آیا استرس عامل افسردگی است؟

افسردگی، یکی از شایع‌ترین اختلالات سلامت روان در سراسر جهان، با احساس مداوم غم، اختلال در عملکرد روزانه و از دست دادن علاقه به فعالیت‌های روزانه، اغلب همراه با تغییر الگوهای خواب و غذا خوردن، مشخص می‌شود و می‌تواند با استرس مرتبط باشد.

به گزارش ایسنا، یافته‌های تحقیقات گذشته نشان می‌دهد، استرس می‌تواند نقش کلیدی در ظهور علائم افسردگی داشته باشد، اما فرآیندهای بیولوژیکی که از طریق آنها ممکن است خطر افسردگی را افزایش دهد، هنوز به خوبی درک نشده است.

محققان دانشگاه پزشکی «ونژو»، دانشگاه پزشکی «کپیتال» و سایر موسسات چین به‌تازگی تحقیقی را انجام داده‌اند. آنان فرآیندهای بیولوژیکی را که می‌توانند استرس را به شروع افسردگی مرتبط کنند، بررسی کردند. نتایج نشان می‌دهد، استرس بر سطح ماده شیمیایی به‌نام فرمالدئید که بر قسمت‌های خاصی از مغز تاثیر می‌گذارد و به نوبه خود می‌تواند عملکرد طبیعی آنها را مختل و در ظهور افسردگی مشارکت کند، موثر است.

تولید فرمالدئید در مغز

نتایج تحقیقات گذشته نشان دادند، سطوح بالای استرس، خطر ابتلا به افسردگی، به‌ویژه شدیدترین و مداوم‌ترین نوع افسردگی که به‌عنوان «اختلال افسردگی اساسی» یا «افسردگی ماژور» شناخته می‌شود را افزایش می‌دهد. بسیاری از بیماران مبتلا به «افسردگی ماژور» همچنین آسیب به هیپوکامپ را در پی دارد، هیپوکامپ ناحیه‌ای از مغز است که با حافظه و تنظیم احساسات ارتباط دارد و کمبود مواد شیمیایی حیاتی به‌نام مونوآمین‌ها را نشان می‌دهد.

مونوآمین‌ها شامل سروتونین است که خلق‌وخوی، خواب، هضم و کنترل تکانه را تنظیم می‌کند. دوپامین در انگیزه، پاداش و توجه نقش دارد و ملاتونین، تنظیم‌کننده اصلی الگوهای خواب هستند. بنابراین، کاهش این انتقال‌دهنده‌های عصبی می‌تواند اختلالات خلق‌وخوی، خواب، اشتها و انگیزه مرتبط با افسردگی را توضیح دهد.

یکی دیگر از مواد شیمیایی که می‌تواند در بروز علائم افسردگی نقش داشته باشد، فرمالدئید است، ماده شیمیایی کوچک و بسیار واکنش‌پذیر که به‌طور طبیعی به‌عنوان محصول جانبی فرآیندهای متابولیک تولید می‌شود. نکته قابل‌توجه این است که این ماده شیمیایی زمانی تولید می‌شود که بدن دی‌ان‌ای، اران‌ای و پروتئین‌های هیستون را تجزیه می‌کند.

نتایج تحقیقات قبلی نشان داده است که قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض فرمالدئید تولید شده در محیط می‌تواند موجب علائم افسردگی شود، با این حال، اثرات احتمالی فرمالدئید تولید شده در بدن هنوز مشخص نشده است. این گروه تحقیقاتی برای پر کردن شکاف تحقیقات گذشته، به‌طور خاص بر تاثیر احتمالی فرمالدئید تولید شده در پاسخ به استرس تمرکز کردند.

ییکینگ وو، یونگه تانگ و همکارانشان اظهار کردند: به‌طرز شگفت‌آوری، تجویز فرمالدئید موجب علائم افسردگی در حیوانات و انسان‌ها می‌شود، هرچند مشخص نیست که آیا فرمالدئید درون‌زا عامل افسردگی است یا خیر اما معتقدیم فرمالدئید مشتق از استرس موجب شروع افسردگی می‌شود.

فرمالدئید تولید شده در داخل بدن می‌تواند تنظیم خلق‌وخوی را مختل کند

وو، تانگ و همکارانشان به‌عنوان بخشی از تحقیق خود، از کاوشگرهای شیمیایی بسیار حساس برای اندازه‌گیری سطح فرمالدئید در بدن موش‌ها و انسان‌های تحت استرس استفاده کردند. کاوشگرهایی که آنان استفاده کردند در اصل مولکول‌هایی هستند که می‌توانند برای تشخیص و اندازه‌گیری وجود مواد شیمیایی هدف (در این مورد فرمالدئید) مورد استفاده قرار گیرند، زیرا آنها هنگام تعامل با این مواد شیمیایی، نور ساطع می‌کنند.

به گفته محققان، تزریق زودگذر و تزریق مزمن فرمالدئید برای تقلید رفتارهای افسردگی در موش‌های تحت استرس خفیف غیرقابل پیش‌بینی مزمن استفاده شد. تکنیک «گیره-وصله»، تخلیه‌ الکتریکی را در ناحیه CA۱ هیپوکامپ مهار شده توسط فرمالدئید ثبت کرد، در حالی که طیف‌سنجی جرمی و اسپکتروفتومتری (طیف نور سنجی جهت اندازه گیری شدت طول موج های مختلف نور)، مونوآمین غیرفعال شده توسط فرمالدئید را بررسی کردند.

لازم به ذکر است تکنیک گیره-وصله (patch-clamp) متصل به سلول، از یک میکروپیپت متصل به غشای سلولی استفاده می‌کند تا امکان ثبت از یک کانال یونی واحد فراهم شود.

محققان فعالیت الکتریکی در هیپوکامپ و همچنین سطح سروتونین، دوپامین و ملاتونین را در مغز موش‌ها ثبت کردند، سپس اسکن‌های تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام‌آرآی) را که مغز بیماران نوجوان مبتلا به افسردگی ماژور را نشان می‌داد، تجزیه‌وتحلیل کردند.

محققان خون بیماران افسرده را تجزیه‌وتحلیل و سعی کردند مشخص کنند که آیا سطح فرمالدئید در خون آنان با شدت علائم این افراد مرتبط است یا خیر. آنان این ارتباط را با استفاده از ابزارهای محاسباتی طراحی شده برای تجزیه‌وتحلیل داده‌های بیولوژیکی، بیشتر بررسی کردند.

آیا استرس عامل افسردگی است؟

در نهایت، گروه تحقیقاتی داده‌های متابولومیکس را از مجموعه داده تحقیقاتی در دسترس عموم به‌نام «مندا» (دایره‌المعارف متابولومیکس برای افسردگی و اضطراب) تجزیه‌وتحلیل کرد. این اطلاعات مربوط به وجود مواد شیمیایی خاص در بدن افرادی است که افسردگی و اضطراب را تجربه می‌کنند.

تجزیه‌وتحلیل‌های انجام شده توسط وو، تانگ و همکارانشان نتایج جالبی به همراه داشت که نشان می‌دهد، استرس حاد و مزمن می‌تواند تولید فرمالدئید را در نورون‌های هیپوکامپ افزایش دهد. مشخص شد که این افزایش فرمالدئید با غیرفعال شدن سروتونین، دوپامین و ملاتونین و همچنین ظهور رفتارهای شبه افسردگی در موش‌ها مرتبط است.

محققان اظهار کردند: نتایج تحقیقات ما نشان داد که در مدل‌های سلولی و موشی، اسید گلوتامیک و استرس حاد و مزمن موجب تولید فرمالدئید در نورون‌های ناحیه CA۱ هیپوکامپ می‌شوند. فرمالدئید بیش از حد به‌دلیل تجمع فرمالدئید و کاهش سطح سروتونین، دوپامین و ملاتونین در فضای خارج سلولی، رفتارهای افسردگی را القا می‌کند. به‌ویژه، فرمالدئید بیش از حد این مونوآمین‌ها را غیرفعال می‌کند، به ساختار ناحیه CA۱ هیپوکامپ آسیب می‌رساند و تحریک‌پذیری عصبی را کاهش می‌دهد.

پیامدهای بالینی احتمالی

پژوهش اخیر، اطلاعات جدیدی در مورد فرآیندهای نوروبیولوژیکی ارائه می‌دهد که از طریق آنها سطوح بالاتر استرس می‌تواند موجب شروع علائم افسردگی شود. این تحقیق به‌ویژه اثراتی را برجسته می‌کند که تولید بیش از حد فرمالدئید ناشی از استرس می‌تواند بر مغز و شیمی بدن موش‌ها و انسان‌ها داشته باشد.

محققان افزودند: نکته قابل‌توجه این است که بیماران نوجوان مبتلا به اختلال افسردگی اساسی آتروفی در ناحیه CA۱ هیپوکامپ و کمبود مونوآمین را نشان دادند و سطح فرمالدئید خون، شدت افسردگی را پیش‌بینی می‌کرد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که فرمالدئید ناشی از استرس با غیرفعال کردن مونوآمین‌ها و اختلال درناحیه CA۱ هیپوکامپ، به‌عنوان عامل مهم افسردگی عمل می‌کند.

به نقل از مدیکال‌اکسپرس، در آینده، نتایج جمع‌آوری‌شده توسط این محققان می‌تواند به توسعه ابزارهای تشخیصی یا درمان‌های جدید برای افسردگی کمک کند که برای محدود کردن تولید فرمالدئید در بدن و اثرات کلی آن بر مغز طراحی شده‌اند. علاوه بر این، آن‌ها می‌توانند راه را برای تحقیقات بیشتر در مورد بررسی ارتباط بین فرمالدئید و افسردگی هموار کنند.

نتایج این تحقیق در مجله «روانپزشکی مولکولی»  (Molecular Psychiatry) منتشر شده است.