تبعات زیست محیطی حمله آمریکا و اسرائیل به ایران/ تداعی سندرم ویتنام
نگرانی عمومی در مورد هدف قرار دادن یا سواستفاده از محیط زیست در زمان جنگ، اولین بار در طول جنگ ویتنام به اوج خود رسید. جنگ ویتنام به عنوان طولانی ترین جنگ در قرن بیستم و شکست نظامی آمریکا شناخته می شود. در ایالات متحده، این جنگ منجر به پدیده «سندرم ویتنام» شد که نشاندهنده نفرت عمومی نسبت به مداخلات نظامی آمریکا در کشورهای خارجی است.
جنگ و فعالیتهای نظامی پیامدهای آشکاری بر محیط زیست دارند. تسلیحات، جابجایی نیروها، انفجارها و تخریب ساختمانها و تخریب جنگلها از طریق قطع درختان، تنها برخی از نمونههایی هستند که نشان میدهند چگونه فعالیتهای نظامی در زمان جنگ به محیط زیست آسیب میرساند.
به گزارش ایسنا، به رغم حمایتهای ارائه شده توسط چندین ابزار قانونی، محیط زیست همچنان قربانی خاموش درگیریهای مسلحانه در سراسر جهان است.
در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در روزهای اخیر، بسیاری از اهداف غیرنظامی مورد حمله قرار گرفتند. همچنین هدف قرار دادنِ انبارهای نفت در تهران و البرز هم یکی دیگر از موارد حمله به زیرساخت های غیرنظامی است که به گفته کارشناسان بین المللی، پیامدهای مخربی برای محیط زیست و سلامت عمومی در کوتاه مدت و بلندمدت دارد.
نگرانی عمومی در مورد هدف قرار دادن یا سواستفاده از محیط زیست در زمان جنگ، اولین بار در طول جنگ ویتنام به اوج خود رسید. جنگ ویتنام به عنوان طولانی ترین جنگ در قرن بیستم و شکست نظامی آمریکا شناخته می شود. در ایالات متحده، این جنگ منجر به پدیده «سندرم ویتنام» شد که نشاندهنده نفرت عمومی نسبت به مداخلات نظامی آمریکا در کشورهای خارجی است.
استفاده از علفکش و جنگلزدایی گسترده و آلودگی شیمیایی ناشی از آن در جنگ ویتنام، اعتراض بینالمللی را برانگیخت و منجر به ایجاد دو ابزار قانونی بینالمللی جدید شد. کنوانسیون تغییرات محیط زیست در سال ۱۹۷۶ برای ممنوعیت استفاده از تکنیکهای تغییرات محیط زیست به عنوان ابزاری برای جنگ تصویب شد. پروتکل اول، اصلاحیهای بر کنوانسیونهای ژنو که در سال بعد تصویب شد، شامل دو ماده (۳۵ و ۵۵) بود که جنگهایی را که ممکن است باعث «آسیب گسترده، بلندمدت و شدید به محیط زیست طبیعی» شوند، ممنوع میکرد.
با این حال، کفایت این دو سند در طول جنگ خلیج فارس ۱۹۹۰-۱۹۹۱ مورد تردید قرار گرفت. آلودگی گسترده ناشی از تخریب عمدی بیش از ۶۰۰ چاه نفت در کویت و ادعاهای بعدی مبنی بر ۸۵ میلیارد دلار خسارت زیستمحیطی، منجر به درخواستهای بیشتر برای تقویت حمایت قانونی از محیط زیست در طول درگیریهای مسلحانه شد.
همچنین موارد دیگری نیز وجود داشته است که در آنها درگیریهای مسلحانه همچنان به طور مستقیم و غیرمستقیم، خسارات قابل توجهی به محیط زیست وارد کردهاند. به عنوان مثال، دهها سایت صنعتی در جریان درگیری کوزوو در سال ۱۹۹۹ بمباران شدند که منجر به آلودگی شیمیایی سمی در چندین نقطه حساس یعنی در پانچوو، کراگویواتس، نووی ساد و بور شد و نگرانیهایی را در مورد آلودگی احتمالی رودخانه دانوب ایجاد کرد. در مثالی دیگر، تخمین زده میشود که در جریان درگیری بین رژیم متخاصم صهیونیستی و لبنان در سال ۲۰۰۶ میلادی ۱۲ هزار تا ۱۵ هزار تن نفت کوره به داخل دریای مدیترانه رها شد.
همچنین درگیری مسلحانه در عراق که در ژوئن ۲۰۱۴ آغاز شد و با گرفتن آخرین مناطق تحت کنترل داعش و عقبنشینی شبهنظامیان داعش در سال ۲۰۱۷ پایان یافت، ردپای عمیقی از خود بر جای گذاشت. با عقبنشینی شبهنظامیان، آنها چاههای نفت را آتش زدند که باعث آزاد شدن مخلوط سمی دیاکسید گوگرد، دیاکسید نیتروژن، مونوکسید کربن، هیدروکربنهای آروماتیک چند حلقهای، ذرات معلق و فلزاتی مانند نیکل، وانادیوم و سرب در هوا شد.
با این حال به رغم این چالشها، برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد (UNEP) با کشورهای عضو مختلف و سایر شرکا برای تقویت حفاظت از محیط زیست، قبل، حین و بعد از درگیری مسلحانه همکاری کرده است.
به گزارش مرکز اطلاع رسانی برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد، حفاظت از محیط زیست قبل، حین و بعد از درگیریهای مسلحانه باید به همان سطح از اهمیت سیاسی برسد که حفاظت از حقوق بشر اهمیت دارد. یک محیط زیست سالم، پایه و اساسی است که صلح و بسیاری موارد از حقوق بشر بر اساس آن محقق میشوند.
برنامه محیط زیست ملل متحد (United Nations Environment Programme) یا محیط زیست سازمان ملل متحد، وظیفه هماهنگی فعالیتهای زیستمحیطی سازمان ملل و کمک به کشورهای در حال توسعه را در اجرای سیاستها و اقدامات مربوط به محیط زیست بر عهده دارد.
