سه رهبر در یک قاب؛ متحدان آمریکا نگران
آیا نشست شنژن به سود روسیه و چین تمام میشود؟
نشست سهجانبه شنژن در شرایطی برگزار میشود که همکاری راهبردی چین و روسیه در حمایت از ایران و جنگ اوکراین، نگرانیها درباره پیامدهای تعامل ترامپ با رهبران اقتدارگرا را افزایش داده است. پوتین به دنبال تثبیت جایگاه جهانی روسیه و بهرهگیری از فشار آمریکا بر اوکراین است، در حالی که شی جینپینگ میخواهد قدرت دیپلماتیک چین را به نمایش بگذارد و از غافلگیریهای سیاسی جلوگیری کند. ترامپ نیز احتمالاً موضوعاتی چون ایران، اوکراین و کنترل تسلیحات هستهای را مطرح خواهد کرد، اما اختلاف منافع و نبود دستورکار مشخص، دستیابی به توافقهای ملموس را بعید میکند.
فرارو- کورت کمپبل، معاون سابق وزیر خارجه آمریکا
به گزارش فرارو به نقل از نیویورک تایمز، نشست سهجانبه دونالد ترامپ، شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین در شنژن چین، بیش از آنکه زمینهساز حل اختلافات بینالمللی یا دستیابی به توافقهای ملموس باشد، میتواند به نمایش قدرت سه رهبر اقتدارگرا و تقویت جایگاه سیاسی آنها در عرصه جهانی تبدیل شود. کورت کمپبل، معاون سابق وزیر خارجه آمریکا، معتقد است علاقه ترامپ به تعامل با رهبران چین و روسیه، در حالی که این دو کشور همکاریهای راهبردی خود را تقویت و منافع آمریکا و متحدانش را تضعیف میکنند، میتواند پیامدهای منفی گستردهای برای واشنگتن داشته باشد.
علاقه ترامپ به رهبران اقتدارگرا
یکی از ویژگیهای سیاست خارجی ترامپ، تمایل مداوم او به تعامل با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین است؛ دو رهبری که نظامهای سیاسی و رویکردهایشان به مسائل جهانی با منافع آمریکا در تضاد است. این علاقه تاکنون به دیدارهایی منجر شده که دستاورد ملموسی در حل اختلافات نداشتهاند.
نشست آلاسکا در سال ۲۰۲۵ میان ترامپ و پوتین پیشرفت قابلتوجهی در پایان دادن به جنگ اوکراین ایجاد نکرد. همچنین سه دیدار اخیر ترامپ و شی نتوانسته تنشهای تجاری را کاهش دهد یا پیشرفت قابلتوجهی در حوزه حفاظت از فناوریهای هوش مصنوعی به همراه آورد. اکنون نشست سهجانبه شنژن، نخستین دیدار همزمان یک رئیسجمهور آمریکا با رهبران چین و روسیه در چنین چارچوبی محسوب میشود؛ اقدامی که از نظر سیاسی و نمادین میتواند پیامدهای مهمی داشته باشد.
همکاری راهبردی چین و روسیه علیه منافع آمریکا
چین و روسیه در سالهای اخیر همکاریهای خود را در حوزههای مختلف گسترش دادهاند. پکن مهمترین حامی اقتصادی و صنعتی جنگ روسیه علیه اوکراین محسوب میشود و تجهیزات و مواد ضروری برای ادامه تولید موشکها و پهپادهای روسیه را در اختیار مسکو قرار میدهد. در مقابل، روسیه اطلاعات ماهوارهای و دادههای هدفگیری را در اختیار ایران قرار میدهد؛ در شرایطی که تهران به اهداف نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس حمله میکند. شرکتهای چینی نیز قطعات مهمی برای برنامه موشکی ایران تأمین کردهاند.
همزمان، رزمایشهای نظامی مشترک چین و روسیه در غرب اقیانوس آرام افزایش یافته و فعالیتهای آنها در نزدیکی ژاپن و مناطق مورد مناقشه نیز گسترش یافته است. از این منظر، نشست شنژن در حالی برگزار میشود که دو طرف در نقاط مختلف جهان در حال همکاری برای تضعیف منافع آمریکا و متحدان آن هستند.
اتحاد چین و روسیه؛ فراتر از اختلافات تاریخی
واشنگتن در ارزیابی روابط چین و روسیه با خطای راهبردی مواجه شده است. برخلاف تصور برخی تحلیلگران که اختلافات تاریخی، مرزی و رقابتهای ژئوپلیتیکی دو کشور را مانعی جدی برای همکاری میدانستند، شی جینپینگ و پوتین توانستهاند یکی از پایدارترین مشارکتهای امنیتی جهان را شکل دهند.
از زمان به قدرت رسیدن شی در سال ۲۰۱۲، او و پوتین حدود ۵۰ بار در دیدارهای رسمی با یکدیگر ملاقات کردهاند؛ سطحی از تعامل دیپلماتیک که اهمیت روابط دوجانبه را نشان میدهد. اگرچه هر دو کشور ممکن است درباره آینده این همکاری نگرانی داشته باشند، اما در شرایط کنونی، مشارکت آنها از نظر راهبردی عمیق و تأثیرگذار است و تلاشهای آمریکا برای جدا کردن مسکو از پکن با دشواری جدی روبهرو شده است.
دستورکار مبهم و احتمال شکست مذاکرات
نشست شنژن با دستورکار مشخصی برگزار نمیشود و همین موضوع میتواند شی جینپینگ را با چالش مواجه کند. چین در حال گسترش سریع زرادخانه هستهای خود است و احتمالاً تمایلی به مذاکراتی که سرعت این توسعه را محدود کند، ندارد.
روسیه نیز احتمالاً درباره صلح در اروپا به کلیگوییهای سیاسی و ایدئولوژیک بسنده خواهد کرد. آمریکا از درخواست کمک برای پایان دادن به جنگ ایران، بهویژه از دو کشوری که از تهران حمایت میکنند، اجتناب خواهد کرد. روسیه نیز تمایل چندانی به بحث درباره هوش مصنوعی ندارد؛ زیرا عقبماندگی آن در این حوزه آشکار است.
افزایش عرضه جهانی انرژی نیز به دلیل بحرانهای خلیج فارس، موضوعی پیچیده خواهد بود. همچنین بحث درباره نیازهای توسعه جهانی در شرایطی که آمریکا کمکهای بشردوستانه خود را بهشدت کاهش داده، میتواند برای واشنگتن دشوار باشد.
پیام سیاسی نشست؛ نگرانی متحدان آمریکا
با توجه به نبود دستورکار مشخص و تمایل شی جینپینگ به جلوگیری از هرگونه اتفاق غیرمنتظره، احتمال دستیابی به توافقهای ناگهانی و بزرگ چندان زیاد نیست. شی در آستانه سال ۲۰۲۷ و در تلاش برای کسب چهارمین دوره پنجساله رهبری خود، به دنبال تقویت سرمایه سیاسی است و از غافلگیریهای دیپلماتیک استقبال نمیکند.
با این حال، مهمترین پیامد نشست ممکن است تصویری باشد که از سه رهبر قدرتمند جهان در کنار یکدیگر منتشر میشود؛ تصویری که میتواند نگرانی متحدان سنتی آمریکا را افزایش دهد و این تصور را تقویت کند که قدرتهای بزرگ در حال شکل دادن به نظم جهانی، بدون توجه به منافع کشورهای دیگر هستند. برای پوتین و شی، چنین تصویری میتواند دستاورد سیاسی مهمی باشد؛ اما برای ترامپ، ممکن است صرفاً نمایش قدرت و تعامل با رهبران اقتدارگرا باشد، بدون آنکه دستاورد ملموسی برای آمریکا یا متحدانش ایجاد کند.