از «نابودی تمدن » تا «تایید پیشنهاد ایران»؛ چه بر سر ترامپ آمد؟
ترامپ پس از تهدید نابودی ایران، ناگهان ده نکته ایران برای مذاکره را «منطقی» خواند و آتشبس دو هفتهای اعلام کرد. ایران مشارکت در مذاکرات اسلامآباد را منوط به آتشبس در لبنان کرد. اسرائیل حملات سنگینی به حزبالله انجام داد اما نتانیاهو با اکراه آتشبس را پذیرفت. رسانههای عبری آن را «بدترین فاجعه از تأسیس اسرائیل» نامیدند. ایران با ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰٪ و کنترل نسبی تنگه هرمز، دست بالا را دارد.
فرارو- دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شامگاه چهارشنبه در اظهاراتی غافلگیرکننده، ده نکتهای را که ایران برای مذاکره ارائه کرده است، «منطقی» توصیف کرد. ترامپ با اشاره به شایعات و اسناد منتشرشده درباره مذاکرات گفت: «توافقنامهها، فهرستها و نامهها توسط افرادی منتشر میشود که هیچ ارتباطی با مذاکرات جاری بین ما و ایران ندارند.» او تأکید کرد که تنها یک مجموعه از نکات مهم وجود دارد که برای ایالات متحده قابل قبول است و گفت این نکات در جلسات غیرعلنی مذاکرات مورد بحث قرار خواهند گرفت.
به گزارش فرارو، دونالد ترامپ توضیح داد: «نکاتی که ما در مورد آنها مذاکره خواهیم کرد، مبنایی است که بر اساس آن با ایران در مورد آتشبس توافق کردیم.» اظهارات مثبت دونالد ترامپ نسبت به ایران که در سه پست جداگانه در شبکههای اجتماعی منتشر شد، نشاندهنده تغییر چشمگیر لحن او در کمتر از ۲۴ ساعت است. تنها یک روز پیش، او ایران را تهدید کرده بود که «تمدن» این کشور به طور کامل نابود خواهد شد. اما روز چهارشنبه فریاد زد: «روز بزرگی برای صلح جهانی.»
ابتکار راهبردی ایران؛ لبنان پیششرط مذاکره، تنگه هرمز اهرم فشار
ایران مشارکت در مذاکرات اسلامآباد را به آتشبس در لبنان منوط کرد. روزنامه وال استریت ژورنال به نقل از منابع آگاه گزارش داد که ایران به میانجی گران اطلاع داده است مشارکتش در مذاکرات اسلامآباد مشروط به برقراری آتشبس در لبنان است. این منابع تاکید کردند تهران همچنین هشدار داده که ممکن است از تصمیم خود برای بازگشایی تنگه هرمز صرفنظر کند. بر اساس این گزارش، ایران تأکید کرده است: «اگر لبنان همچنان هدف قرار گیرد، به حملات خود علیه اسرائیل و منطقه ادامه خواهد داد.»
این موضعگیری در حالی مطرح میشود که اسرائیل سنگینترین حملات هوایی خود را از زمان آغاز درگیری با حزبالله در ماه گذشته انجام داده است؛ آن هم پس از آنکه حزبالله تحت حمایت ایران، حملات خود به شمال اسرائیل و نیروهای اسرائیلی در لبنان را متوقف کرده بود. ارتش اسرائیل اعلام کرد که بیش از ۱۰۰ مرکز فرماندهی و پایگاه نظامی حزبالله در بیروت، دره بقاع و جنوب لبنان را هدف قرار داده است. این حملات هماهنگ، بزرگترین عملیات از نوع خود در طول جنگ توصیف شده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، شب چهارشنبه در اظهاراتی تاکید کرد که آتشبس موقت با ایران «با هماهنگی اسرائیل حاصل شد و آمریکاییها در آخرین لحظه ما را غافلگیر نکردند.» به نقل از روزنامه یدیعوت آحارونوت، نتانیاهو تأکید کرد: «این توافق پایان جنگ نیست، بلکه ایستگاهی در مسیر دستیابی به همه اهداف است.»
نتانیاهو با لحنی پیروزمندانه تاکید کرد: «کشور اسرائیل به دستاوردهای عظیمی دست یافته است؛ دستاوردهایی که تا همین اواخر مانند خیالپردازی به نظر میرسیدند. ایران ضعیفتر از همیشه و اسرائیل قویتر از همیشه است. این حاصل این کارزار تاکنون است.» نخستوزیر اسرائیل در جمع خبرنگاران هشدار داد: « ما آمادهایم در هر لحظه که ضرورت ایجاب کند، به نبرد بازگردیم و انگشتانمان روی ماشه است.»
جی. دی. ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرد که ایران دامنه توافق آتشبس را اشتباه تفسیر کرده و تصور داشته که این توافق شامل جبهه لبنان نیز میشود، در حالی که واقعیت چیز دیگری است. ونس در بیانیهای مطبوعاتی تأکید کرد: « تفاهمات حاصلشده با تهران محدود به یک مسیر مشخص است و به جبهههای دیگر از جمله لبنان گسترش نمییابد.»
معاون رئیسجمهور آمریکا با لحنی هشدارآمیز تاکید کرد که اکنون نوبت ایران است که گام بعدی را بردارد. او تأکید کرد در صورت شکست مسیر دیپلماتیک، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، «گزینههای متعددی برای بازگشت به تشدید تنش نظامی» در اختیار دارد. ونس در عین حال گفت واشنگتن انتظار دارد تهران با جدیت پای میز مذاکره حاضر شود، زیرا هنوز فرصت برای مهار بحران از طریق راهحلهای سیاسی وجود دارد.
آتشبس ترامپ؛ زمان خریدن برای انتخابات، قربانی کردن اسرائیل برای نفت
روزنامه عبری یدیعوت آحارانوت با ابراز تردید عمیق نسبت به آتشبس بین آمریکا و ایران، هشدار داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با این توافق «زمان خریده» و اسرائیل را تنها گذاشته است. این روزنامه نوشت: دونالد ترامپ با این آتشبس که تا انتخابات میاندورهای آینده در ماه نوامبر ادامه دارد، زمان خریده و اسرائیل را تنها گذاشته تا بهای تهدید مداوم نظام ایران را بپردازد.»
یارون بن ییشای، تحلیلگر نظامی این روزنامه، دو نگرانی اصلی را برای اسرائیل برشمرده است:
الف - جلوگیری از لغو تحریمها و بازگشت داراییهای ایران؛ اسرائیل نگران است که ترامپ برای لغو تحریمها و آزادسازی داراییهای بلوکه شده ایران عجله کند. به گفته این روزنامه، کاهش فشار اقتصادی به ایران امکان میدهد توده مردم (از جمله برخی مخالفان نظام) را آرام کند ، از نیروهای مقاومت خود بهویژه حزبالله حمایت مالی کند و تواناییهای نظامی خود را بازسازی نماید.
ب - تکمیل نشدن مأموریت نظامی در لبنان؛ نگرانی دوم، چگونگی تکمیل عملیات نظامی ارتش اسرائیل در لبنان است؛ مأموریتی که به گفته این روزنامه «هنوز با بسته شدن بانک اهداف فاصله زیادی دارد.» آتشبس، اسرائیل را مجبور به توقف عملیات در لبنان کرده، در حالی که «حمله به جنوب لبنان حتی به مرحله اول خود نرسیده است و حزبالله همچنان مستقر است و به سمت اسرائیل موشک شلیک میکند. این روزنامه عبری توصیه میکند که اسرائیلیها «از پناهگاهها دور نشوند، مگر زمانی که دهها نفتکش، کشتی تجاری و همتایان کشتی جنگی آمریکایی آنها به راحتی از تنگه هرمز عبور کنند.» یدیعوت آحارانوت تأکید کرده که آتشبس در شرایطی تصویب شده که ایران هنوز ۴۴۱ کیلوگرم اورانیوم غنیشده تا ۶۰ درصد در اختیار دارد که برای ساخت حدود ۱۰ بمب هستهای کافی است، ضمن اینکه تنگه هرمز هنوز باز نشده است.
رسانههای عبری آتشبس دو هفتهای دونالد ترامپ با ایران را «بدترین فاجعه ای که از زمان تأسیس اسرائیل برای آن رخ داده» توصیف کردهاند. این توافق موجی از خشم و انتقادات بیسابقه را در صحنه سیاسی اسرائیل به راه انداخته است. یائیر لاپید، رهبر مخالفان، صبح چهارشنبه در اظهاراتی تند، بنیامین نتانیاهو و همه کسانی را که در این توافق نقش داشتند، هدف حمله قرار داد. ما هرگز در تاریخ خود شاهد چنین فاجعه سیاسی نبودهایم. اسرائیل حتی هنگام تصمیمگیری درباره هسته امنیت ملی ما حضور نداشت. لاپید تاکید کرد: ارتش اسرائیل هر آنچه از او خواسته شد انجام داد و مردم مقاومتی شگفتانگیز نشان دادند، اما نتانیاهو از نظر سیاسی و استراتژیک شکست خورد و به هیچیک از اهدافی که برای خود تعیین کرده بود دست نیافت. او هشدار داد که سالها طول خواهد کشید تا خسارات سیاسی و استراتژیک ناشی از «تکبر، سهلانگاری و فقدان برنامهریزی استراتژیک نتانیاهو» جبران شود.
تزوی وگل، عضو کنست و رئیس کمیته امنیت ملی پارلمان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دونالد، تو مثل اردک از جنگ بیرون آمدی!» میراو بنآری، نماینده کنست از حزب «یش آتید»، نیز در توییتی نوشت: « به نظر میرسد ترامپ و نتانیاهو فراموش کردهاند که هدف اعلامشده جنگ، از بین بردن توانمندیهای ایران بود.»
آتلانتیک: هیچیک از اهداف ترامپ محقق نشد؛ نه جلوگیری از بمب، نه نابودی موشکهای ایران
به گزارش نشریه آتلانتیک، هیچیک از اهداف اولیه ترامپ محقق نشد: جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، نابودی قابلیتهای موشکی ایران، تحریک انقلاب مردمی علیه نظام و حذف نیروهای مقاومت ایران در منطقه. در مقابل، ایران تنها در ازای شرایطی که سود مالی هنگفتی برایش داشت، با بازگشایی تنگه هرمز موافقت کرد؛ همان تنگهای که پیش از جنگ آزادانه باز بود.
به نوشته آتلانتیک، با وجود حملات سنگین آمریکا و اسرائیل که دفاع ایران را تضعیف کرد، تهران توانایی دفاع از خود را از دست نداد و چهبسا از این جنگ در موقعیت استراتژیک قویتری بیرون بیاید. ایران «تمام نبردهای نظامی را باخت، اما جنگ را از نظر سیاسی و اقتصادی پیروز شد.» ولی نصر، استاد امور بینالملل در دانشگاه جانز هاپکینز، به آتلانتیک میگوید: « کنترل تنگه هرمز اکنون به مهمترین دارایی استراتژیک ایران تبدیل شده و اهمیتی فراتر از برنامه هستهای این کشور دارد.»
بر اساس گزارش روزنامه گاردین، نویسنده معتقد است که اگرچه اعلام آتشبس دو هفتهای به دونالد ترامپ اجازه داد بازگشایی تنگه هرمز را به عنوان «سپیدهدم یک عصر طلایی جدید» جشن بگیرد و قیمت نفت و بازارهای سهام را به نفع خود حرکت دهد، اما در حقیقت ایران با «دستی قویتر» پای میز مذاکره حاضر میشود. نظام ایران کتک خورده اما سالم باقی مانده است، همچنان ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا را در اختیار دارد و اکنون حداقل ادعای کنترل نسبی بر تنگه هرمز را دارد، زیرا توانایی خود را در بستن آن به اثبات رسانده است.
نویسنده معتقد است که خود آتشبس نیز بر اساس شرایط ایران شکل گرفته است. وقتی لحظه آخر فرا رسید، این ترامپ بود که به پیشنهاد دهمادهای ایران به عنوان «پایه قابل قبول برای مذاکره» اشاره کرد، نه طرح ۱۵ مادهای خودش. با این حال، ساعاتی پس از اعلام آتشبس، ترامپ ظاهراً متوجه شد که این ده ماده شامل لغو تمام تحریمها، پرداخت غرامت جنگی و «پذیرش حق غنیسازی ایران» است (شروطی که تا پیش از این جزو خطوط قرمز واشنگتن بودند).
فشار قانونی ۶۰ روزه؛ سلاحی که جنگ با ایران را متوقف کرد
اعلام آتشبس با ایران توسط دونالد ترامپ، تنها نتیجه محاسبات نظامی نبود. یک عامل کمتر مورد توجه اما تعیینکننده نیز در این تصمیم نقش داشت: نزدیک شدن به پایان مهلت ۶۰ روزه قانونی که رئیسجمهور آمریکا بدون مجوز کنگره برای انجام عملیات نظامی در اختیار دارد. این مهلت با آغاز عملیات در ۲۸ فوریه شروع شد و در ۲۸ آوریل به پایان میرسد؛ تاریخی که فشار سیاسی و حقوقی فزایندهای بر دولت آمریکا وارد میکند. پس از این تاریخ، هرگونه ادامه عملیات نظامی گسترده، منوط به اخذ مجوز صریح کنگره خواهد بود؛ موضوعی که میتواند دروازههای یک رویارونی داخلی پیچیده را بگشاید.
این چارچوب قانونی بر اساس قانون اختیارات جنگی (War Powers Act) است که کنگره آمریکا در سال ۱۹۷۳ و پس از جنگ ویتنام تصویب کرد. هدف این قانون، جلوگیری از درگیر شدن ایالات متحده در درگیریهای طولانی مدت بدون نظارت قانونگذاری بود.طبق این قانون، رئیسجمهور موظف است ظرف ۴۸ ساعت از شروع عملیات، کنگره را مطلع کند. سپس باید ظرف ۶۰ روز عملیات را خاتمه دهد، مگر اینکه مجوز رسمی از کنگره صادر شود. تمدید ۳۰ روزه اضافی تنها در صورت توجیه کتبی رئیسجمهور برای «خروج ایمن نیروها» امکانپذیر است
مهمتر آنکه این فشار تنها از سوی دموکراتها نیست، بلکه از درون حزب جمهوریخواه نیز وارد میشود: سناتور جان کرتیس با اشاره به درسهای جنگ ویتنام (که جان دهها هزار آمریکایی را گرفت) اعلام کرد از ادامه عملیات فراتر از مهلت ۶۰ روزه بدون مجوز کنگره حمایت نخواهد کرد. نماینده دان بیکن به وال استریت ژورنال گفت از جنگ علیه ایران حمایت میکند، اما معتقد است کنگره «اکنون باید در این مورد نظر بدهد» و تاکید کرد اگر پس از ۶۰ روز تأییدیهای دریافت نشود، «باید متوقف شود.»
این فشار قانونی حتی در لحن و کلمات ترامپ نیز بازتاب یافته است. او آشکارا اذعان کرده که از به کار بردن کلمه «جنگ» در مورد ایران خودداری میکند و ترجیح میدهد آنچه رخ میدهد را «عملیات نظامی» بنامد که این تلاشی برای گریز از الزامات قانونی مرتبط با اعلام جنگ است. برخی از متحدان ترامپ، قانون اختیارات جنگی را مغایر با قانون اساسی میدانند، زیرا اختیارات رئیسجمهور به عنوان فرمانده کل قوا را محدود میکند. با این حال، واقعیت سیاسی باعث میشود نادیده گرفتن این قانون بهویژه با نزدیک شدن به مهلت تعیینشده دشوار باشد.
