۲۶۸۰۳ مطلب
نظم خاورمیانه‌ای تحت رهبری آمریکا که پس از جنگ خلیج فارس شکل گرفت، بر اثر جنگ‌های منطقه‌ای، حمایت بی‌قیدوشرط از متحدان، کاهش اعتبار سیاسی واشنگتن و ظهور قدرت‌های رقیب فرسوده شده است. گسترش روابط کشورهای منطقه با چین و روسیه نیز نشانه حرکت خاورمیانه به سوی نظمی چندقطبی و کاهش وابستگی به آمریکا است.
مذاکرات ایران و آمریکا در شرایطی ادامه دارد که دیپلماسی، فشار اقتصادی، تهدید نظامی و بازدارندگی همزمان در معادلات دو طرف نقش دارند. تهران ضمن حفظ کانال‌های ارتباطی و استفاده از میانجی‌گری منطقه‌ای، بر ظرفیت‌های دفاعی و اهرم تنگه هرمز تکیه دارد. در مقابل، واشنگتن چهار محور هسته‌ای، موشکی، منطقه‌ای و هرمز را دنبال می‌کند؛ در حالی که بی‌اعتمادی عمیق، توافق را دشوار کرده است.
جنگ ۲۰۲۶ ایران و آمریکا اعتماد کشورهای عربی به واشنگتن را کاهش داد. دولت‌های منطقه به‌دنبال تنوع‌بخشی به شرکای امنیتی، اقتصادی و دیپلماتیک خود هستند. تقویت زیرساخت‌ها، تنش‌زدایی با ایران و توسعه هوش مصنوعی، محورهای این بازتنظیم راهبردی است.
ادعای ترامپ درباره «بهترین اقتصاد تاریخ» با تصویری متناقض از اقتصاد آمریکا روبه‌روست. تورم افزایش یافته، رشد اقتصادی از دوره‌های پررونق تاریخی پایین‌تر است و سرعت ایجاد اشتغال کاهش یافته، در حالی که تعرفه‌ها و پیامدهای جنگ ایران هزینه خانوارها را افزایش داده‌اند. در مقابل، بازار کار نسبتاً باثبات و سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی از نقاط قوت اقتصاد محسوب می‌شوند، اما اعتماد عمومی کاهش یافته است.
سخنرانی بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل با خروج شمار زیادی از هیئت‌های دیپلماتیک همراه شد. او در سخنانش بر تهدید ایران، حمله هفتم اکتبر، امنیت اسرائیل و روایت تاریخی یهود تمرکز کرد. در مقابل، منتقدان بر پیامدهای جنگ غزه، وضعیت فلسطینیان و شهرک‌سازی تأکید دارند. این سخنرانی همچنین با توجه به مخاطبان داخلی و فشارهای سیاسی علیه نتانیاهو قابل تحلیل است.
رویارویی ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای شده که برتری نظامی به‌تنهایی تعیین‌کننده نتیجه نیست. واشنگتن با ترکیب فشار اقتصادی، نظامی و دیپلماتیک در پی افزایش قدرت چانه‌زنی خود است و تهران تلاش می‌کند هزینه‌های جنگ را افزایش دهد. تنگه هرمز به محور اصلی اختلاف تبدیل شده و سرنوشت درگیری می‌تواند میان فرسایش، مذاکرات مرحله‌ای یا توافقی گسترده‌تر بر سر امنیت منطقه‌ای حرکت کند.
رویارویی ایران و آمریکا وارد مرحله‌ای چندلایه شده که جنگ، فشار اقتصادی و دیپلماسی همزمان دنبال می‌شوند. تهران بر حفظ تنگه هرمز به‌عنوان اهرم چانه‌زنی و محدود نگه‌داشتن موضوع مذاکرات تأکید دارد، در حالی که واشنگتن خواهان گسترش گفت‌وگوها به پرونده هسته‌ای و احتمالاً مسائل موشکی و منطقه‌ای است. در این میان، زمان، تحریم‌ها و تهدید نظامی نیز بر محاسبات دو طرف اثرگذارند.
تنگه هرمز این روزها بیش از همیشه در کانون توجه تحولات منطقه قرار دارد، آبراهی راهبردی که هر تغییر در وضعیت آن می‌تواند بازتابی فراتر از مرزهای خلیج فارس داشته باشد. با این حال، زندگی همچنان در جریان است. کشتی‌های ایرانی در افق در رفت‌وآمدند و همچنان بخشی از روایت روزمره مردم جنوب ایران را به تصویر می‌کشند
رویکرد کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، پیش از شروع این جنگ، به این صورت بود که مانع حملات آمریکا و اسرائیل شده و از جنگ جلوگیری کنند. هرچند اخباری نیز مبنی بر اینکه بعضی از این کشورها از حملات حمایت می‌کردند منتشر شد. با این حال، موضع اصلی آنها این بود که در یک جنگ گسترده و فراگیر، پاسخ ایران به آنها آسیب نرساند.
با وجود رد پیشنهاد اخیر ایران از سوی ترامپ، تهران و واشنگتن همچنان کانال مذاکرات غیرمستقیم را باز نگه داشته‌اند. اختلاف بر سر تحریم‌ها، دارایی‌های مسدودشده، محاصره دریایی، برنامه هسته‌ای و تضمین اجرای توافق پابرجاست. تنگه هرمز نیز به محور مهم چانه‌زنی تبدیل شده است. همزمان، تهدیدهای نظامی و بی‌اعتمادی عمیق دو طرف، چشم‌انداز دستیابی سریع به توافق را دشوار کرده است.
