فاصله تلخ میان کشف و عدالت
زنکشی در مکزیک
مکزیک با ایجاد واحدهای تخصصی زنکشی و استفاده از ابزارهای دیجیتال و آزمایشهای علمی، تلاش کرده است قتل زنان را مؤثرتر بررسی کند؛ اقدامی که همزمان با کاهش آمار رسمی قربانیان همراه بوده است. با این حال، پرونده ملسیا گارسیا نشان میدهد پیشرفت تحقیقات الزاماً به عدالت قضایی منجر نمیشود: دو مظنون با وجود تطبیق شواهد دیانای بازداشت شدند، اما بهدلیل ایراد در جمعآوری و نگهداری نمونهها تبرئه شدند. این پرونده ضعفهای دادرسی و ضرورت حمایت از خانواده قربانیان را برجسته میکند.
فرارو- مکزیک طی سالهای اخیر با ایجاد واحدهای تخصصی برای تحقیق درباره قتل زنان و دختران، تلاش کرده با یکی از جدیترین بحرانهای اجتماعی خود مقابله کند. آمار رسمی از کاهش شمار قربانیان زنکشی از هزار و ۲۲ نفر در سال ۲۰۲۱ به ۷۳۶ نفر در سال گذشته حکایت دارد؛ با این حال، پرونده ملسیا گارسیا، زن ۷۲ سالهای که به قتل رسید و دو متهم پروندهاش در نهایت تبرئه شدند، نشان میدهد پیشرفت در تحقیقات لزوماً به صدور حکم قضایی منتهی نمیشود.
به گزارش فرارو به نقل از گاردین، پاز رودریگز، دختر گارسیا، صبح ۲۰ مارس ۲۰۲۱ با پیامهای نگرانکننده خواهرش درباره پاسخ ندادن مادر و پارس مداوم سگ او روبهرو شد. او با شتاب خود را به خانه مادرش در منطقه میلپا آلتا در حومه مکزیکوسیتی رساند. پس از ورود به خانه، با کپسولهای گاز پراکنده در آشپزخانه مواجه شد و در اتاق خواب، پیکر مادرش را در حالی پیدا کرد که روی زمین افتاده و اطرافش خونآلود بود.
پلیس اعلام کرد مهاجمان شب قبل وارد خانه شده، گارسیا را مورد تجاوز قرار داده و او را به قتل رساندهاند. رودریگز میگوید مادرش به هیچکس آسیبی نرسانده بود و نمیتواند دلیل چنین خشونتی را درک کند. خانواده، پیکر او را در زادگاهش در ایالت اوآخاکا به خاک سپردند. گارسیا یکی از هزار و ۲۲ قربانی زنکشی در مکزیک در سال ۲۰۲۱ بود؛ سالی که شمار قتلهای عمدی زنان و دختران به رکوردی تاریخی رسید.
شکلگیری واحد تخصصی مبارزه با زنکشی
رودریگز هنگام مراجعه به دادستانی برای نخستین بار با اصطلاح «زنکشی» آشنا شد. پرونده مادرش در واحد ویژهای بررسی میشد که یک سال پیش از آن، در دوران شهرداری کلودیا شینباوم، رئیسجمهوری کنونی مکزیک، در مکزیکوسیتی تأسیس شده بود.
ایده تشکیل دادستانی تخصصی زنکشی در سال ۲۰۱۷ و پس از قتل لسبی برلین اوسوریو، زن ۲۲ سالهای که جسدش در یک باجه تلفن پیدا شد، از سوی فعالان فمینیست مطرح شده بود. واکنش دادستان وقت به این پرونده، از جمله انتشار اظهاراتی درباره زندگی شخصی قربانی، موجی از اعتراض برانگیخت و فعالان خواستار ایجاد نهادی شدند که قتل زنان را با جدیت و حساسیت بیشتری بررسی کند.
در مارس ۲۰۲۰، سایوری هررا رومان، وکیل حقوق بشر و فعال باسابقه، بهعنوان نخستین دادستان تخصصی زنکشی مکزیک منصوب شد. او میگوید این سمت و فضای نهادی مربوط به آن، نتیجه سالها مطالبهگری جنبش زنان بود. به گفته رومان، واحد تازهتأسیس در ابتدا تنها هشت مأمور داشت و حتی کمد بایگانی هم در اختیارش نبود؛ پروندهها روی زمین و داخل جعبه نگهداری میشدند. این مجموعه بهتدریج گسترش یافت و شمار کارکنان آن به ۸۶ نفر رسید.
فناوری و شواهد در خدمت تحقیقات
واحد زنکشی مکزیکوسیتی اکنون از روشهای اطلاعاتی و ابزارهای دیجیتال برای شناسایی مظنونان استفاده میکند. کارآگاهان با بررسی تصاویر دوربینهای مداربسته، تطبیق مسیر حرکت مظنونان و تحلیل دادههای موجود در شبکههای اجتماعی، تلاش میکنند سرنخهای پروندهها را دنبال کنند.
در یکی از عملیاتها، یک مأمور با استفاده از مطالب منتشرشده در حساب تیکتاک یک مظنون، محل احتمالی اختفای او را در شهر تیخوانا شناسایی کرد. او با مظنون وارد گفتوگو شد و قرار ملاقاتی ترتیب داد تا نیروهای پلیس بتوانند او را در محل دستگیر کنند. با این حال، همه پروندهها چنین روند روشنی ندارند. در برخی موارد، با وجود بررسی تصاویر دوربینها و شناسایی افراد مشکوک، کارآگاهان هنوز نتوانستهاند عامل قتل را پیدا کنند.
در پرونده گارسیا نیز تحقیقات سالها طول کشید. رومان میگوید ترس شاهدان از همکاری با پلیس و تلاش برخی افراد محلی برای پنهان کردن اطلاعات، روند رسیدگی را دشوار کرده بود. این پرونده که از نخستین پروندههای واحد بود، سرانجام پس از چهار سال به مرحله پیگرد رسید. در سال ۲۰۲۲، رومان به سمت دادستان ویژه رسیدگی به جرایم مرتبط با خشونت علیه زنان در سطح ملی منصوب شد و برندا سلینا بازان وارلا، از کارآگاهان تیم او، مسئولیت دادستانی تخصصی زنکشی مکزیکوسیتی را بر عهده گرفت.
وارلا دستور داد شواهد زیستی پرونده گارسیا با استفاده از روشهای علمی جدید دوباره بررسی شود. آزمایشها و تطبیق دادهها، نمونههای دیانای را به همسایه گارسیا و یکی از دوستان او مرتبط کرد. هر دو مرد در سال ۲۰۲۵ بازداشت شدند.
چالش اصلی؛ فاصله میان تحقیقات و حکم دادگاه
با وجود دستگیری دو مظنون، پرونده در مرحله قضایی به نتیجه مورد انتظار خانواده نرسید. در ۲۸ ژوئیه، قاضی هر دو متهم را تبرئه کرد. در حکم دادگاه که گاردین آن را بررسی کرده، آمده بود نمونه دیانای حاصل از آزمایش واژینال با دستکم دو مرد ارتباط داشته و با خانواده یکی از متهمان تطبیق داده شده است؛ اما قاضی به دلیل آنکه نمونهها بهدرستی جمعآوری و نگهداری نشده بودند و نیاز به بررسی بیشتر داشتند، این شواهد را برای محکومیت کافی ندانست.
وارلا میگوید گاهی تحقیقات بسیار دقیق انجام میشود و شواهد نیز وجود دارند، اما برداشت قاضی از پرونده با واقعیت خشونت صورتگرفته همخوانی پیدا نمیکند. در مارس سال گذشته، برتا آلکالده لوخان، دادستان ارشد مکزیکوسیتی، دستورالعمل تازهای معرفی کرد که بر اساس آن، همه مرگهای خشونتآمیز زنان باید بهعنوان پروندههای احتمالی زنکشی بررسی شوند. هدف از این دستورالعمل، توجه به زمینه گستردهتر خشونت علیه زنان و جلوگیری از نادیده گرفتن نشانههای جرم در مراحل اولیه تحقیقات است.
خانوادهای که همچنان در جستوجوی عدالت است
رودریگز اکنون ۴۵ سال دارد و مانند مادرش موهایش را میبافد و روی شانه میاندازد. او در راهپیماییهای فمینیستی شرکت میکند و پیراهنی با تصویر مادرش و عبارت «عدالت برای ملسیا» میپوشد. پس از تبرئه دو متهم، خانواده گارسیا میگویند بستگان این دو مرد آنها را مورد آزار و تهدید قرار دادهاند. رودریگز معتقد است متهمان از حمایت نظامی برخوردار شدهاند که قرار بود آنها را مجازات کند. او اکنون کمتر از خانه خارج میشود و تلاش میکند با پسانداز پول به اوآخاکا نقل مکان کند تا به مزار مادرش نزدیکتر باشد و دوباره احساس امنیت کند. او میگوید هنوز در سوگ مادرش است و تبرئه متهمان را ضربهای دیگر به خانواده میداند.
پرونده گارسیا در کنار کاهش آمار رسمی زنکشی، شکاف میان پیشرفت نهادی، کیفیت تحقیقات و نتیجه نهایی دادرسی را برجسته میکند. ایجاد واحدهای تخصصی میتواند شناسایی مظنونان و ارجاع پروندهها به دادگاه را تسهیل کند، اما بدون جمعآوری و نگهداری صحیح شواهد، رسیدگی مؤثر قضایی و حمایت از خانواده قربانیان، دستیابی به عدالت همچنان با موانع جدی روبهرو خواهد بود.