آیا هابیتهای ۵۰ هزار ساله هنوز در بین ما هستند؟
هابیتها،موجوداتی با قد حدود ۱۰۶ سانتیمتر، بدنی کوچک، پاهایی بزرگ، دندانهای درشتی بودندکه جمجمه کوچکشان، نشان میداد که مغز کوچکی داشتهاند و بقایای آنها در غاری در اندونزی کشف شده است.
یکی از بحثبرانگیزترین موضوعها در علم انسانشناسی، بحث و بررسی درباره گونهای از انسانها به نام Homo floresiensis، مشهور به هابیتها بوده است. در این راستا، اجماع علمی بر این بوده که این انسانهای باستانی حدود ۵۰ هزار سال پیش منقرضشدهاند؛ اما حالا ادعاهای جدیدی مطرحشده که این فرضیه را به چالش میکشد.
گروهی از محققان معتقدند که ممکن است این موجودات ریزنقش هنوز منقرض نشده باشند و در گوشهای از این دنیا و دور از تمدن مدرن، به بقای خود ادامه داده باشند.
ظهور «هابیتها»: از کشف تا فرضیه بقا
داستان هابیتها از سال ۲۰۰۴ میلادی شروع شد؛ وقتی که محققان، بقایای استخوانی گونه جدیدی را در غار آهکی «لیانگ بوآ» در جزیره فلورس اندونزی کشف کردند. این کشف، دنیای باستانشناسی را تکان داد. محققان با توجه به ویژگیهای فیزیولوژیک این گونه، آن را «هابیت» نامیدند؛ موجوداتی با قد حدود ۱۰۶ سانتیمتر، بدنی کوچک، پاهایی بزرگ، دندانهای درشت و جمجمه کوچکی که نشان میداد مغز کوچکی داشتهاند.
داستان وقتی پیچیدهتر شد که انسانشناسی به نام «گرگوری فورث»، ادعایی جنجالی مطرح کرد. او اعتقاد دارد که این گونه نیمه انسان و نیمه میمون ممکن است هنوز در غارهای کوهستانی جزیره فلورس زندگی کند. او این موجودات را بهعنوان حیواناتی پشمالو شبیه به یک انسان کوتاهقامت توصیف میکند که طبق نظر او، ۵۰ هزار سال است که از دنیای مدرن فاصله گرفته و پنهانشدهاند.
جدال شهود محلی و شواهد علمی
البته جامعه علمی موضع محکمی در مقابل ادعای فورث گرفتند و دیرینانسانشناسان که براساس شواهد فسیلی پیش میروند، شانس درست بودن این نظریه را بسیار کمرنگ میدانند.
در این میان، استدلال فورث این است که نباید روایتهای محلی را نادیده گرفت. او دراینباره گفت: «به یاد داشته باشید که خیلی از گونهها، قبل از آنکه توسط دانشمندان به رسمیت شناختهشده باشند، در بین مردم محلی شناختهشده بودند؛ مثل اژدهای کومودو که قبل از تأیید علمی، توسط بومیان منطقه فلورس شناساییشده بود». البته او هم میداند که دانشمندان برای اثبات این ادعا، نیاز به مشاهده یک نمونه زنده دارند.
از سوی دیگر، متئو توچری از موسسه اسمیتسونیان، معتقد است که این ادعا پایه و اساس علمی ندارد: «اگر هابیتها هنوز در اطراف ما بودند، من واقعاً هیجانزده میشدم؛ اما واقعاً بعید است که آنها هنوز روی زمین باشند؛ ازنظر من این ادعا شبیه قصههای عامیانه درباره «پاگنده ها» یا «ساسکواچ» است که مردم ادعا میکنند که آنها را دیدهاند، اما هیچ مدرک فیزیکی برای اثبات آن یافت نشده است. نکته کلیدی اینجاست که چون این ایده با باورهای موجود علمی همخوانی ندارد، پژوهشگران وقتشان را صرف جستجوی آنها نمیکنند.»
بازخوانی زندگی هابیتها
تحقیقات جدید، تصویر قبلی ما از هابیتها را بهکلی تغییر داده:
تغییر نگرش درباره شکار: تا قبل از این، تحلیلها نشان میداد که هابیتها، «استگودونها» (موجوداتی شبیه به فیلهای امروزی) را شکار میکردند؛ اما تحلیلهای جدیدتر باستانشناسی حکایت از آن دارد که آثار روی استخوانهای این حیوانات توسط ابزارهای سنگی ایجاد نشده و ناشی از درگیریشان با اژدهای کومودو بوده است؛ یعنی احتمالاً این موجودات توسط اژدهاهای کومودو شکار شده و هابیتها فقط از باقیماندهٔ غذای شکار کومودوها تغذیه میکردند.
سبک زندگی: تحقیقات تازه ثابت کرده که هابیتها، نه شکارچی بودند و نه از آتش استفاده میکردند.
رژیم غذایی: مطالعات نشان میدهد که آنها همهچیزخوار بوده و از گیاهان، میوهها، جانوران دیگر و احتمالاً آجیل یا حشرات تغذیه میکردند.
هابیتها، معمایی برای علم
شکل ظاهری این گونه بهشدت شبیه Australopithecus afarensis، گونهای که ۲.۸ میلیون سال قبل از هابیتها منقرضشده ، بوده است. این شباهت تکاملی، دانشمندان را بهشدت سردرگم کرده؛ محققان بر این باورند که این گونه انسان باستانی، حدود یکمیلیون سال قبل زندگی در فلورس را شروع کرد و درنهایت حدود ۵۰ هزار سال پیش منقرض شد.
بقایای ۱۳ هابیت مختلف کشف شده، نشان میدهد که آنها متعلق به دوران «پلیستوسن پسین» بودهاند. آنها راه میرفتند و ساختار بدنی کوچک و پاهای بزرگی داشتند.
در این میان و باوجود ادعاهای پراکنده، اجماع علمی همچنان بر انقراض قطعی آنها در ۵۰ هزار سال پیش تأکید دارد و هیچ مدرک مستندی مبنی بر ادامه حیات آنها یافت نشده ؛ اما به هر ترتیب، پرونده هابیتها، ترکیبی از شواهد خیرهکننده باستانشناسی و گمانهزنیهای دور از ذهن مردمشناسانه است.
البته با گذر زمان، اطلاعات ما درباره این گونه در حال افزایش است و اخیراً رژیم غذایی همهچیزخوارِ آنها برای محققان قطعی شده ولی ادعای بقای آنها در اعماق غارهای اندونزی هنوز در حد یک افسانه باقی مانده، مگر اینکه روزی، مدرکی غیرقابلانکار ورق تاریخ را به نفع روایتهای محلی برگرداند.
