آیا کرونا برگشته است؟

فرارو- ماسک، دستکش و الکل؛ دایره احتیاطی که در سال‌های کرونا به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شده بود، بار دیگر بر سر زبان‌ها افتاده است. پاییز هنوز نرسیده، اما بیماری‌های تنفسی زودتر از فصل سرد خود را نشان داده‌اند. در هفته‌های اخیر، موارد ابتلا به کرونا افزایش یافته و آنفولانزا نیز وارد چرخه گردش شده است. اما آیا این کرونا همان پاندمی سهمگینی است که در سال ۱۳۹۸ با آن مواجه شدیم؟

به گزارش فرارو، هم‌زمان با زمزمه افزایش ابتلا به کرونا، واکسن آنفولانزا هنوز به‌صورت گسترده در دسترس مردم قرار نگرفته و وعده تأمین آن به اواخر شهریور و اوایل مهر موکول شده است. این همان نقطه‌ای است که فرد، با مواجه‌شدن با علائم یک بیماری تنفسی، بار دیگر اضطراب ویروس کووید-۱۹ را تجربه می‌کند.

اما نگرانی فقط به بازگشت ویروس‌ها محدود نمی‌شود. پرسش مهم‌تر این است که آیا نظام سلامت برای فصل بیماری‌های تنفسی آماده است یا قرار است دوباره هم‌زمان با افزایش مراجعه‌ها، تازه به دنبال واکسن و دارو بگردد؟

بازگشت کرونا؟

از زمانی که رئیس مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت اعلام کرد موارد مثبت کرونا روند افزایشی پیدا کرده است، افراد جامعه به تکاپو افتادند تا خودمراقبتی را جدی‌تر بگیرند. این خبر حدود سه هفته پیش مطرح شد.

طبق گزارش‌ها، در هفته منتهی به ۷ شهریور، حدود ۸.۳ درصد افرادی که با علائم عفونت تنفسی به مراکز درمانی مراجعه کرده یا به دلیل بیماری‌های تنفسی بستری شده‌اند، آزمایش کرونای مثبت داشته‌اند. این عدد از آن جهت مورد توجه قرار گرفت که از آستانه هشدار پنج درصد عبور کرده است.

با این حال، وزارت بهداشت تأکید دارد این افزایش به معنای آغاز یک بحران یا ظهور سویه خطرناک جدید نیست. کرونا حالا مانند بسیاری از ویروس‌های تنفسی می‌تواند در مقاطع مختلف سال دوباره افزایش پیدا کند. علائم فعلی نیز تفاوت غیرمعمولی با الگوی شناخته‌شده بیماری ندارد و عمدتاً شامل تب و سرفه است.

با وجود این، یک خط قرمز مهم همچنان وجود دارد: سالمندان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای بیشتر در معرض بیماری شدید و بستری‌شدن قرار دارند.

کرونا از آستانه هشدار گذشت؛ آنفولانزا هم از راه رسید

ماجرا فقط کرونا نیست. هم‌زمان با افزایش موارد کووید-۱۹، آنفولانزا نیز در حال گردش است. بر اساس آخرین اعلام مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر، در هفته گذشته حدود ۵.۵ درصد نمونه‌های بررسی‌شده در میان مراجعه‌کنندگان با علائم عفونت‌های تنفسی، مثبت آنفولانزا بوده و در حال حاضر، آنفولانزای نوع B سهم بیشتری از موارد در گردش را دارد.

البته این افزایش هنوز به معنای ثبت یک موج سراسری یا رسیدن کشور به پیک آنفولانزا نیست. حتی در استان‌هایی که افزایش بیماری‌های تنفسی گزارش شده، مسئولان از قرارداشتن شرایط در محدوده هشدار سخن می‌گویند.

امروز، ۱۷ شهریور، در کرمان نیز از افزایش بیماری‌های تنفسی ویروسی با نزدیک‌شدن به پاییز و آغاز سال تحصیلی خبر داده شد، اما در این استان تاکنون مورد مثبت کرونا گزارش نشده است.

با این حال، فصل مدارس، کاهش دما، افزایش تجمعات در محیط‌های بسته و بازگشت تدریجی الگوی معمول بیماری‌های تنفسی می‌تواند تعداد مراجعه‌ها را افزایش دهد. وزارت بهداشت نیز بر همان توصیه‌های آشنا تأکید کرده است: تهویه مناسب، شست‌وشوی دست‌ها، رعایت بهداشت تنفسی و استفاده از ماسک در محیط‌های شلوغ یا هنگام داشتن علائم بیماری.

اما درست در شرایطی که فصل بیماری‌های تنفسی نزدیک می‌شود، دسترسی به واکسن آنفولانزا با اما و اگر همراه شده است.

واکسن هنوز به داروخانه‌ها نرسیده است

در میانه شهریور قرار داریم؛ یعنی آغاز بازه طلایی برای تزریق واکسن آنفولانزا. با این حال، این واکسن هنوز به‌صورت گسترده در داروخانه‌ها توزیع نشده است.

پیگیری فرارو از دست‌کم ۱۰ داروخانه در نقاط مختلف تهران نیز نشان می‌دهد هنوز محموله‌ای به بسیاری از داروخانه‌ها نرسیده است. داروخانه‌ها در پاسخ به پرسش فرارو اعلام کرده‌اند که فعلاً واکسن آنفولانزا در اختیار ندارند و زمان مشخصی نیز برای عرضه آن اعلام نشده است.

در استان‌ها و شهرستان‌های دیگر نیز، طبق گزارش‌های موجود، روند تأمین و توزیع با چالش‌هایی روبه‌روست. این در حالی است که با نزدیک‌شدن به فصل سرد و آغاز سال تحصیلی، تقاضا برای واکسن افزایش چشمگیری پیدا می‌کند.

واکسن در راه است؛ اما چه زمانی؟

در سوی دیگر، سازمان غذا و دارو از تأمین حدود یک میلیون دوز واکسن برای گروه‌های واجد شرایط خبر داده است. بخشی از این محموله‌ها از چین و روسیه تأمین می‌شود و قرار است از اواخر شهریور و اوایل مهر در اختیار شبکه بهداشت قرار گیرد.

توزیع واکسن در داروخانه‌ها نیز به تأمین ارز و ورود محموله‌های وارداتی وابسته است و طبق اعلام مسئولان، عرضه عمومی آن از مهرماه آغاز خواهد شد.

این تأخیر در شرایطی رخ داده که زنجیره تأمین دارو در ماه‌های گذشته نیز تحت تأثیر محدودیت‌های ارزی، تحریم‌ها و مشکلات حمل‌ونقل قرار داشته است. وزیر بهداشت پیش‌تر گفته بود در جریان جنگ، هند حتی از ارسال یک کشتی حامل مواد اولیه دارویی به ایران خودداری کرده و انتقال آن را به عبور کشتی‌های این کشور از تنگه هرمز مشروط کرده است.

او همچنین تأکید کرده بود مشکلات تأمین دارو از سال ۱۴۰۴ و هم‌زمان با دشوارترشدن انتقال ارز آغاز شده است.

چرا واکسن امسال می‌تواند گران‌تر شود؟

حالا همین مشکلات به تأمین واکسن آنفولانزا نیز رسیده است. مدیرکل داروی سازمان غذا و دارو گفته است سفارش‌گذاری واکسن از ماه‌ها قبل انجام شده بود، اما برخی تولیدکنندگان اصلی با تأخیر در تولید و افزایش قیمت مواجه شدند. مشکلات تجارت و حمل‌ونقل بین‌المللی نیز روند تأمین را دشوارتر کرد.

از سوی دیگر، امسال برخلاف سال‌های گذشته، تولید داخلی واکسن آنفولانزا انجام نشده و کشور برای تأمین آن بیش از گذشته به واردات وابسته است.

همین مجموعه عوامل می‌تواند قیمت واکسن را نیز تحت تأثیر قرار دهد. سال گذشته واکسن آنفولانزا با قیمت حدود یک میلیون تومان، یعنی دو برابر سال قبل، در بازار عرضه شد و در برخی موارد، قیمت‌های بالاتری نیز گزارش شد.

امسال نیز افزایش قیمت اعلام‌شده از سوی تولیدکنندگان خارجی، هزینه‌های واردات و حمل‌ونقل و مشکلات تأمین ارز، همگی از عواملی هستند که می‌توانند قیمت نهایی واکسن را افزایش دهند؛ هرچند قیمت مصرف‌کننده تا زمان مشخص‌شدن نحوه تأمین و عرضه، قابل پیش‌بینی دقیق نیست.

مسئله فقط قیمت و دسترسی به واکسن نیست. افزایش هم‌زمان بیماری‌های تنفسی، پیش از آن‌که به موجی گسترده تبدیل شود، آزمونی برای نظام سلامت است؛ آزمونی که بخشی از آن به میزان آمادگی مراکز درمانی، دسترسی به دارو و توان پاسخ‌گویی به افزایش احتمالی مراجعه‌ها بازمی‌گردد.

در سال‌های گذشته، هر بار افزایش بیماری‌های تنفسی با رشد مراجعه به مراکز درمانی همراه شده، موضوع تأمین دارو، ظرفیت بیمارستان‌ها و دسترسی به واکسن نیز دوباره به مسئله تبدیل شده است.

حالا نیز با توجه به مشکلاتی که در ماه‌های گذشته در زنجیره تأمین دارو مطرح شده، این پرسش وجود دارد که آیا برای افزایش احتمالی مراجعه‌ها در پاییز و زمستان، ذخایر دارویی و ظرفیت درمانی به اندازه کافی پیش‌بینی شده است؟

پاسخ به این پرسش زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که کرونا و آنفولانزا در کنار دیگر ویروس‌های تنفسی در گردش باشند. حتی اگر هیچ‌کدام به موجی شدید تبدیل نشوند، افزایش هم‌زمان آن‌ها می‌تواند فشار بیشتری بر مراکز درمانی وارد کند؛ به‌ویژه اگر فصل مدارس و کاهش دما نیز به افزایش انتقال بیماری کمک کند.

نگرانی از کمبود در فصل بیماری‌ها

از سوی دیگر، محدودیت عرضه می‌تواند دسترسی به واکسن را برای همه افراد دشوار کند. در شرایطی که تعداد واکسن‌های تأمین‌شده محدود باشد، طبیعی است اولویت توزیع با گروه‌های پرخطر، از جمله سالمندان، زنان باردار، کودکان و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای باشد.

با این حال، درباره سهمیه‌بندی عمومی واکسن هنوز اعلام رسمی مشخصی منتشر نشده و نمی‌توان از هم‌اکنون آن را قطعی دانست.

اهمیت زمان‌بندی تأمین واکسن از این جهت بیشتر می‌شود که واکسن آنفولانزا هر سال متناسب با سویه‌های در گردش به‌روزرسانی می‌شود و تولید و سفارش‌گذاری آن به برنامه‌ریزی چندماهه نیاز دارد. بنابراین، تأخیر در سفارش، تولید، حمل یا توزیع می‌تواند پنجره مناسب واکسیناسیون را محدود کند.

امسال نیز در شرایطی که هم‌زمان با افزایش موارد کرونا، آنفولانزا در کشور در حال گردش است، هنوز مشخص نیست واکسن با چه میزان و چه قیمتی به دست مردم خواهد رسید.

هشدار متخصصان درباره فصل پیش‌رو

مینو محرز، متخصص بیماری‌های عفونی، با اشاره به آغاز فصل بیماری‌های تنفسی، بر ضرورت واکسیناسیون آنفولانزا، به‌ویژه برای گروه‌های پرخطر، تأکید کرده است.

به گفته او، پس از بازگشت کامل زائران اربعین در چند هفته گذشته و سردترشدن هوا در روزهای جاری، احتمال افزایش بیماری‌های تنفسی وجود دارد و بهتر است افراد در معرض خطر برای واکسیناسیون اقدام کنند. او همچنین اشاره کرده بود که ممکن است فرد بیمار نباشد، اما ناقل باشد.

توصیه محرز در شرایطی مطرح می‌شود که دیگر متخصصان بیماری‌های عفونی نیز بر اهمیت پیشگیری در آستانه فصل سرد تأکید دارند؛ به‌ویژه برای سالمندان، کودکان، زنان باردار و افرادی که بیماری‌های زمینه‌ای یا ضعف سیستم ایمنی دارند.

در نهایت، تصویر فعلی نه از بازگشت پاندمی سال‌های گذشته خبر می‌دهد و نه از شرایطی که بتوان آن را عادی و بی‌اهمیت دانست. میزان مثبت‌شدن آزمایش کرونا از آستانه هشدار عبور کرده، آنفولانزا نیز در گردش است و با آغاز سال تحصیلی و کاهش دما، شرایط برای گردش ویروس‌های تنفسی مساعدتر خواهد شد.