آیا ساعت غذا خوردن تأثیری بر طول عمر دارد؟
پژوهشهای نوین دانشمندان نشان میدهد زمان صرف صبحانه و شام نه تنها تأثیری مستقیم بر طول عمر افراد دارد؛ بلکه ریسک مرگ زودرس و بیماریهای قلبیعروقی را نیز به شکل معناداری کاهش میدهد.
فرارو- در شرایطی که کارشناسان تغذیه همواره بر اهمیت محتوای بشقاب غذایی تأکید کردهاند، یافتههای جدید حوزه پزشکی پرده از راز دیگری برمیدارد: «زمان» صرف وعدههای غذایی ممکن است به اندازه «کیفیت» خوراک در تنظیم ریتم شبانهروزی بدن و افزایش طول عمر نقشی حیاتی ایفا کند.
به گزارش فرارو به نقل از پریونشن، شاید بارها این گزاره معروف را شنیده باشید: «صبحانه مهمترین وعده غذایی روز است.» اما شواهد بالینی جدید نشان میدهند این قاعده تنها به ریزمغذیها یا پروتئین مصرفی شما مربوط نمیشود، بلکه عامل زمان نقشی بنیادین در کارایی این وعده دارد. یافتههای یک مطالعه اپیدمیولوژیک گسترده نشان میدهد ساعتی که پشت میز غذاخوری مینشینید، میتواند بهطور مستقیم با میزان امید به زندگی و طول عمر مفید شما در ارتباط باشد.
اگرچه این نخستین باری نیست که پژوهشگران پیوند میان زمانبندی تغذیه و سلامت ارگانهای داخلی را بررسی میکنند، اما پژوهش اخیر شواهدی متقن به مجموعه اسناد موجود درباره اهمیت ریتم شبانهروزی اضافه کرده است. دادههای تازه اثبات میکنند ساعت بیولوژیکی بدن نقشی فراتر از آنچه در تصور عمومی میگنجد بر عهده دارد. در همین راستا، چند تن از برجستهترین متخصصان حوزه قلب و عروق و طب پیشگیرانه به تحلیل پیامدهای این یافتهها و بازتابهای کاربردی آن در سبک زندگی مدرن پرداختهاند.
یافتههای تکاندهنده محققان
این گزارش علمی که در نشریه معتبر «مجله بالینی تغذیه اروپا» منتشر شده است، جامعه آماری بزرگی متشکل از ۳۱ هزار فرد بزرگسال بالای ۴۰ سال را مورد مطالعه قرار داد. پژوهشگران در گام نخست، از شرکتکنندگان خواستند ساعات دقیق مصرف نخستین و آخرین وعده غذایی خود را در یک بازه ۲۴ ساعته ثبت کنند. سپس وضعیت سلامت و آمار مرگومیر این افراد در یک دوره پیگیری دقیق و ۹ ساله تحت ارزیابی قرار گرفت.
نتایج حاصل از پیمایش این دادهها نشان داد افرادی که نخستین وعده غذایی روزانه خود را (صرفنظر از حجم یا میزان کالری دریافتی) پیش از ساعت ۷ صبح یا پس از ساعت ۸ صبح میل میکردند، در مقایسه با گروهی که صبحانه خود را در «بازه طلایی» ۷ تا ۸ صبح مصرف میکردند، طول عمر کوتاهتری داشتند. تحلیل دادههای جزئیتر نشان داد به ازای هر یک ساعت تأخیر در مصرف صبحانه پس از ساعت ۸ صبح، خطر مرگ ناشی از تمامی عوامل ۳ درصد و خطر مرگ ناشی از بیماریهای قلبیعروقی ۵ درصد افزایش مییابد.
ارزیابی زمان صرف شام نیز الگوی مشابه و معناداری را از ارتباط میان وعدههای زودهنگام یا دیرهنگام با خطر مرگ زودرس آشکار ساخت. شرکتکنندگانی که وعده شام خود را پیش از ساعت ۱۹ یا پس از نیمهشب میل میکردند، در طول دوره پیگیری پژوهش با نرخ بالاتری از مرگ و میر مواجه شدند.
اما شدیدترین اثر منفی در میان افرادی مشاهده شد که هم در صرف صبحانه و هم در صرف شام از ساعات بهینه فاصله گرفته بودند. بهویژه در میان افراد بالای ۵۰ سال، کسانی که نخستین وعده روزانه خود را پس از ساعت ۱۲ ظهر و آخرین وعده شبانه را قبل از ساعت ۱۹ یا پس از نیمهشب مصرف میکردند، سنگینترین ضربه را به طول عمر خود وارد ساختند؛ به طوری که شاخص امید به زندگی در این افراد بهطور میانگین ۲.۵ سال کوتاهتر از کسانی بود که صبحانه را بین ساعت ۷ تا ۸ صبح و شام را بین ساعت ۱۹ تا ۲۰ صرف میکردند.
تأثیر ساعت بیولوژیک بر عملکرد سوختوساز
پزشکان و کارشناسان برجسته قلب و عروق معتقدند توضیح این پدیده در عملکرد طبیعی ساعت درونی نهفته است. دکتر مری گرین، متخصص قلب و عروق در نیویورک، توضیح میدهد زمانبندی وعدههای غذایی پیامهای مهمی به ریتم شبانهروزی یا چرخه خواب و بیداری بدن ارسال میکند. شواهد پزشکی گستردهای وجود دارد که نشان میدهد هرگونه اختلال در ریتم شبانهروزی میتواند متابولیسم و فرایندهای بیوشیمیایی بدن را دچار آشفتگی کند.
این ناهماهنگی در عملکرد سوختوساز، بسترساز بروز اضافه وزن، مقاومت به انسولین و بیماریهای مزمنی نظیر دیابت نوع دو میشود که خود از عوامل پیشران در بروز نارساییهای قلبی و کاهش طول عمر به شمار میروند.
با وجود این، پزشکان به برخی محدودیتهای روششناختی در این مطالعه اشاره دارند. دکتر خوآن لوپز، متخصص قلب و عروق در مؤسسه قلب و عروق میامی، خاطرنشان میکند این تحقیق از نوع «گذشتهنگر» بوده است؛ به این معنا که پژوهشگران دادههای گذشته را بازبینی و با نتایج سلامت تطبیق دادهاند. از این رو، این پژوهش نشاندهنده یک «همبستگی آماری» است و لزوماً اثبات کننده یک رابطه «علت و معلولی» قطعی نیست که بتوان با قطعیت گفت زمان صرف وعدهها به تنهایی عامل مرگ بوده است.
بهعلاوه، برخی متخصصان از جمله دکتر کاوستوب دابهادکار، متخصص پیشگیری از بیماریهای قلبی در سیستم بهداشت ناووانت، نسبت به هشدار مطالعه درباره صرف شام قبل از ساعت ۱۹ با دیده تردید مینگرند. در جوامع مختلف، خوردن شام در ساعات ۱۷ یا ۱۸ رفتاری رایج است و دههها پژوهش معتبر نشان دادهاند که شام زودهنگام با کاهش ریفلاکس اسید، بهبود کنترل قند خون و خواب باکیفیتتر همراه است.
به گفته این متخصصان، دیرهنگام غذا خوردن و مصرف کالری پس از غروب آفتاب با جهش قند خون و خطر سندروم متابولیک مرتبط است، لذا پیش از توصیه به افراد برای به تأخیر انداختن زمان شام، نیاز به ارزیابیهای تجربی تکمیلی وجود دارد. همچنین نویسندگان پژوهش تصریح کردهاند افرادی که الگوی زمانی منظمی برای صرف غذا دارند، ممکن است از موقعیت شغلی پایدارتر، درآمد بالاتر و به طور کلی سبک زندگی سالمتری بهرهمند باشند که خود ضامن افزایش طول عمر است.
پیامدهای عملی برای سلامت عمومی و سبک زندگی
دکتر دابهادکار تأکید میکند آگاهی از ریتمهای شبانهروزی بدن برای بهینهسازی سلامت متابولیک و پیشگیری از اختلالات قلبی یک اولویت غیرقابل انکار است. همبستگی میان مصرف دیرهنگام کالری در شب و افت شاخصهای سوختوساز امری ثابتشده محسوب میشود. بنابراین، زمان خوردن غذا به اندازه نوع غذایی که انتخاب میکنیم دارای اهمیت است.
با این وجود، نباید فراموش کرد زمانبندی صرف غذا تنها یکی از متغیرهای متکثر در معادله پیچیده سلامت و طول عمر است. عواملی نظیر الگوی تغذیهای متعادل، پرهیز از چربیهای ترانس و قندهای فرآوریشده، فعالیت بدنی مداوم و مدیریت استرس، همچنان ارکان اصلی سلامت را تشکیل میدهند.
بر اساس اجماع کارشناسان و یافتههای این پژوهش، منطقیترین گام عملی برای عموم مردم، مصرف زودهنگام صبحانه در ابتدای روز و حتماً پیش از نیمروز است؛ شروع روز با وعدهای مغذی و سرشار از پروتئین و فیبر به تنظیم سوختوساز بدن در ساعات فعال روز کمک شایانی میکند. در خصوص وعده شام نیز، تا زمان تکمیل پژوهشهای جدید، عقلانیترین شیوه پرهیز از صرف غذا در ساعات پایانی شب و فاصله دادن حداقل دو تا سه ساعته میان وعده شام و زمان رفتن به بستر است تا دستگاه گوارش و سیستم قلبی در هنگام خواب فرصت بازسازی بیابند.
