقل 30 درصد تامین منابع درآمد شهری از محل انواع عوارض ساختمانی تامین میشود، الگوی تامین مالی دولتهای محلی در کلانشهرهای دنیا به «شارژ شهری» وابسته است، به «دنیای اقتصاد» گفت: در بسیاری از کلانشهرهای دنیا به طور متوسط بین 30 تا 40درصد از بودجه سالانه شهرداریها برای تامین هزینههای اداره شهر از محل شارژ شهری یا همان عوارض سالانه املاک تامین میشود.
به گفته طاهرخانی، سهم این نوع عوارض از کل منابع درآمدی سالانه شهرداری دومین اشکال نرخ عوارض نوسازی محسوب میشود.او در این باره توضیح داد: در حال حاضر سهم درآمدهای شهرداری کلانشهرها ناشی از شارژ شهری حداقل 30 درصد است اما سهم این نوع درآمد پایدار شهری در بودجه کلانشهر تهران برای سال جاری معادل 2 درصد است.
بهعنوان مثال نسبت عوارض نوسازی به قیمت ملک در منطقه یک تهران معادل یک صدم درصد از ارزش ملک است اما در منطقه 18، این نرخ معادل 4 صدم ارزش یک ملک در این منطقه است. به تعبیر دیگر حتی در مناطق جنوبی شهر که به مراتب شهروندانی با توان مالی اندک زندگی میکنند بهای بیشتری بابت عوارض نوسازی نسبت به ساکنان مناطق شمالی پرداخت میکنند.
بهعنوان مثال اگر قیمت املاک به شدت افزایش پیدا کند نرخ عوارض نوسازی را کاهش میدهند.این پژوهشگر شهری دومین ملاحظه را محافظت از افراد کم درآمد در مناطق آسیبپذیر شهری در فرآیند واقعیسازی نرخ عوارض نوسازی دانست.او توضیح داد: در الگوی جهانی شارژ شهری، گروههای کمدرآمد شهر به نوعی از پرداخت عوارض نوسازی معاف میشوند یا آنکه سهم کمتری در پرداخت عوارض نوسازی دارند.