الجزیره مدعی شد: ماهوارههای روسی؛ چشم ایران در آسمان جنگ
سلاح پنهان ایران علیه آمریکا
احتمال دسترسی ایران به اطلاعات ماهوارهای نظامی روسیه، میتواند توان تهران برای شناسایی تحرکات آمریکا، کاهش غافلگیری در برابر حملات احتمالی و هدفگیری دقیق نیروها و زیرساختهای نظامی و حیاتی منطقه را افزایش دهد. چنین همکاری میتواند محاسبات نظامی آمریکا را پیچیدهتر کند، آسیبپذیری زیرساختهای انرژی و حیاتی منطقه را افزایش دهد و روسیه را بدون ورود مستقیم به جنگ، به بازیگری مؤثر در موازنه نظامی تبدیل کند؛ ضمن آنکه احتمال گسترش رقابت نظامی به حوزه فضایی نیز مطرح است.
فرارو- نواف عبید، پژوهشگر ارشد دپارتمان مطالعات جنگ کالج کینگ لندن
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، در حالی که تلاشهای میانجیگران قطری و پاکستانی برای کاهش تنش میان ایران، آمریکا و اسرائیل شدت گرفته و نشانههایی از احتمال توقف مرحله جدید حملات نظامی دیده میشود، توان ایران برای رصد تحرکات نظامی آمریکا و آمادهسازی پاسخ به حملات احتمالی، به یکی از متغیرهای مهم در محاسبات واشنگتن تبدیل شده است. تحلیلگران معتقدند دسترسی ایران به اطلاعات ماهوارهای نظامی روسیه میتواند توان تهران را برای شناسایی حملات قریبالوقوع و هدفگیری دقیق نیروها و زیرساختهای نظامی و غیرنظامی منطقه افزایش دهد.
بر اساس بررسیهای یک پروژه رصد ماهوارههای روسی، مسکو طی ماههای اخیر احتمالاً اطلاعات جغرافیایی، تصاویر ماهوارهای و دادههای مرتبط با فعالیتهای راداری و ارتباطات نظامی را در اختیار ایران قرار داده است؛ موضوعی که میتواند قدرت بازدارندگی تهران را در برابر حملات آمریکا تقویت کند.
رصد ماهوارههای نظامی روسیه در منطقه
پروژه «آورورا» که به رصد مسیر ماهوارههای جاسوسی روسیه اختصاص دارد، طی هشت ماه گذشته دستکم ۲۰ ماهواره از سری «کاسموس-۲۶۰۰» را شناسایی کرده که ۱۸ فروند از آنها قابل ردیابی هستند. این مجموعه شامل جدیدترین ماهوارههای شناسایی نظامی روسیه با قابلیت مانور بالاست که میتوانند اطلاعات مربوط به تأسیسات نظامی، عوارض جغرافیایی، تصاویر اپتیکی، مشاهدات راداری و سیگنالهای الکترونیکی (از جمله انتشار امواج رادیویی و ارتباطات نظامی) را جمعآوری کنند.
مسیر این ماهوارهها پهنه گستردهای از سوریه، لبنان و اسرائیل تا اردن، عربستان سعودی، عراق و ایران را پوشش میدهد و تنگههای بابالمندب و هرمز را نیز در بر میگیرد. این ماهوارهها تقریباً هر ۹۵ دقیقه یکبار به دور زمین میچرخند و بسته به موقعیت مداری، روزانه سه تا چهار بار از فراز مناطق یادشده عبور میکنند.
بررسی مسیرهای مداری نشان میدهد برخی از ماهوارههای مانورپذیر روسیه بهطور مشخص تغییر موقعیت دادهاند تا از فراز اهداف نظامی و زیرساختی منطقه عبور کنند. این تغییر مسیر شامل کل منظومه ماهوارهها نبوده و تنها بخشی از آنها را در بر گرفته است؛ اقدامی که کیفیت و زمانبندی پوشش اطلاعاتی از اهداف کلیدی را بهبود میبخشد.
احتمال انتقال اطلاعات برای حملات ایران
بر اساس این یافتهها، ماهوارههای روسی پیش و پس از حمله به برخی اهداف منطقهای، از فراز همان نقاط عبور کردهاند؛ الگویی که میتواند برای شناسایی هدف و ارزیابی میزان خسارت به کار رود و در موارد متعددی پیش و پس از حملات ایران نیز مشاهده شده است.
با توجه به دقت حملات ایران علیه اهداف نظامی و غیرنظامی آمریکا و کشورهای خلیج فارس، این تحلیل احتمال میدهد که روسیه اطلاعات جغرافیایی و شناسایی موردنیاز نیروهای ایرانی را در اختیار آنها گذاشته باشد؛ هرچند این ادعا هنوز بهطور مستقل تأیید نشده است. اهمیت چنین همکاری تنها به هدفگیری محدود نمیشود؛ اطلاعات ماهوارهای میتواند تحرکات نیروهای آمریکایی، جابهجایی هواپیماها، تغییر موقعیت ناوهای جنگی، تقویت زیرساختها و افزایش ترافیک ارتباطی را نیز رصد کند. ایران با شناسایی محل، زمان و شدت این فعالیتهای ارتباطی، میتواند پیش از آغاز حملات از تحولات عملیاتی آمریکا آگاه شود و برای حفاظت از نیروها و حفظ ساختار فرماندهی خود آماده شود.
کاهش غافلگیری نظامی آمریکا
در شرایطی که آمریکا در حال جابهجایی هواپیماها، بازتوزیع نیروهای دریایی و تقویت زیرساختهای نظامی خود در منطقه است، قابلیت رصد ماهوارهای روسیه میتواند بخشی از این تحرکات را برای تهران آشکار کند. این مسئله، تلاش واشنگتن را برای آمادهسازی حملات همزمان با محافظت از نیروهایش در برابر پاسخ ایران پیچیدهتر میکند.
یکی از راهکارهای احتمالی آمریکا، دور کردن نیروها و تجهیزات از برد تسلیحات ایران و تغییر آرایش نظامی است؛ اقدامی که آسیبپذیری آنها را کاهش میدهد و الگوی تحرکاتی را که تهران رصد میکند، تغییر میدهد. این قابلیت ماهوارهای همچنین میتواند به ایران در شناسایی نشانههای حملات دوربرد آمریکا از خارج منطقه کمک کند. در عملیات «چکش نیمهشب» در ژوئن ۲۰۲۵، بمبافکنهای بی-۲ آمریکا از خاک این کشور برای حمله به تأسیسات هستهای ایران پرواز کردند. تهران با در نظر گرفتن احتمال تکرار چنین حملاتی علیه تأسیسات زیرزمینی و عمیق، میتواند از دادههای ماهوارهای روسیه برای شناسایی نشانههای اولیه عملیات مشابه بهره ببرد.
تهدید زیرساختهای حیاتی منطقه
دسترسی به اطلاعات ماهوارهای روسیه، علاوه بر ارتقای آمادگی دفاعی ایران، میتواند در طراحی حملات تلافیجویانه نیز نقش مهمی ایفا کند. مقامهای ایرانی بارها هشدار دادهاند که در صورت حمله مجدد آمریکا، زیرساختهای حیاتی منطقه از جمله پالایشگاهها، پایانههای صادراتی نفت، تأسیسات آبشیرینکن و نیروگاههای برق ممکن است هدف قرار گیرند.
چنین حملاتی میتواند تأمین آب و برق کشورهای منطقه را مختل کند و پیامدهای گستردهای برای بازارهای جهانی انرژی داشته باشد. جایگاه زیرساختهای صادرات نفت عربستان سعودی، بهعنوان بزرگترین صادرکننده نفت خام جهان، به این معناست که هرگونه آسیب به تأسیسات آن میتواند اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. در این میان، کشورهای عربی همسایه ایران ممکن است فارغ از میزان نقششان در تصمیمگیری برای ازسرگیری جنگ، با پیامدهای سنگین آن روبهرو شوند.
اهرم راهبردی روسیه و احتمال گسترش جنگ به فضا
روسیه در صورت ارائه اطلاعات ماهوارهای به ایران، میتواند بدون ورود مستقیم به درگیری، نفوذ قابلتوجهی بر توان نظامی تهران اعمال کند. مسکو با تنظیم میزان دسترسی ایران به دادههای شناسایی، قادر خواهد بود ظرفیت دفاعی و تهاجمی تهران را تقویت یا محدود کند و از این طریق اهرم نفوذ خود را در معادلات منطقه حفظ نماید.
این همکاری بر عملیات آینده آمریکا نیز سایه میاندازد؛ زیرا ارتش آمریکا ناچار است فرض را بر این بگذارد که تحرکات بزرگ، تجمع نیروها و فعالیتهای الکترونیکیاش بهسرعت رصد و به طرف مقابل منتقل میشود. چنین شرایطی نیازمند پراکندگی بیشتر نیروها، کاهش انتشار سیگنالهای الکترونیکی، کنترل ارتباطات و جابهجایی سریعتر تجهیزات خواهد بود.
پیامدهای این تحولات تنها به زمین و هوا محدود نمیماند. نزدیک شدن اخیر یک ماهواره روسی از سری کاسموس به یک ماهواره تجاری فنلاند، که احتمالاً با هدف تمرین یا ارزیابی قابلیتهای عملیاتی انجام شده، نشان میدهد رقابت نظامی میتواند به فضا نیز کشیده شود و اختلال در زیرساختهای ماهوارهای غیرنظامی و نظامی، به یکی از ابعاد مهم جنگهای آینده تبدیل شود.