چطور میتوان خطر ابتلا به پارکینسون را کاهش داد؟
پژوهشگران معتقدند ابتلا به پارکینسون معمولاً تنها یک علت مشخص ندارد و مجموعهای از عوامل در بروز آن نقش دارند.
بیماری پارکینسون یک اختلال پیشرونده مغزی است که بهتدریج علائم آن شدت پیدا میکند. لرزش، کندی حرکت، خشکی عضلات و اختلال در حفظ تعادل از شناختهشدهترین نشانههای این بیماری هستند، اما پارکینسون میتواند بخشهای دیگری از سلامت فرد از جمله خواب، خلقوخو، حافظه، دستگاه گوارش و حس بویایی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
به گزارش فرارو، این بیماری در شرایطی ایجاد میشود که سلولهای مسئول تولید دوپامین در مغز آسیب میبینند و به مرور از بین میروند. دوپامین یک پیامرسان شیمیایی مهم است که در کنترل حرکات هماهنگ و روان بدن نقش دارد و کاهش آن، انجام حرکت را برای فرد دشوارتر میکند.
با وجود تحقیقات گسترده، هنوز راه اثباتشدهای برای پیشگیری کامل از پارکینسون وجود ندارد. با این حال، پژوهشهای انجامشده در سالهای گذشته نشان میدهند برخی انتخابهای مربوط به سبک زندگی ممکن است با کاهش خطر ابتلا به این بیماری ارتباط داشته باشند و به حفظ سلامت مغز در دوران سالمندی کمک کنند.
پارکینسون؛ نتیجه مجموعهای از عوامل
پژوهشگران معتقدند ابتلا به پارکینسون معمولاً تنها یک علت مشخص ندارد و مجموعهای از عوامل در بروز آن نقش دارند. افزایش سن، زمینههای ژنتیکی و قرار گرفتن در معرض برخی عوامل محیطی از جمله مواردی هستند که میتوانند در این زمینه موثر باشند.
بیشتر موارد پارکینسون نیز بهصورت مستقیم از والدین به فرزندان منتقل نمیشوند. به گفته دانشمندان، تاکنون هیچ ماده غذایی، ویتامین یا مکملی به تنهایی نتوانسته بهعنوان راهی قطعی برای پیشگیری از این بیماری معرفی شود.
ورزش؛ یکی از مهمترین عوامل مرتبط با کاهش خطر
فعالیت بدنی منظم یکی از امیدوارکنندهترین عوامل سبک زندگی در مطالعات مربوط به پارکینسون به شمار میرود.
نتایج یک پژوهش گسترده که بیش از ۴۰۰ هزار نفر را بررسی کرده و در سال ۲۰۲۵ در مجله «نورولوژی» منتشر شده است، نشان داد افرادی که فعالیت بدنی بیشتری داشتند، در مقایسه با افراد کمتحرک، با خطر کمتری برای ابتلا به پارکینسون روبهرو بودند.
ورزش ممکن است از طریق بهبود جریان خون و حمایت از سلامت سلولهای عصبی، به عملکرد بهتر مغز کمک کند. پیادهروی تند، دوچرخهسواری، شنا و تمرینهای قدرتی نیز علاوه بر تاثیر احتمالی بر سلامت مغز، میتوانند سلامت قلب، قدرت عضلات، تعادل و وضعیت خلقی را بهبود دهند.
آیا رژیم مدیترانهای میتواند موثر باشد؟
تغذیه نیز یکی دیگر از حوزههایی است که پژوهشگران در ارتباط با پارکینسون مورد بررسی قرار دادهاند.
بر اساس نتایج پژوهشی که در سال ۲۰۲۳ در «مجله اروپایی نورولوژی» منتشر شد، افراد مسنی که بیشتر از الگوی غذایی مدیترانهای پیروی میکردند، با احتمال کمتری برای بروز برخی نشانههای اولیه مرتبط با پارکینسون مواجه بودند.
رژیم غذایی مدیترانهای بر مصرف بیشتر سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، مغزها، روغن زیتون و ماهی تاکید دارد. این مواد غذایی حاوی فیبر، چربیهای مفید و ترکیبات طبیعی گیاهی هستند که ممکن است به محافظت از سلولها در برابر التهاب و آسیبهای دیگر کمک کنند.
قهوه و پارکینسون؛ ارتباطی که هنوز علت و معلول آن مشخص نیست
مصرف قهوه و کافئین نیز توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است.
نتایج یک بررسی منتشرشده در سال ۲۰۲۰ در مجله «نوترینتس» که دادههای ۱۳ پژوهش را با یکدیگر ترکیب کرده بود، نشان داد مصرف منظم کافئین با کاهش خطر ابتلا به پارکینسون ارتباط دارد.
با این حال، این ارتباط به معنای اثبات نقش کافئین در پیشگیری از بیماری نیست. پژوهشگران تاکید دارند که افراد نباید صرفاً با هدف جلوگیری از پارکینسون، مصرف زیاد قهوه را آغاز کنند.
کافئین میتواند در برخی افراد باعث اختلال خواب، افزایش اضطراب یا تپش قلب شود و هنوز میزان مشخصی از مصرف کافئین که بتوان آن را برای کاهش خطر پارکینسون توصیه کرد، تعیین نشده است.
ویتامین دی؛ شواهد برای مصرف مکمل کافی نیست
ویتامین D نیز در مطالعات مختلف مورد توجه قرار گرفته است، زیرا پایین بودن سطح این ویتامین در بسیاری از مبتلایان به پارکینسون مشاهده شده است.
با این وجود، هنوز شواهد علمی قوی و کافی وجود ندارد که نشان دهد مصرف مکمل ویتامین D در افرادی که دچار کمبود این ویتامین نیستند، میتواند از ابتلا به پارکینسون جلوگیری کند.
خواب؛ نشانهای احتمالی، نه راهی قطعی برای پیشگیری
خواب یکی دیگر از موضوعات مهم در تحقیقات مربوط به پارکینسون است. برخی اختلالات غیرمعمول خواب ممکن است سالها پیش از ظاهر شدن علائم حرکتی بیماری دیده شوند.
با این حال، دانشمندان هنوز نمیتوانند با قطعیت بگویند که بهبود کیفیت یا میزان خواب میتواند بهطور مستقیم از ابتلا به پارکینسون پیشگیری کند.
کاهش تماس با مواد شیمیایی بالقوه مضر
عوامل محیطی نیز ممکن است در افزایش یا کاهش خطر ابتلا به پارکینسون نقش داشته باشند.
برخی مطالعات، قرار گرفتن طولانیمدت در معرض بعضی آفتکشها، حلالها و مواد شیمیایی صنعتی را با افزایش خطر ابتلا به این بیماری مرتبط دانستهاند.
به همین دلیل، رعایت اصول ایمنی در محیط کار و محدود کردن تماس غیرضروری با مواد شیمیایی بالقوه خطرناک، میتواند اقدامی منطقی برای حفظ سلامت باشد.
مراقبت از سر را جدی بگیرید
محافظت از سر در برابر آسیبهای شدید و مکرر نیز از جمله اقداماتی است که میتواند اهمیت داشته باشد.
آسیبهای مغزی با افزایش خطر ابتلا به شماری از اختلالات عصبی و مغزی ارتباط دارند. استفاده از کلاه ایمنی و تجهیزات محافظ هنگام دوچرخهسواری، انجام ورزشها یا فعالیتهای پرخطر، یکی از راههای ساده برای کاهش احتمال آسیب به سر است.
سلامت قلب و مغز به یکدیگر گره خوردهاند
مراقبت از سلامت قلب و عروق نیز میتواند به حفظ سلامت مغز کمک کند.
کنترل فشار خون بالا، دیابت و کلسترول، همراه با پرهیز از مصرف سیگار، خطر ابتلا به بیماریهای مهم مغزی از جمله سکته مغزی و زوال عقل را کاهش میدهد و در مجموع میتواند به حفظ سلامت بدن و مغز در سالهای آینده کمک کند.
پژوهشها درباره روده و التهاب ادامه دارد
دانشمندان همچنین در حال بررسی نقش التهاب، دستگاه گوارش و میلیاردها میکروارگانیسم ساکن روده در ارتباط با پارکینسون هستند.
این حوزهها ممکن است در آینده اطلاعات تازهای درباره علتها و راههای پیشگیری از بیماری در اختیار پژوهشگران قرار دهند، اما شواهد موجود هنوز به اندازهای نیست که بتوان رژیمهای غذایی خاص، پروبیوتیکها یا مکملها را بهعنوان راهی برای پیشگیری از پارکینسون توصیه کرد.
در مجموع، هیچ تغییر یا انتخابی در سبک زندگی نمیتواند تضمین کند که فرد هرگز به پارکینسون مبتلا نخواهد شد. با این حال، فعال بودن، داشتن رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد غذایی گیاهی، خواب کافی، محافظت از سر و کاهش تماس با مواد شیمیایی مضر، اقداماتی منطقی برای حفظ سلامت عمومی و مراقبت از مغز محسوب میشوند.
پژوهشگران نیز همچنان در تلاشاند تا با شناخت دقیقتر عوامل موثر در بروز این بیماری پیچیده، راههای موثرتری برای کاهش خطر و پیشگیری از پارکینسون پیدا کنند.
