ملوانانی که به خانه بازنگشتند

جنگ این بار چهره‌ای دگرگون به خود گرفت؛ نه در آسمان، نه در خشکی، بلکه در اعماق آب‌های نیلگون اقیانوس هند. جایی که ناوچه «دنا»، یادگار نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، پس از پایان یک مأموریت صلح‌آمیز و شرکت در رزمایش بین‌المللی میلان ۲۰۲۶ هند، در آب‌های بین‌المللی و در نزدیکی سواحل سریلانکا، هدف حمله یک زیردریایی آمریکایی قرار گرفت و به کام اژدرها فرورفت.

به گزارش شرق، این فاجعه، فراتر از یک عملیات نظامی، یک «ترور دریایی» تمام‌عیار بود که مرزهای حقوق بین‌الملل را درنوردید و معادلات امنیتی منطقه را دستخوش تحولی بنیادین کرد. 

از رژه در هند تا شهادت در غربت

رویترز و منابع محلی سریلانکا تصویری دلخراش از این حادثه ترسیم کرده‌اند. ناوچه دنا (IRIS Dena) در حدود ۴۰ مایل دریایی از بندر گاله، بی‌آنکه هشداری دریافت کند، هدف اژدرهای زیردریایی آمریکا قرار گرفت. آنچه این فاجعه را به جنایتی بی‌سابقه تبدیل می‌کند، وضعیت کاملا صلح‌آمیز این شناور بود. دنا در حال بازگشت از رزمایشی دوستانه در هند بود و بنا بر اذعان مقامات هندی، تسلیحات آن نیز در حالت عملیاتی قرار نداشت. خدمه این ناو، ساعاتی پیش از این حادثه، در برابر رئیس‌جمهور هند رژه رفته بودند. 

آمار قربانیان این جنایت دریایی

بیش از ۸۰ نفر از ملوانان شهید شدند و فقط ۳۲ نفر از خدمه توسط نیروهای امدادی سریلانکا نجات یافته و به بیمارستان منتقل شده‌اند. سرنوشت سایر سرنشینان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. 

این نخستین بار از سال ۱۹۵۴ میلادی است که نیروی دریایی آمریکا از اژدرهای زیردریایی برای غرق یک کشتی جنگی استفاده می‌کند؛ اقدامی که از ورود واشنگتن به ورطه «تروریسم دولتی» حکایت دارد. 

روایت هند از خیانت آمریکا

شاید تأثرانگیزترین و در عین حال پرمعناترین واکنش، از سوی مقامات هندی رقم خورده که مربوط به وزیر خارجه سابق هند در شبکه اجتماعی ایکس است که با بیانی دردناک نوشت: «کشتی ایرانی به این وضعیت دچار نمی‌شد اگر ما دعوتشان نکرده بودیم. به ما گفته شده ناوهایی که در این مانورها شرکت می‌کنند مسلح نیستند. پرسنل کشتی مقابل رئیس‌جمهوری ما رژه رفتند. حمله آمریکا برنامه‌ریزی‌شده بود». 

این اظهارات، سه واقعیت تلخ را فاش کرد: 

نخست اینکه دنا در وضعیت جنگی نبود و غافلگیر شد. دوم هم اینکه آمریکا با آگاهی کامل از بی‌دفاع‌بودن ناو، اقدام به ترور سرنشینان آن کرد. 

در نهایت باید گفت حمله به میهمان هندی، بزرگ‌ترین خدشه به حیثیت منطقه‌ای دهلی نو بود. سینگ، تحلیلگر دانشگاه ییل، این رویداد را «حمله عظیم به اعتبار منطقه‌ای دهلی» توصیف کرده است. هند که اقیانوس هند را حیاط‌خلوت خود می‌داند، اکنون در برابر این پرسش تاریخی قرار گرفته که ضامن امنیت میهمانانش کیست؟ 

پیامدهایی که جهان را تکان داد

حادثه دنا را باید در چارچوب تحولات عمیق ژئوپلیتیک تحلیل کرد، نخست اینکه آمریکا با این حمله، به‌صراحت به کنوانسیون‌های بین‌المللی دریانوردی پشت پا زد. حمله به یک شناور نظامی در آب‌های بین‌المللی که هیچ تهدید فوری ایجاد نکرده، مصداق بارز «دزدی دریایی دولتی» و نقض حاکمیت کشورهاست. این اقدام، عملا امنیت کشتیرانی در سراسر جهان را نشانه رفت. 

این حمله در امتداد افشای طرح ترور رهبر انقلاب، نشان می‌دهد راهبرد آمریکا از «جنگ نیابتی» به سمت «حذف فیزیکی» و «تروریسم دولتی» تغییر مسیر داده است؛ نقطه‌عطفی خطرناک که نظم شکننده جهانی را به چالش می‌کشد. در این بین دهلی نو در تنگنایی راهبردی گرفتار شده است.

از یک سو، آزادی کشتیرانی و امنیت مسیرهای انرژی برایش حیاتی است و از سوی دیگر، متحد سنتی‌اش (آمریکا) این امنیت را نقض کرده است. اگر هند نتواند از میهمانان خود محافظت کند، رؤیای تبدیل‌شدن به یک قدرت بزرگ دریایی برای همیشه نقش بر آب خواهد شد. 

ایران؛ از سوگ تا پاسخی پشیمان‌کننده

وزیر خارجه ایران در واکنش به این جنایت نوشت: «ناوچه «دنا»، میهمان نیروی دریایی هند و حامل تقریبا ۱۳۰ خدمه، در آب‌های بین‌المللی و بدون هشدار، هدف قرار گرفت. خواهید دید: ایالات متحده از این سابقه‌ای که ایجاد کرد، به‌شدت پشیمان خواهد شد». 

این پیام، کلیدواژه راهبرد آینده ایران را مشخص کرد: «پشیمانی». 

سعید خطیب‌زاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی نیز در گفت‌وگو با رسانه‌های هندی تأکید کرد: «غرق‌شدن یک ناو ایرانی که در حال بازگشت از این مأموریت بود، بسیار تأسف‌بار و واقعا حادثه‌ای ناگوار است. آن شناور به دعوت دوستان هندی برای شرکت در یک رزمایش بین‌المللی در آنجا حضور داشت. غرق‌شدن ناو ایرانی نمی‌تواند بدون پاسخ و بدون مسئولیت برای عاملان آن باقی بماند». 

واکنش رسمی ارتش: انتقام می‌گیریم

ارتش جمهوری اسلامی ایران در بیانیه‌ای ضمن محکومیت این جنایت، تأکید کرد: «حمله ناجوانمردانه به ناو دنا در حدود ۲۰۰۰ مایل دورتر از میدان جنگ و به‌شهادت‌رساندن دانشجویان جوانی که در مأموریت آموزشی و در حال بازگشت از رزمایش صلح میلان ۲۰۲۶ بودند، نشان داد که استکبار جهانی، تابع هیچ‌یک از قواعد بین‌المللی نیست». 

در این بیانیه آمده است: «نیروی دریایی آمریکا، در این تهاجم وحشیانه و غیرانسانی، در صدها مایل دورتر از منطقه جنگ، بدون اخطار قبلی، بار دیگر قواعد عرفی و حقوق بشردوستانه و مقررات دریانوردی بین‌المللی را زیر پا گذاشت. شهادت سرخ آن جوانان عزیز و سفیران ایران، اراده ملت بزرگ و رزمندگان اسلام را برای انتقام خون پاک هم‌رزمان خود قوی‌تر می‌سازد. رزمندگان دلاور ارتش هم‌قسم با هم و مصمم‌تر از گذشته به یاری خداوند متعال، دشمنان آمریکایی صهیونی را پشیمان خواهند کرد». 

فاجعه دنا، ایران را در برابر معادله‌ای دشوار اما روشن قرار داده است. هرگونه واکنش، باید با محاسبه دقیق هزینه‌های راهبردی همراه باشد؛ چه در عرصه حقوقی بین‌المللی و چه در میدان عمل. آنچه رخ داد، یک اشتباه تاکتیکی نبود، بلکه آزمونی برای سنجش اراده ایران در پاسخ به نقض فاحش حاکمیت ملی و امنیت انسانی بود.

دشمن با این جنایت، قواعد بازی را به هم ریخت تا شاید ایران را به واکنشی شتاب‌زده و پرهزینه وادارد. اما درس تاریخ آن است که پاسخ هوشمندانه، پاسخی است که ابتکار عمل را حفظ و دشمن را در محاسباتش دچار خطای مضاعف کند. ایران اکنون می‌تواند این حادثه را به نقطه‌ضعفی برای آمریکا بدل کند؛ با بین‌المللی‌کردن جنایت، کشاندن پرونده به مجامع حقوقی و مهم‌تر از آن، بازتعریف امنیت دریایی در اقیانوس هند به‌گونه‌ای که دیگر هیچ کشتی جنگی آمریکایی در این آب‌ها احساس امنیت نکند. پاسخ ایران، لزوما در زمان و مکان مورد انتظار دشمن نخواهد بود، اما قطعا پشیمانی از این سابقه شوم را برای واشنگتن به ارمغان خواهد آورد.