۱۷۴ مطلب
هم‌زمان با تشدید تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان جنگ ایران و آمریکا، هیئتی بلندپایه از تهران راهی دوحه شده و مذاکراتی با محوریت آتش‌بس، بازگشایی تنگه هرمز، آزادسازی دارایی‌های ایران و پرونده هسته‌ای در جریان است. طرح پیشنهادی شامل تمدید ۶۰روزه آتش‌بس و اجرای مرحله‌ای تعهدات است. با این حال، کاخ سفید با فشار داخلی جمهوری‌خواهان، نگرانی اسرائیل و چالش فروش توافق به کنگره روبه‌روست؛ در حالی که برخی تحلیلگران از فرسایش بازدارندگی غرب سخن می‌گویند.
بحران ایران و آمریکا میان امید به توافق و خطر بازگشت جنگ معلق مانده است. ترامپ از نزدیک‌بودن توافق سخن می‌گوید، اما اختلاف‌ها بر سر تنگه هرمز، ذخایر اورانیوم غنی‌شده، ممنوعیت غنی‌سازی، موشک‌های بالستیک و نقش منطقه‌ای ایران همچنان پابرجاست. تهران توافقی دو مرحله‌ای با کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌ها می‌خواهد، اما واشنگتن مطالبات سخت‌تری دارد. آتش‌بس شکننده است و هر شکست در مذاکرات می‌تواند بحران را دوباره شعله‌ور کند.
واشنگتن و تهران به آستانه توافقی اولیه رسیده‌اند که بر آتش‌بس ۶۰ روزه، بازگشایی تنگه هرمز، توقف اقدامات خصمانه، پایان محاصره دریایی بنادر ایران، کاهش بخشی از تحریم‌ها، صادرات تدریجی نفت و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده استوار است. با این حال، پرونده اورانیوم ۶۰ درصدی همچنان دشوارترین محور مذاکره است. این توافق با مخالفت تندروهای جمهوری‌خواه و نگرانی شدید اسرائیل روبه‌رو شده و نشانه‌ای از شکاف تازه میان واشنگتن و تل‌آویو تلقی می‌شود.
بر اساس گفته یک منبع دیپلماتیک پاکستانی، طرح پیشنهادی بر ایجاد یک «پنجره آزمایشی» ۳۰ روزه استوار است؛ دوره‌ای کوتاه که طی آن، رفتار ایران در حوزه دریایی و منطقه‌ای سنجیده می‌شود و در مقابل، گزینه گسترش حمله آمریکا به‌طور موقت از مرحله اجرا کنار می‌رود. با این حال، این دوره به معنای امتیاز رایگان به تهران نیست؛ زیرا پرونده اورانیوم با غنای بالا همچنان در دستور کار باقی می‌ماند و رفع تحریم‌ها نیز در این فرمول جایی ندارد.
مقاله از تردید دونالد ترامپ میان حمله دوباره به ایران و ادامه مسیر دیپلماسی روایت می‌کند. اگرچه آمریکا برای آغاز عملیات نظامی آماده بود و طرح‌های حمله چندمرحله‌ای علیه ایران همچنان روی میز قرار دارد، فشار قطر، عربستان، امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس باعث تعویق اقدام فوری شد. نگرانی اصلی، واکنش تلافی‌جویانه ایران و تهدید پایگاه‌ها و زیرساخت‌های انرژی منطقه است. هم‌زمان، مذاکرات هسته‌ای همچنان در بن‌بست غنی‌سازی باقی مانده است.
گزارش فارن‌پالیسی می‌گوید ترامپ در سفر به پکن تلاش کرد چین را برای میانجی‌گری میان واشنگتن و تهران فعال کند، اما نتیجه ملموسی نگرفت. جنگ ایران، با وجود وارد کردن ضرباتی به تهران، اهداف اصلی آمریکا را محقق نکرده و ایران همچنان بخش مهمی از توان موشکی، اهرم هرمز و ذخایر اورانیوم غنی‌شده را حفظ کرده است. در مقابل، آمریکا با خسارت پایگاه‌ها، فرسایش ذخایر موشکی، بحران انرژی، ضعف ائتلاف‌ها و هزینه‌های اقتصادی و اعتباری سنگین روبه‌رو شده است.
دونالد ترامپ اعلام کرده حمله برنامه‌ریزی‌شده علیه ایران را به تعویق انداخته، اما ارتش آمریکا همچنان برای اقدام گسترده آماده است. هم‌زمان، بن‌بست مذاکرات هسته‌ای، هماهنگی نظامی واشنگتن و تل‌آویو و افزایش حضور دریایی آمریکا در اطراف تنگه هرمز، بحران را وارد مرحله‌ای حساس کرده است. تحلیلگران هشدار می‌دهند حمله هوایی به‌تنهایی تهران را به عقب‌نشینی وادار نمی‌کند و هرگونه جنگ تازه می‌تواند دامنه درگیری را به خلیج فارس، انرژی جهانی، امارات، دریای سرخ و رقابت آمریکا با چین و روسیه بکشاند.
پرونده ایران بار دیگر در نقطه‌ای حساس میان دیپلماسی و اقدام نظامی قرار گرفته است. واشنگتن با فشار بر تهران برای انتقال اورانیوم غنی‌شده، محدودسازی تأسیسات هسته‌ای و تضمین امنیت تنگه هرمز، مسیر مذاکرات را سخت‌تر کرده است. هم‌زمان، بحث درباره حمله محدود، تغییر نام عملیات نظامی و هماهنگی بیشتر آمریکا و اسرائیل، نشانه تشدید فشار است؛ اما تحلیلگران هشدار می‌دهند این مسیر می‌تواند به چرخه‌ای تازه از بحران، بی‌ثباتی و فرسایش منطقه‌ای منجر شود.
بر اساس این گزارش، دونالد ترامپ پس از سفر به چین، بدون دستاورد جدی برای پایان جنگ با ایران بازگشته و اکنون میان دیپلماسی و حملات بیشتر مردد است. بسته ماندن تنگه هرمز، افزایش قیمت نفت و بنزین، فشار تورمی و نگرانی جمهوری‌خواهان از پیامدهای انتخاباتی، فوریت خروج از بحران را بیشتر کرده است. با وجود تأکید ترامپ بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، اختلاف در دولت آمریکا و پافشاری تهران بر شروط خود، مسیر توافق را دشوار کرده است.
توماس پیکرینگ، دیپلمات باسابقه آمریکایی و از چهره‌های پشت‌پرده مسیر منتهی به برجام، معتقد است راه‌حل بحران هسته‌ای ایران نه جنگ، بلکه بازگشت به دیپلماسی و دستیابی به «برجام پلاس» است. او هشدار می‌دهد تهدیدهای هسته‌ای، حملات مکرر و تلاش برای نابودی ذخایر ایران راه‌حل پایدار نیست. به باور پیکرینگ، توافق تازه باید شامل بازرسی‌های قوی‌تر، محدودیت‌های فنی، رقیق‌سازی اورانیوم ۶۰ درصدی و حرکت به‌سوی منطقه‌ای عاری از سلاح‌های کشتارجمعی باشد.
