جمهوریخواهان در ستایش پیروزی، دموکراتها در جستوجوی پاسخ
صلح اجباری با طعم نفت؛ وقتی ترامپ به کاسبی در خاورمیانه رضایت داد!
توافق جدید ایران و آمریکا برای پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، در واشنگتن با دو روایت متضاد روبهرو شده است. جمهوریخواهان آن را پیروزی دیپلماسی ترامپ و آغاز عصری تازه در خاورمیانه میدانند، اما دموکراتها از جنگی پرهزینه، توافقی مبهم و دستاوردی محدود سخن میگویند. با باقی ماندن اختلافها درباره پرونده هستهای، تحریمها، داراییهای ایران و آینده هرمز، این توافق بیش از یک صلح نهایی، آغاز مرحلهای پرتنش از مذاکرات است.
فرارو– جوزف استپانسکی، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه شبکه الجزیره
به گزارش فرارو به نقل از شبکه الجزیره، توافق جدید برای پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در واشنگتن با استقبال گرمی روبهرو شده است. دونالد ترامپ و متحدانش این توافق را به عنوان یک «پیروزی بزرگ و راهبردی» معرفی میکنند، اما واقعیت این است که هنوز جزئیات اصلی آن مشخص نیست.
ابهامهای زیادی درباره بندهای این توافق وجود دارد؛ بهویژه درباره تعهداتی که قرار است روز جمعه (۳۰ خرداد) در یک متن اولیه به نام «یادداشت تفاهم» نوشته شود.
با وجود همه این ابهامها، طرفداران دونالد ترامپ روز یکشنبه (۲۵ خرداد) به استقبال این توافق رفتند و آن را یک دستاورد مهم برای رئیسجمهور آمریکا دانستند. اما هنوز کسی دقیقاً نمیداند کدام مشکلات در همان متن اولیه حل میشود و کدام پروندههای حساس (مثل برنامه هستهای ایران)، به مذاکراتِ بعد از امضای توافق موکول خواهد شد.
جمهوریخواهان در ستایش معامله تازه با تهران
«جیدی ونس»، معاون رئیسجمهور آمریکا، میگوید همین که بلافاصله بعد از اعلام توافق قیمت نفت ارزان شد، نشاندهنده موفقیت دیپلماسی دونالد ترامپ است.
او از شروع یک «دوران تازه» در خاورمیانه حرف زد و در مصاحبه با شبکه فاکسنیوز گفت: «دونالد ترامپ فضای واقعی و مناسبی برای تغییر دادن منطقه ایجاد کرده است.» او همچنین ادعا کرد که ایران با این توافق هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نخواهد کرد.
در واشنگتن، بقیه مقامهای ارشد دولت هم تلاش کردند این توافق را یک دستاورد شخصی برای شخصِ ترامپ نشان دهند. مثلاً «مارکو روبیو»، وزیر امور خارجه آمریکا، اعلام این توافق را با هشتادمین سالگرد تولد ترامپ همزمان دانست. او در شبکه اجتماعی ایکس، ترامپ را رهبری شجاع، قدرتمند، وطنپرست و دارای حس طنزی بینظیر توصیف کرد!
در همین حال، تعداد زیادی از همحزبیهای ترامپ در شبکههای اجتماعی به او لقب «معاملهگر ارشد» دادند. «رابرت آدرهولت»، یکی از نمایندگان کنگره آمریکا، حرفهای ترامپ را تکرار کرد و گفت: «این توافق احتمالی، محدودیتهای بسیار سختتری نسبت به توافق برجام در سال ۲۰۱۵ (۱۳۹۴) روی برنامه هستهای تهران اعمال میکند.»
این نماینده جمهوریخواه کنگره ادعا کرد که توافق جدید، برخلاف برجامِ اوباما، به تهران اجازه نمیدهد که غنیسازی اورانیوم را ادامه دهد یا مواد لازم برای ساخت سلاح را فراهم کند. با این حال، هنوز هیچ نشانه روشنی وجود ندارد که در متن توافق اولیه، تعهدات فوری و مشخصی درباره برنامه هستهای ایران وجود داشته باشد.
طبق اعلام هر دو کشور، این توافق اولیه قرار است درگیریها را در همه جبههها متوقف کند. اعلام رسمی این خبر از سوی ترامپ زمانی اتفاق افتاد که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در توییتر خود خبر از صلح داد.
شهباز شریف در پیام خود نوشت: «پس از گفتوگوهای فشرده، توافق صلح میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران حاصل شده است.» او همچنین تأیید کرد که هر دو طرف قبول کردهاند عملیات نظامی در تمام جبههها را به صورت فوری و همیشگی متوقف کنند.
مقامهای آمریکا، پاکستان و ایران میگویند امضای این توافق میتواند رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز را دوباره به جریان بیندازد و به محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا پایان دهد.
البته تهران در روزهای گذشته تأکید کرده است که این فقط یک نقطه شروع برای یک دوره مذاکره ۶۰ روزه است تا درباره برنامه هستهای و مدیریت آینده تنگه هرمز تصمیمگیری شود، نه یک توافق نهایی و قطعی.
از طرفی، هنوز معلوم نیست تحریمها دقیقاً کِی لغو میشوند و پولهای مسدودشده ایران چه زمانی آزاد خواهند شد. مقامهای ایرانی و آمریکایی حرفهای متفاوتی در این باره میزنند. واشنگتن ادعا میکند که آزاد شدن پولها و کاهش تحریمها فوری نخواهد بود و ایران اول باید یکسری تعهدات را انجام دهد.
در همین گیرودار، «لیندسی گراهام»، سناتور جمهوریخواه که همیشه طرفدار حمله نظامی به ایران بوده، از پیشرفت مذاکرات استقبال کرده اما درباره تفاوت روایتها هشدار داده است. او در توییتر نوشت: «به نظر میرسد برداشت ایران از توافق، با چیزی که تیم مذاکرهکننده ما میگوید کاملاً فرق دارد.» این یعنی احتمالاً در مسیر اجرای توافق، مشکلات و چالشهای جدی پیش خواهد آمد.
خشم دموکراتها از جنگی پرهزینه و توافقی کمدستاورد
در طرف مقابل، رقبای سیاسی ترامپ (دموکراتها) در ماههای گذشته بارها پرسیدهاند که ورود آمریکا به این جنگ در کنار اسرائیل، اصلاً چه سودی برای منافع ملی آمریکا داشته است؟
دولت ترامپ گفته بود هدفش ضعیف کردن قدرت نظامی ایران و نابودی برنامه هستهای این کشور است؛ اما منتقدان میگویند نتیجه جنگ با این اهداف زمین تا آسمان فرق دارد.
دونالد ترامپ و مقامهای دولتش امیدوار بودند که فشار نظامی، باعث تغییر حکومت در ایران شود. اما به گفته کارشناسان، چنین خیالی هرگز به واقعیت تبدیل نشد.
ساختار ادارهکننده ایران در طول جنگ سرسختتر و مقاومتر شد.
به همین دلیل، «ست مولتون»، نماینده دموکرات مجلس آمریکا، روز شنبه (۲۴ خرداد) به شدت از این یادداشت تفاهم انتقاد کرد. او متن این توافق را «اساساً سندِ تسلیم دونالد ترامپ در برابر رهبر جمهوری اسلامی ایران» نامید!
این جمله بهخوبی نشان میدهد که دموکراتها نهتنها با شروع این جنگ مخالف بودند، بلکه از نحوه پایان یافتن آن و امتیاز دادن ترامپ هم عصبانی هستند.
منتقدان دموکرات میگویند توافقی که به دست آمده، اصلاً ارزش اینهمه هزینهای که آمریکا در جنگ داده است را ندارد. «ست مولتون» با اشاره به هدر رفتن ۱۰۰ میلیارد دلار از پول مردم آمریکا و کشته شدن ۱۴ سرباز آمریکایی، پرسید: «چگونه میتوان این توافق را پیروزی دانست، وقتی در نهایت فقط باعث باز شدن تنگهای میشود که قبل از شروع جنگ هم باز بود؟!»
«گرگوری میکس»، یکی از دموکراتهای ارشد در کمیته روابط خارجی مجلس آمریکا، این جنگ ترامپ را یک «جنگ انتخابی و غیرضروری» توصیف کرد که فقط به ضرر آمریکا تمام شد.
البته او از اینکه دولت دوباره به سمت دیپلماسی و گفتوگو برگشته استقبال کرد، اما گفت هر توافقی باید شفاف باشد. او تأکید کرد که مردم آمریکا حق دارند پاسخهای روشنی بشنوند و مطمئن شوند که دولت ترامپ دوباره کشور را وارد یک جنگ پرهزینه و بیدلیل نمیکند.
بازگشت دیپلماسی با سایه سنگین جنگ
«رابرت مالی»، که در دولت اوباما مذاکرهکننده ارشد برجام بود، میگوید توافقی که قرار است روز جمعه (۳۰ خرداد) امضا شود، از یک نظر جای خوشحالی دارد چون تنگه هرمز را باز میکند.
اما او به نکته مهمی اشاره میکند: «این توافق در واقع یک انتقاد بزرگ به خود جنگ است؛ جنگی که در نهایت بزرگترین دستاورد دیپلماتیک آن، باز کردن مسیر آبیای است که به خاطرِ خود همین جنگ بسته شده بود!»
رابرت مالی هشدار میدهد که مشکلات اصلی هنوز حل نشدهاند. مسائلی مثل آینده برنامه هستهای ایران، سرنوشت اورانیومهای غنیشده و میزان لغو تحریمها به دور بعدی مذاکرات موکول شدهاند. به باور او، حل کردن این مشکلاتِ بزرگ بعد از یک جنگ خونین، خیلی سختتر از زمانِ قبل از جنگ است.
«سینا طوسی»، پژوهشگر ارشد مسائل بینالملل، هم نظر مشابهی دارد. او میگوید اگر در ماه فوریه (بهمن/اسفند گذشته) به طرفداران جنگ میگفتید که نتیجه نهایی این خواهد بود، از ترس وحشت میکردند!
به گفته طوسی، نه نظام ایران تغییر کرد و نه تهران در برابر خواستههای زیادهخواهانه واشنگتن تسلیم شد. از نظر او، این نتیجه برای طرفداران جنگ در آمریکا، «بدترین سناریوی ممکن» است.
ارزان شدن قیمت نفت برای دونالد ترامپ خبر خوبی بود؛ مخصوصاً حالا که هزینههای سنگین جنگ باعث شده محبوبیت او در آمریکا به کمترین حد خود برسد. اما هنوز معلوم نیست این توافق بتواند نگاه منفی مردم آمریکا به جنگ را عوض کند یا نه. فشار اقتصادی، کشته شدن سربازها و نامشخص بودن دستاوردهای این توافق، همچنان به عنوان یک بارِ سنگین روی دوش دولت ترامپ سنگینی میکند.
فرصت ۶۰ روزه برای حلوفصل این پروندههای مهم، در ماه اوت (مرداد/شهریور امسال) تمام میشود. این دقیقاً همان زمانی است که آمریکا وارد رقابتهای داغ برای انتخابات ماه نوامبر (آبان/آذر امسال) میشود.
همین همزمانی باعث میشود فشار سیاسی روی کاخ سفید به شدت بالا برود و این توافقِ موقت، به موضوع اصلی دعواهای انتخاباتی در آمریکا تبدیل شود.
دونالد ترامپ شامگاه یکشنبه در مصاحبه با نیویورکتایمز تهدید کرد که اگر تا پایان این مهلتِ ۶۰ روزه توافق هستهای امضا نشود، ممکن است دوباره به ایران حمله کند.
او در همین مصاحبه یک ادعای بسیار عجیب و جنجالی هم مطرح کرد و گفت: «آمریکا میتواند در ازای دریافت ۲۰ درصد از کل درآمدهای منطقه، نقش نگهبان خاورمیانه را بر عهده بگیرد!»
