ایران و آمریکا؛ مذاکره در میانه بیاعتمادی
آیا با وجود رد پیشنهاد ایران، مسیر مذاکره هنوز باز است؟
با وجود رد پیشنهاد اخیر ایران از سوی ترامپ، تهران و واشنگتن همچنان کانال مذاکرات غیرمستقیم را باز نگه داشتهاند. اختلاف بر سر تحریمها، داراییهای مسدودشده، محاصره دریایی، برنامه هستهای و تضمین اجرای توافق پابرجاست. تنگه هرمز نیز به محور مهم چانهزنی تبدیل شده است. همزمان، تهدیدهای نظامی و بیاعتمادی عمیق دو طرف، چشمانداز دستیابی سریع به توافق را دشوار کرده است.
فرارو- سامی وستفال، خبرنگار بخش بین الملل روزنامه واشنگتن پست.
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه واشنگتن پست، با وجود رد آخرین پیشنهاد ایران از سوی دونالد ترامپ، مقامهای دو کشور همچنان از امکان دستیابی به یک راهحل مذاکرهای برای پایان جنگ سخن میگویند. ترامپ اعلام کرده است که انتظار دارد مذاکرات غیرمستقیم میان واشنگتن و تهران در هفته جاری ادامه پیدا کند؛ با این حال، لحن تند دو طرف نشان میدهد مسیر دستیابی به توافق همچنان با موانع جدی روبهرو است.
ادامه تماسها پس از رد پیشنهاد تهران
دونالد ترامپ روز شنبه اعلام کرده بود که پیشنهاد اخیر ایران برای پایان دادن به جنگ را رد کرده است. او این پیشنهاد را تلاشی برای بازگشایی فوری تنگه هرمز توصیف کرد و مدعی شد تهران به دلیل شرایط دشوار خود در جنگ خواهان توافق شده است.
با این حال، رئیسجمهور آمریکا روز یکشنبه در گفتوگویی با آکسیوس تأیید کرد که قرار است مذاکرات غیرمستقیم با ایران ادامه یابد. ترامپ گفت انتظار دارد مذاکرات بیشتری با تهران در طول هفته جاری انجام شود، هرچند تأکید کرد پیشنهادی که ایران ارائه کرده با توافقی که واشنگتن در شرایط کنونی به دنبال آن است، تفاوت دارد. ترامپ همچنین مدعی شد ایران در گذشته میتوانست به توافقی برسد که از نظر آمریکا قابل قبولتر بود، اما اکنون به دلیل تغییر شرایط، خواستههای تهران دیگر با انتظارات واشنگتن همخوانی ندارد.
تهران همزمان آماده جنگ و دیپلماسی است
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، روز یکشنبه در گفتوگو با شبکه انبیسی نیوز اعلام کرد تهران برای ازسرگیری جنگ آمادگی دارد، اما همزمان مسیر دیپلماسی را نیز باز میداند. عباس عراقچی تأکید کرد ایران در برابر هرگونه حمله جدید ایستادگی خواهد کرد، اما در عین حال گفت تهران آماده مذاکره است و تصمیمگیری درباره ادامه این مسیر بر عهده رئیسجمهور آمریکا قرار دارد.
عباس عراقچی همچنین درباره تنگه هرمز گفت اگر آمریکا واقعاً به دنبال توافقی برای بازگشایی این گذرگاه حیاتی باشد، اکنون امکان مذاکره وجود دارد. این اظهارات نشان میدهد تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین اهرمهای مذاکراتی تهران در برابر واشنگتن محسوب میشود.
اختلاف بر سر مفاد پیشنهاد ایران
مقامهای آمریکایی محتوای پیشنهاد اخیر تهران را غیرقابل قبول دانستهاند. مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد، این پیشنهاد را تلاشی برای ارائه طرحی توصیف کرد که ایران میدانسته واشنگتن آن را نخواهد پذیرفت. به گفته والتز، پیشنهاد ایران شامل لغو تحریمهای آمریکا، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و پایان محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایران بوده است.
در مقابل، عباس عراقچی اعلام کرده پیشنهاد تهران مشابه تفاهمنامهای است که دو طرف در ماه ژوئن درباره آن به توافق رسیده بودند. بنابراین، یکی از اختلافات اصلی میان دو طرف به این مسئله بازمیگردد که آیا چارچوب توافقهای قبلی همچنان مبنای قابل استفادهای برای مذاکرات جدید است یا شرایط جنگی آن را تغییر داده است.
بیاعتمادی عمیق در مسیر مذاکرات
یکی از مهمترین موانع مذاکرات، بیاعتمادی متقابل میان تهران و واشنگتن است. عباس عراقچی به درستی آمریکا را متهم کرده که در جریان مذاکرات قبلی بار دیگر به ایران حمله کرده است. او گفت تهران در گذشته پیشنهاد مذاکره را پذیرفته، اما در میانه مذاکرات با حمله نظامی مواجه شده است. وزیر خارجه ایران با وجود این تجربه تأکید کرده است که همچنان تلاش برای دیپلماسی را ادامه خواهد داد، زیرا به گفته او نباید هیچ فرصتی برای دستیابی به صلح از دست برود.
در مقابل، والتز با دفاع از موضع ترامپ، بیاعتمادی رئیسجمهور آمریکا نسبت به پیشنهاد ایران را منطقی دانسته و مدعی شده است که ایران به تفاهمنامه ماه ژوئن پایبند نمانده است. این اختلاف روایت درباره توافق قبلی، نشان میدهد دو طرف نهتنها بر سر مفاد توافق آینده، بلکه درباره سابقه تعهدات و مسئولیت شکست مذاکرات گذشته نیز اختلاف اساسی دارند.
تهدیدهای متقابل، سایه سنگین بر دیپلماسی
ترامپ روز سهشنبه در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعلام کرده بود ایران میتواند با توافق به جنگ پایان دهد یا با «نابودی» مواجه شود.
هیئت ایرانی در واکنش به این سخنان از سالن مجمع عمومی خارج شد. یک روز بعد، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران در سخنرانی خود در سازمان ملل اعلام کرد تهران آماده گفتوگو، دیپلماسی و مذاکره است، اما زبان زور را نمیپذیرد. این مواضع نشان میدهد که دیپلماسی میان دو طرف در شرایطی دنبال میشود که همزمان ادبیات تهدید نظامی نیز ادامه دارد.
تنگه هرمز؛ محور اصلی چانهزنی
در میان موضوعات مطرحشده، تنگه هرمز جایگاه ویژهای دارد. پیشنهاد ایران برای بازگشایی این مسیر حیاتی در مقابل دریافت امتیازات سیاسی و اقتصادی، نشان میدهد مسئله امنیت کشتیرانی و صادرات انرژی به بخش مهمی از مذاکرات تبدیل شده است. واشنگتن از یک سو خواهان پایان محدودیتهای مربوط به تردد دریایی است و از سوی دیگر، تهران رفع تحریمها، آزادسازی داراییها و پایان محاصره دریایی را در زمره مطالبات خود قرار داده است. در نتیجه، تنگه هرمز تنها یک موضوع امنیتی و اقتصادی نیست، بلکه به یکی از محورهای اصلی چانهزنی سیاسی میان دو طرف تبدیل شده است.
فرصت محدود برای بازگشت به میز مذاکره
با وجود ادامه تهدیدهای متقابل، اعلام برنامه مذاکرات غیرمستقیم نشان میدهد کانال دیپلماتیک هنوز بهطور کامل بسته نشده است. با این حال، اختلاف بر سر تحریمها، داراییهای بلوکه شده، محاصره دریایی، برنامه هستهای و نحوه تضمین اجرای هر توافق احتمالی، موانع مهمی در برابر دستیابی به توافق ایجاد کرده است.
