چرا ترامپ از جنگ با ایران خسته شده است؟

فرارو– جاناتان لمیر رئیس دفتر کاخ سفید در نشریه‌ی پولیتیکو و خبرنگار کاخ سفید برای خبرگزاری آسوشیتدپرس

به گزارش فرارو به نقل از نشریه آتلانتیک، رئیس‌جمهور دونالد ترامپ به‌شدت می‌خواهد جنگ با ایران پایان یابد. او بارها تلاش کرده است پایان جنگ را با اعلام پیروزی سیاسی بسته‌بندی کند؛ از جمله حدود سه هفته پیش، زمانی که ایران برای مدتی کوتاه تنگه هرمز را بازگشایی کرد. ترامپ همچنین چندین‌بار ضرب‌الاجل‌های آتش‌بس را تمدید کرده، بی‌آنکه تهدیدهای تند و گاه آخرالزمانی خود برای ازسرگیری جنگ را عملی کند. این هفته نیز دولت او ناگهان طرح اسکورت کشتی‌ها در تنگه هرمز را متوقف کرد؛ تصمیمی که بخشی از آن از نگرانی نسبت به تبدیل شدن مأموریت‌های دریایی به درگیری‌های خشونت‌آمیز و تصاعدی ناشی می‌شد.

ایران، کابوس تازه ترامپ در آستانه نشست چین

دونالد ترامپ از این جنگ خسته شده است؛ جنگی که بسیار دشوارتر، طولانی‌تر و پرهزینه‌تر از آن چیزی شد که در ابتدا انتظار داشت. حزب جمهوری‌خواه با نگرانی افزایش قیمت سوخت، فشار اقتصادی بر رأی‌دهندگان و افت محبوبیت در نظرسنجی‌ها را دنبال می‌کند. ترامپ نمی‌خواهد مانند برخی رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا در باتلاق خاورمیانه گرفتار شود و هم‌زمان نمی‌خواهد این بحران، نشست حساس هفته آینده او در چین را تحت‌الشعاع قرار دهد. او آماده عبور از جنگ است.

اما مسئله اینجاست که ایران ظاهراً تمایلی به پایان دادن به جنگ ندارد؛ دست‌کم نه با نتیجه‌ای که برای مذاکره‌کنندگان آمریکایی قابل قبول باشد. ترامپ اکنون در موقعیتی دشوار قرار گرفته است. به گفته رئیس‌جمهور، چند مقام دولتی و مشاوران بیرونی، او باور دارد تقریباً هر نوع توافقی را می‌تواند به‌عنوان پیروزی به افکار عمومی آمریکا عرضه کند. اما فعلاً، نویسنده کتاب «هنر معامله» حتی نتوانسته ایران را به میز مذاکره بازگرداند. واشنگتن همچنان منتظر پاسخ تهران به آخرین پیشنهاد آمریکاست؛ یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای که بیش از آنکه به معاهده‌ای برای پایان جنگ شبیه باشد، به تمدید آتش‌بس شباهت دارد.

دونالد ترامپ اکنون با پرسشی آزاردهنده روبه‌روست: چگونه می‌توان جنگی را پایان داد وقتی طرف مقابل حاضر به عقب‌نشینی نیست؟ در حالی که او به‌دنبال راه خروج می‌گردد، رهبران در تهران از همین جنگ برای تحکیم قدرت خود استفاده کرده‌اند. ایران ظاهراً مصمم است کاری را انجام دهد که در آن سابقه‌ای طولانی دارد: تحقیر یک رئیس‌جمهور آمریکایی.

ترامپ هرگز تصور نمی‌کرد کار به اینجا برسد. پس از عملیات موفقیت‌آمیز ربودن نیکولاس مادورو از کاراکاس، او نگاه خود را متوجه ایران کرد و به نزدیکانش گفت ایران «یک ونزوئلای دیگر» خواهد بود. در ذهن او، ارتش آمریکا شکست‌ناپذیر بود و اکنون فرصتی فراهم شده بود تا حکومت تهران سرنگون شود؛ هدفی که رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا در تحقق آن ناکام مانده بودند. ترامپ تصور می‌کرد در حال ترسیم دوباره نقشه جهان است. او انتظار داشت پیروزی ظرف چند روز یا حداکثر یکی دو هفته حاصل شود.

از بمباران تا بن‌بست؛ جنگ ایران و فرسایش راهبرد آمریکا

حمله اولیه آمریکا و اسرائیل،  موجی از بمباران‌ها را به همراه داشت که گفته می‌شد بخش بزرگی از توان موشکی ایران را نابود کرده‌اند. اما تهران تسلیم نشد. در عوض، مسیر جنگ را تغییر داد: به همسایگان خلیج فارس حمله کرد، هزینه منطقه‌ای بحران را بالا برد و کنترل مؤثر تنگه هرمز را در دست گرفت؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور می‌کند.

ایران با ترکیبی از مین‌های دریایی، قایق‌های تندرو و پهپادها، عملاً این آبراه راهبردی را بست یا دست‌کم عبور از آن را به اقدامی پرریسک تبدیل کرد. قیمت انرژی جهش کرد، فشار بر اقتصاد جهانی افزایش یافت و جنگی که قرار بود کوتاه و قاطع باشد، به بن‌بستی فرسایشی تبدیل شد. سپس این بن‌بست به آتش‌بسی شکننده انجامید. یک دور رسمی و پرسر‌وصدا از مذاکرات نیز شکست خورد و فعلاً هیچ گفت‌وگوی جدیدی برنامه‌ریزی نشده است.

ترامپ در ظاهر چیزی جز اعتمادبه‌نفس نشان نداده است. او گاهی جنگ را کوچک جلوه می‌دهد و آن را «یک گشت‌وگذار کوچک»، «یک انحراف موقت» یا حتی «جنگی کوچک» می‌نامد. تقریباً هر روز از پیروزی قریب‌الوقوع سخن می‌گوید و همین لاف‌زنی را پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، نیز در نشست‌های خبری پنتاگون تکرار می‌کند.  اما پشت درهای بسته، لحن آرام‌تر و محتاطانه‌تر است. مقام‌های آمریکایی همچنان معتقدند محاصره دریایی بنادر ایران که ماه گذشته برقرار شد، اثرگذار بوده و اقتصاد کشور را زیر فشار گذاشته است. دو مقام آمریکایی حتی پیش‌بینی کرده‌اند که ایران در مواجهه با فروپاشی اقتصادی، ناچار خواهد شد به میز مذاکره بازگردد.

با این حال، پرسش اصلی زمان‌بندی است. شماری از کارشناسان می‌گویند ایران می‌تواند فشار ناشی از محاصره را نه فقط چند هفته، بلکه چند ماه تحمل کند. ارزیابی اطلاعاتی آمریکا که این هفته در اختیار سیاست‌گذاران قرار گرفته نیز همین دیدگاه را تأیید می‌کند و نشان می‌دهد تهران ممکن است دست‌کم سه تا چهار ماه دیگر دوام بیاورد.  اگر ایران بتواند چنین مدتی دوام بیاورد و هم‌زمان تنگه هرمز را بسته یا نیمه‌بسته نگه دارد، قیمت‌ها در غرب از جمله در خود آمریکا، به افزایش ادامه خواهد داد؛ آن هم در سالی که انتخابات میان دوره ای برگزار می شود.

صبر هرگز نقطه قوت ترامپ نبوده است. یکی از مشاوران بیرونی که به‌طور منظم با او گفت‌وگو می‌کند، گفته است رئیس‌جمهور از جنگ «خسته و بی‌حوصله» شده است. برخی دیگر نیز معتقدند سرسختی ایران او را کلافه کرده است.  هرچند ترامپ گاهی تلاش می کند خود را از نگرانی‌های سیاسی حزبش جدا نشان دهد، اما جمهوری‌خواهان با موجی از شکایت‌ها درباره افزایش قیمت‌ها، به‌ویژه قیمت بنزین، روبه‌رو شده‌اند. بسیاری در حزب جمهوری‌خواه از پیش خود را برای از دست دادن مجلس نمایندگان آماده کرده بودند؛ اما اکنون باور دارند هرچه جنگ طولانی‌تر شود، احتمال از دست رفتن سنا نیز افزایش می‌یابد.

ایران، هرمز و ضرب‌الاجل‌های بی‌اثر ترامپ

با وجود بن‌بست در مذاکرات، ترامپ تمایلی به ازسرگیری جنگ ندارد؛ موضوعی که دستیاران و مشاوران او نیز بر آن تأکید کرده‌اند. نگرانی‌ها درباره کاهش ذخایر مهمات آمریکا جدی است و خود ترامپ نیز این هفته نسبت به کشتن افراد بیشتر ابراز تردید کرده است. برخی متحدان منطقه‌ای آمریکا نیز نگران‌اند. عربستان سعودی و امارات متحده عربی، دست‌کم در مقاطعی، از این بیم داشته‌اند که ازسرگیری حملات آمریکا، بار دیگر آن‌ها را به هدف انتقام‌جویی ایران تبدیل کند.

دیروز، ایران به سوی شناورهای نیروی دریایی آمریکا در تنگه هرمز آتش گشود و آمریکا نیز در پاسخ، مواضعی را در خاک ایران هدف قرار داد. اما با وجود این فوران تازه خشونت، ترامپ اصرار داشت که آتش‌بس همچنان برقرار است و حملات را «یک ضربه عاشقانه» توصیف کرد. به گفته مشاوران، ترامپ همچنین می‌خواهد پیش از سفر هفته آینده خود به پکن برای دیدار با شی جین‌پینگ، هرگونه اقدام نظامی را مهار کند. چین نارضایتی خود را از جنگ و بسته ماندن تنگه هرمز آشکار کرده است و ترامپ نمی‌خواهد در آستانه مذاکرات حساس تجاری و اقتصادی با پکن، به‌عنوان رئیس‌جمهوری ظاهر شود که خاورمیانه را از کنترل خارج کرده است. او می‌خواهد هم‌زمان با پیگیری توافق‌های تازه با شی، بتواند ادعا کند که جنگ رو به پایان است.

به‌عنوان پیچیدگی بیشتر، مشاوران گفته‌اند که ایالات متحده تقریباً فهرست اهداف مهم نظامی خود را در ایران به پایان رسانده است. برای ادامه مسیر تشدید تنش، همان مسیری که همواره حرکت مورد علاقه دونالد ترامپ بوده او ناچار شده تهدیدها را به سمت اهداف غیرنظامی بکشاند؛ از جمله نیروگاه‌ها، پل‌ها و حتی تأسیسات آب‌شیرین‌کن. در مقطعی نیز هشدار داد که «امشب یک تمدن کامل خواهد مرد»؛ تهدیدی آشکار و هولناک که می‌تواند مصداق جنایت جنگی تلقی شود. ترامپ همچنان گزینه‌هایی برای یک تهاجم زمینی محدود در اختیار دارد؛ از جمله تصرف ذخایر اورانیوم با غنای بالا یا حمله به جزیره خارگ، قلب اصلی بخش انرژی ایران. اما او نسبت به به خطر افتادن جان نیروهای آمریکایی تردیدی جدی دارد.

ترامپ همچنان با تعیین ضرب‌الاجل تلاش می کند ایران را وادار به عقب‌نشینی کند، اما تهران بارها بلوف او را به چالش کشیده است. هفته‌هاست رئیس‌جمهور آمریکا درباره ازسرگیری حملات هشدار می‌دهد، اما هر بار راهی برای عقب‌نشینی پیدا می‌شود. به‌جز چند صدای تندرو، بیشتر افراد نزدیک به ترامپ تمایلی به آغاز دوباره جنگ ندارند؛ حتی در شرایطی که بن‌بست ادامه یافته و هیچ توافق روشنی روی میز نیست.

پروژه آزادی و عقب‌نشینی سریع ترامپ در تنگه هرمز

در حالی که محاصره دریایی آمریکا برای مقابله با بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران برقرار بود، دولت آمریکا روز دوشنبه «پروژه آزادی» را معرفی کرد؛ طرحی که نیروی دریایی آمریکا را برای کمک به خروج برخی کشتی‌ها از تنگه به کار گرفت. در روز نخست، چند کشتی موفق به عبور شدند، اما ترامپ خیلی زود عملیات را متوقف کرد. دلیل روشن بود: خطر تشدید تنش بیش از حد بالا رفته بود. نیروهای ایرانی به یک کشتی باری کره جنوبی آتش گشودند، درگیری‌هایی میان شناورهای جنگی آمریکا و ایران رخ داد و پنتاگون اعلام کرد هفت قایق کوچک ایرانی را منهدم کرده است. با این حال، مقام‌های دولت نمی‌خواستند خطر یک تشدید بزرگ‌تر را بپذیرند؛ به‌ویژه سناریوی حمله احتمالی به یک ناو آمریکایی، که می‌توانست ترامپ را به جنگی بسیار گسترده‌تر بکشاند. هم‌زمان، برخی متحدان خلیج فارس نیز از بیم واکنش ایران، شروع به محدود کردن دسترسی آمریکا به پایگاه‌ها و حریم هوایی خود کردند.

در عرصه عمومی، کاخ سفید همچنان تلاش می کند جنگ را موفقیت‌آمیز جلوه دهد. اولیویا ویلز، سخنگوی دولت، در اظهاراتی گفت: «رئیس‌جمهور ترامپ همه برگ‌های برنده را در اختیار دارد و عاقلانه همه گزینه‌ها را روی میز نگه داشته تا اطمینان حاصل شود ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا نکند. محاصره بسیار موفق، اقتصاد ایران را خفه کرده و ایالات متحده ثابت کرده که برتری زمینی، دریایی و هوایی را حفظ کرده است.»

حتی بدون دستیابی به توافق رسمی، ترامپ به اعلام «پیروزی قاطع» و عبور سیاسی از جنگ فکر کرده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اوایل این هفته حتی گفت جنگ پایان یافته است. با این حال، چنین اعلامی در شرایط فعلی به این معنا خواهد بود که اهداف اعلام‌شده جنگ آن‌گونه که رئیس‌جمهور و اطرافیانش در مقاطع مختلف مطرح کرده‌اند محقق نشده‌اند. بله، نیروی دریایی ایران تا حد زیادی نابود شده است. اما برآوردها نشان می‌دهد تهران هنوز بیش از نیمی از توان موشک‌های بالستیک خود را حفظ کرده است. گروه‌های مقاومت از جمله حزب‌الله، همچنان در حال جنگ هستند. تغییر واقعی در ساختار حکومت رخ نداده است. ذخایر هسته‌ای ایران همچنان تهدید محسوب می‌شوند و هیچ توافقی برای رقیق‌سازی یا انتقال آن‌ها به خارج از کشور وجود ندارد.

علاوه بر این، ایران تقریباً قطعاً پس از جنگ، کنترل بیشتری چه به‌صورت رسمی و چه غیررسمی بر تنگه هرمز خواهد داشت. مهم‌تر از آن، تهران اکنون این آگاهی راهبردی را تثبیت کرده که هر زمان بخواهد، می‌تواند دوباره این آبراه را ببندد و اقتصاد جهانی را دچار شوک کند.  ترامپ می‌خواهد جنگ پایان یابد. او به توافق نیاز دارد و از نظر سیاسی آماده است تقریباً هر توافقی را پیروزی بنامد. اما توافق به دو طرف نیاز دارد و هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که ایران بخواهد ترامپ را از بحرانی که خود ایجاد کرده، نجات دهد.