چالش‌های امنیتی بزرگ‌ترین رویداد ورزشی تاریخ

جام جهانی ۲۰۲۶ قرار است بزرگ‌ترین رویداد ورزشی تاریخ باشد. ۴۸ تیم، ۱۰۴ مسابقه، ۱۶ شهر میزبان و نزدیک به ۴۰ روز رقابت در سه کشور آمریکا، کانادا و مکزیک، این تورنمنت را به یکی از بزرگ‌ترین تجمعات انسانی جهان تبدیل می‌کند. اما همان ویژگی‌هایی که جام جهانی را به جشنواره‌ای جهانی تبدیل می‌کنند، آن را به هدفی جذاب برای تروریست‌ها و افراط‌گرایان نیز بدل کرده‌اند.

مرکز مطالعات بین الملل و استراتژیک در آمریکا گزارشی در مورد چالش های امنیتی جام جهانی نوشته است که در ادامه بخش‌هایی از آن را با هم می‌خوانیم.

کارشناسان امنیتی معتقدند هر رویدادی که بتواند میلیاردها نفر را به طور همزمان پای تلویزیون‌ها بنشاند، برای گروه‌های خشونت‌طلب نیز ارزش تبلیغاتی فوق‌العاده‌ای دارد. تاریخ نشان می‌دهد که تروریست‌ها بارها تلاش کرده‌اند از توجه جهانی به رویدادهای ورزشی برای رساندن پیام خود، ایجاد رعب و وحشت یا ضربه زدن به دولت‌ها استفاده کنند.

با این حال، تهدیدهای امروز با تهدیدهای دوران پس از یازده سپتامبر تفاوت‌های مهمی دارند. در سال ۲۰۲۶ دیگر سازمانی در سطح القاعده یا داعشِ دوران اوج خود وجود ندارد که بتواند به تنهایی بزرگ‌ترین تهدید امنیتی جهان محسوب شود. در عوض، تهدیدها پراکنده‌تر، متنوع‌تر و پیش‌بینی‌ناپذیرتر شده‌اند.

چرا حفاظت از جام جهانی دشوار است؟

برخلاف رویدادهایی مانند سوپربول (فینال فوتبال آمریکایی که مهم‌ترین مسابقه سال ورزش آمریکاست) یا مراسم تحلیف ریاست‌جمهوری که در یک مکان مشخص برگزار می‌شوند، جام جهانی در گستره‌ای وسیع از آمریکای شمالی جریان دارد. نیروهای امنیتی نه تنها باید امنیت ورزشگاه‌ها را تأمین کنند، بلکه باید از صدها مکان دیگر نیز محافظت کنند؛ از ایستگاه‌های قطار و مترو گرفته تا هتل‌ها، رستوران‌ها، مراکز خرید و مناطق تجمع هواداران.

حتی اگر ورزشگاه‌ها به دژهای امنیتی تبدیل شوند، میلیون‌ها هوادار پیش از ورود به ورزشگاه‌ها در صف‌ها تجمع خواهند کرد، در خیابان‌ها جشن خواهند گرفت و از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده خواهند کرد. همین فضاهای باز و کم‌حفاظت، اهداف جذابی برای مهاجمان احتمالی محسوب می‌شوند.

تهدیدهای خارجی؛ دشمنانی که همچنان وجود دارند

هرچند توان بسیاری از گروه‌های تروریستی بین‌المللی کاهش یافته، اما خطر همچنان از بین نرفته است. شاخه‌های مختلف داعش، برخی گروه‌ها فعال در خاورمیانه، آفریقا و حتی خود آمریکا سازمان‌های افراطی منطقه‌ای و حتی برخی دولت‌های متخاصم همچنان می‌توانند انگیزه حمله به چنین رویدادی را داشته باشند.

نمونه‌های تاریخی فراوانی وجود دارد. حمله به المپیک مونیخ در سال ۱۹۷۲، تلاش برای بمب‌گذاری در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه، حمله داعش به ورزشگاه استاد دو فرانس در سال ۲۰۱۵ و طرح‌های خرابکارانه متعدد علیه المپیک‌های سال‌های اخیر نشان می‌دهد که رویدادهای ورزشی همواره در فهرست اهداف بالقوه تروریست‌ها قرار داشته‌اند.

تهدید اصلی؛ مهاجمان منفرد آمریکایی

بزرگ‌ترین نگرانی نهادهای امنیتی آمریکا در آستانه جام جهانی نه یک سازمان خارجی، بلکه افراد رادیکال‌شده‌ای هستند که به تنهایی یا در قالب گروه‌های کوچک عمل می‌کنند. در سال‌های اخیر، الگوی غالب تروریسم در آمریکا همین بوده است؛ افرادی که اغلب در فضای مجازی افراطی می‌شوند، بدون ارتباط سازمانی جدی دست به اقدام می‌زنند و از ابزارهایی ساده مانند خودرو، سلاح گرم یا مواد منفجره دست‌ساز استفاده می‌کنند.

چنین مهاجمانی معمولاً آموزش حرفه‌ای ندیده‌اند، اما همین موضوع آن‌ها را خطرناک‌تر می‌کند؛ زیرا شناسایی آنان دشوارتر از اعضای سازمان‌های بزرگ است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های تهدیدهای داخلی آمریکا، تنوع شدید انگیزه‌هاست. در دهه ۱۹۹۰ خشونت‌های مرتبط با مخالفت با سقط جنین سهم بزرگی از حملات را تشکیل می‌داد. در دهه ۲۰۱۰ حملات الهام‌گرفته از داعش افزایش یافت. در سال‌های اخیر نیز خشونت‌های نژادپرستانه رشد داشته است.  

همین تنوع باعث می‌شود دستگاه‌های امنیتی نتوانند تنها بر یک تهدید مشخص تمرکز کنند. مهاجم احتمالی جام جهانی می‌تواند فردی با هر نوع پیشینه فکری، سیاسی یا اجتماعی باشد.

درس‌های گذشته

تاریخ آمریکا نمونه‌های متعددی از حملات به تجمعات بزرگ را در خود دارد. در المپیک آتلانتا ۱۹۹۶ یک بمب‌گذاری در پارک المپیک موجب کشته و زخمی شدن ده‌ها نفر شد. در سال ۲۰۱۳ دو بمب در ماراتن بوستون منفجر شد که سه کشته و صدها زخمی بر جای گذاشت. در سال‌های بعد نیز چندین طرح حمله به استادیوم‌ها، جشنواره‌ها و گردهمایی‌های عمومی پیش از اجرا توسط نیروهای امنیتی کشف و خنثی شد.

این سوابق نشان می‌دهد که تجمع‌های بزرگ همچنان در معرض تهدید قرار دارند، حتی اگر سطح حفاظت امنیتی بسیار بالا باشد. 

کارشناسان معتقدند محتمل‌ترین شکل حمله در جام جهانی ۲۰۲۶، عملیات‌های ساده اما مرگبار خواهد بود. تیراندازی با سلاح گرم همچنان مرگبارترین ابزار مورد استفاده در حملات تروریستی داخل آمریکا محسوب می‌شود. حملات با خودرو علیه جمعیت نیز در سال‌های اخیر بارها مورد استفاده قرار گرفته‌اند و به دلیل سادگی اجرا، همچنان یکی از نگرانی‌های اصلی محسوب می‌شوند.

مواد منفجره دست‌ساز نیز اگرچه ساخت دشوارتری دارند، اما همچنان می‌توانند خسارات سنگینی ایجاد کنند. علاوه بر این، استفاده از پهپادها به عنوان ابزار حمل مواد منفجره نیز به عنوان تهدیدی نوظهور مورد توجه نهادهای امنیتی قرار گرفته است.

جالب آنکه خود ورزشگاه‌ها لزوماً خطرناک‌ترین نقاط نیستند. ورزشگاه‌های میزبان جام جهانی تحت شدیدترین تدابیر امنیتی ممکن قرار خواهند گرفت. خطر اصلی در نقاطی نهفته است که هزاران نفر بدون عبور از لایه‌های امنیتی در آن تجمع می‌کنند؛ صف‌های طولانی ورود به ورزشگاه‌ها، مناطق تماشای عمومی مسابقات، ایستگاه‌های مترو و قطار، مراکز تجمع هواداران، خیابان‌های اطراف ورزشگاه‌ها و مراکز اقامتی تیم‌ها. 

حتی یک حادثه کوچک در چنین محیط‌هایی می‌تواند باعث ایجاد وحشت عمومی و ازدحام مرگبار شود. تجربه‌های گذشته نشان داده‌اند که گاهی تلفات ناشی از فرار جمعیت می‌تواند از خود حمله نیز بیشتر باشد.

بزرگ‌ترین عملیات امنیتی تاریخ ورزش

آمریکا، کانادا و مکزیک برای جام جهانی ۲۰۲۶ یکی از گسترده‌ترین ساختارهای امنیتی تاریخ ورزش را ایجاد کرده‌اند. همکاری میان سرویس‌های اطلاعاتی سه کشور، مشارکت پلیس‌های خارجی، ایجاد مراکز تبادل اطلاعات، استفاده از فناوری‌های ضدپهپادی، کنترل هوایی، نظارت سایبری و حضور گسترده نیروهای امنیتی بخشی از این برنامه است.

مقام‌های امنیتی امیدوارند همان‌گونه که المپیک پاریس ۲۰۲۴ بدون وقوع حمله بزرگ تروریستی به پایان رسید، جام جهانی ۲۰۲۶ نیز به جای مسائل امنیتی با کیفیت مسابقات و هیجان فوتبال در یادها بماند.

جام جهانی ۲۰۲۶ بدون تردید یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های امنیتی تاریخ ورزش خواهد بود. گستردگی جغرافیایی مسابقات، تعداد بالای تماشاگران و تنوع تهدیدها، کار نیروهای امنیتی را دشوار می‌کند. با این حال، تجربه دو دهه مبارزه با تروریسم، همکاری گسترده اطلاعاتی و آماده‌باش بی‌سابقه نهادهای امنیتی باعث شده احتمال وقوع یک حمله بزرگ نسبتاً محدود باقی بماند.