۱۷۴ مطلب
این گزارش استدلال می‌کند که پایداری هرگونه توافق هسته‌ای میان ایران و آمریکا، تنها در صورتی ممکن خواهد بود که در چارچوب یک معماری امنیتی جدید منطقه‌ای قرار گیرد؛ معماری‌ای که شامل پیمان‌های عدم تجاوز، سازوکارهای مشترک امنیتی و ترتیبات اعتمادساز میان ایران، اسرائیل و کشورهای عربی باشد. نویسندگان بر ضرورت حفظ برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران تحت نظارت سخت‌گیرانه بین‌المللی، ایجاد نهادهای دائمی گفت‌وگوی منطقه‌ای و تقویت نقش قدرت‌های میانی مانند عربستان، ترکیه، عمان و قطر تأکید دارند.
توافق اولیه ایران و آمریکا که با میانجیگری قطر و پاکستان شکل گرفته، اگرچه خطر بازگشت فوری به جنگ را کاهش داده و مسیر مذاکرات ۶۰ روزه را گشوده است، اما با چالش‌های جدی روبه‌روست. اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای ایران، سرنوشت تنگه هرمز، تنش‌های لبنان و نقش اسرائیل، تهدیدهای متقابل تهران و واشنگتن و انتقادهای فزاینده در آمریکا درباره امتیازهای داده‌شده به ایران، آینده توافق را مبهم کرده است. با این حال، این تفاهم‌نامه همچنان مهم‌ترین امید برای جلوگیری از یک بحران منطقه‌ای و اقتصادی گسترده‌تر به شمار م…
تلاش دولت ترامپ برای تثبیت توافق با ایران با چالش‌های متعددی روبه‌رو است؛ از یک‌سو تهران با استفاده از اهرم تنگه هرمز همچنان قدرت‌نمایی می‌کند و از سوی دیگر، اختلافات بر سر برنامه هسته‌ای ایران و آتش‌بس لبنان پابرجاست. واشنگتن که پس از جنگ بخشی از اهرم‌های فشار خود را از دست داده، اکنون بیش از گذشته نگران تبعات اقتصادی، افزایش قیمت انرژی و نارضایتی داخلی است.
پایان جنگ ایران برای آمریکا بیش از آن‌که نشانه پیروزی باشد، به‌عنوان هشداری درباره محدودیت‌های قدرت واشنگتن ارزیابی می‌شود. جنگ، ذخایر تسلیحاتی راهبردی آمریکا را فرسود، اقتصاد ترامپ را زیر فشار بحران هرمز قرار داد و بار دیگر ناکامی ایده تغییر نظام از مسیر نظامی را آشکار کرد. توافق نهایی، یعنی گشایش اقتصادی برای ایران در برابر بازگشایی هرمز، نشان داد آمریکا همزمان با محدودیت نظامی، سیاسی و قانونی روبه‌رو شده است.
پس از ۱۰۷ روز جنگ، آمریکا و ایران با میانجیگری پاکستان به یادداشت تفاهمی اولیه برای توقف درگیری، بازگشایی هرمز و آغاز مذاکرات ۶۰ روزه رسیدند. این توافق نشان داد ترامپ از رؤیای پیروزی قاطع عقب نشست و ایران نیز زیر فشار اقتصادی و منطقه‌ای، توافق را مصلحتی دانست. کشورهای خلیج فارس با مشاهده هزینه‌های جنگ، از مسیر تنش فاصله گرفتند. در نهایت، عقلانیت، دیپلماسی و میانجیگری بر منطق زور غلبه کرد.
انتشار یادداشت تفاهم دولت ترامپ با ایران، موجی از مخالفت‌ها را در کنگره آمریکا برانگیخته است. جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها به لغو تحریم‌های نفتی، صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی ایران و ابهام درباره محدودیت‌های هسته‌ای و موشکی اعتراض کرده‌اند. برخی جمهوری‌خواهان آن را گامی برای بازگشایی تنگه هرمز می‌دانند، اما منتقدان هشدار می‌دهند تهران پیش از اثبات تغییر رفتار، امتیازهای اقتصادی بزرگی دریافت می‌کند.
یادداشت تفاهم ترامپ با ایران، اگرچه جنگ را متوقف و بازگشایی هرمز را هدف‌گذاری کرده، اما به‌دلیل ابهام‌های گسترده درباره برنامه هسته‌ای، موشک‌ها، دارایی‌های آزادشده و مهار نیروهای منطقه‌ای ایران، با تردید جدی روبه‌رو است. موفقیت آن به راستی‌آزمایی آژانس، مین‌روبی هرمز، مذاکرات فنی فوری و سنجش تغییر رفتار تهران بستگی دارد. صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری نیز تنها در صورت تغییر واقعی ایران می‌تواند معنا پیدا کند.
دونالد ترامپ توافق با ایران را پیروزی بزرگی معرفی می‌کند، اما بسیاری از جزئیات آن هنوز نهایی نشده است. او از بازماندن تنگه هرمز، محدودیت دائمی غنی‌سازی، انتقال و رقیق‌سازی ذخایر هسته‌ای و نظارت فوری بر ایران سخن می‌گوید؛ در حالی که تهران هنوز چنین توافقی را تأیید نکرده است. ترامپ همزمان تهدید می‌کند در صورت شکست مذاکرات، حملات را از سر می‌گیرد و نقش امنیتی آمریکا در منطقه را به معامله‌ای پولی تبدیل می‌کند.
توافق موقت ایران و آمریکا با میانجیگری پاکستان، توقف جنگ در همه جبهه‌ها، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز مذاکرات ۶۰ روزه را هدف گرفته است. با این حال، مسائل اصلی از جمله پرونده هسته‌ای، تحریم‌ها، امنیت هرمز و جبهه لبنان همچنان حل‌نشده باقی مانده است. کارشناسان این توافق را بیش از آن‌که صلحی پایدار بدانند، آتش‌بسی شکننده می‌دانند که می‌تواند بن‌بست راهبردی آمریکا، ایران و اسرائیل را وارد مرحله‌ای تازه کند.
گزارش اکونومیست، توافق موقت ایران و آمریکا را فرصتی برای توقف جنگ و بازگشایی تنگه هرمز می‌داند، اما آن را پایان بحران نمی‌شمارد. یادداشت تفاهم ژنو بیش از آن‌که توافق نهایی باشد، آغاز مذاکراتی دشوار درباره اورانیوم، تحریم‌ها، لبنان و امنیت منطقه است. بازار نفت موقتاً آرام شده، اما اعتماد به هرمز فوراً بازنمی‌گردد. نه ترامپ، نه ایران و نه اسرائیل پیروزی روشنی ندارند و خطر بازگشت جنگ باقی است.
