سرنوشت تنگه هرمز چه میشود؟
رد پیشنهاد هفتروزه ایران از سوی ترامپ، تنش در تنگه هرمز را تشدید کرده و احتمال تداوم چرخه «حمله و پاسخ» را افزایش داده است. تهران بازگشایی کامل تنگه را به پایان محاصره دریایی و تحقق شروط خود مشروط کرده، در حالی که واشنگتن از اسکورت کشتیها و انتقال نفت سخن میگوید. ادامه این وضعیت میتواند فشار بر زیرساختهای انرژی و بازار جهانی نفت را افزایش دهد.
فرارو- مازیار معتمدی، خبرنگار بخش بین الملل الجزیره.
به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، پس از رد پیشنهاد هفتروزه ایران از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تنشها در تنگه هرمز وارد مرحله تازهای شده است. گزارش رسانههای ایرانی از شنیدهشدن انفجارهایی در نزدیکی جزیره قشم حکایت دارد؛ همزمان، تهران بر ادامه محدودیت عبور کشتیهایی که بدون هماهنگی با ایران وارد آبراه شوند تأکید کرده و واشنگتن نیز مدعی است با اسکورت کشتیهای تجاری، جریان انتقال نفت از خلیج فارس را حفظ کرده است. در چنین شرایطی، کارشناسان از احتمال تداوم یک چرخه فرسایشی از حملات دریایی، اقدامات متقابل آمریکا و فشار بر زیرساختهای انرژی منطقه سخن میگویند.
انفجار در هرمز؛ آغاز مرحله تازه؟
چند ساعت پس از آنکه ترامپ پیشنهاد دیپلماتیک ایران برای بازگشایی تنگه هرمز را رد کرد، رسانههای ایرانی از شنیدهشدن انفجارهایی در آبراه خبر دادند. گزارشهای منتشرشده درباره وقوع انفجار در نزدیکی جزیره قشم، از احتمال شلیک چند موشک ضدکشتی و پهپاد علیه کشتیهایی حکایت داشت که برخلاف خواست تهران در حال عبور از تنگه بودند.
با این حال، مقامهای ایرانی وقوع حمله در تنگه هرمز در همان روز را تأیید نکردهاند. در عین حال، حملات علیه کشتیها در منطقه ادامه داشته است؛ از جمله حمله هفته گذشته به یک کشتی باری هندی که به کشتهشدن یکی از خدمه آن منجر شد. سپاه پاسداران اعلام کرده است تنگه هرمز برای کشتیهایی که با مقامهای ایرانی هماهنگ نکردهاند بسته است. تهران به شرکتهای کشتیرانی نیز دستور داده است برای عبور از مسیر موقت مورد تأیید ایران استفاده کنند و هزینههای مربوطه را بپردازند.
تهران: بازگشایی کامل هرمز مشروط است
مقامهای ایرانی تأکید کردهاند که بازگشایی کامل تنگه هرمز تنها پس از پایان محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا امکانپذیر خواهد بود. در همین راستا، سازمان مربوط به مدیریت تنگه هرمز اعلام کرده است شرکتهای اجارهکننده کشتی که خدمه خود را به استفاده از مسیرهای غیرمجاز هدایت کنند، در فهرست سیاه قرار خواهند گرفت.
ایران همچنین مدعی شده است که برخی مالکان کشتیها به دلیل فشارهای تجاری شرکتهای اجارهکننده، تلاش کردهاند برخلاف دستورهای تهران از مسیرهای مورد تأیید ایران عبور کنند. از سوی دیگر، آمریکا روایت متفاوتی ارائه میدهد. واشنگتن مدعی است کشتیهای جنگی این کشور همچنان در حال هدایت نفتکشها از مسیرهای جایگزین هستند. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، گفته است میانگین نفت خام در حال انتقال از منطقه نزدیک به ۱۳ میلیون بشکه در روز بوده است.
فرماندهی مرکزی آمریکا نیز اعلام کرده است نیروهای این کشور طی حدود دو ماه، به انتقال بیش از یک میلیارد بشکه نفت خام از خلیج فارس کمک کردهاند. ارتش آمریکا همچنین میگوید تاکنون ۱۲۲ کشتی تجاری را برای اجرای محاصره دریایی بنادر ایران تغییر مسیر داده است.
احتمال گسترش درگیری از هرمز تا دریای سرخ
آندریاس کریگ احتمال داده است که ایران در هفتههای آینده به افزایش فشار دریایی در هرمز، حمله به زیرساختهای انرژی و تقویت فشار حوثیها در اطراف بابالمندب متوسل شود. همچنین گروههای همسو با ایران ممکن است مسیرهای جایگزین صادرات نفت عربستان را هدف فشار قرار دهند. به این ترتیب، هرمز، دریای سرخ و زیرساختهای انرژی عربستان میتوانند به یک زنجیره مرتبط از فشارهای امنیتی و اقتصادی تبدیل شوند. در چنین سناریویی، جنگ دیگر تنها به تقابل مستقیم ایران و آمریکا محدود نمیماند و هرگونه اختلال در مسیرهای صادرات انرژی میتواند پیامدهای گستردهتری برای بازار جهانی نفت و تجارت منطقه داشته باشد.
پیشنهاد هفتروزه ایران برای بازگشایی هرمز
در مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، ایران ضمن نمایش موضعی مقاومتی، پیشنهاد کرده بود در صورت تحقق هفت شرط، تنگه هرمز را ظرف یک هفته بازگشایی کند. از جمله این شروط، پایان محاصره ایران، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و توقف حملات در جبهههای مختلف، از جمله حملات اسرائیل به لبنان، بود. تهران همچنین تأکید کرده است که بازگشایی تنگه باید بر اساس توافق دوجانبهای که پیشتر با میانجیگری عمان نهایی شده، انجام شود. ترامپ این پیشنهاد را رد کرده، اما عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفته است تهران همچنان بر شروط خود اصرار دارد و منتظر پاسخ رسمی آمریکا از طریق میانجیهایی مانند پاکستان، قطر و عمان خواهد ماند.
چرخه «فشار و پاسخ» در هرمز
همزمان، مقامهای نظامی ایران هشدارهای تندی علیه هرگونه مداخله بیشتر آمریکا در تنگه هرمز مطرح کردهاند. ابوالفضل شکارچی، سخنگوی نیروهای مسلح ایران هشدار داده است که در صورت تشدید مداخله آمریکا، واشنگتن با واکنش ایران مواجه خواهد شد. آندریاس کریگ معتقد است با تشدید تحریمها و تلاش آمریکا برای منزوی کردن اقتصادی ایران، تهران ابزار محدودی برای اعمال فشار مالی متقابل علیه واشنگتن دارد و بنابراین احتمالاً به استفاده از اهرم دریایی هرمز ادامه خواهد داد.
از نگاه او، محتملترین مسیر در کوتاهمدت، ادامه یک «فرسایش کنترلشده» است، نه بازگشت فوری به حملات هوایی گسترده ماههای نخست جنگ. در این سناریو، حملات یا تلاش برای حمله به نفتکشها، کشتیهای تحت حمایت آمریکا و زیرساختهای منطقهای میتواند با حملات محدود آمریکا علیه تجهیزات دریایی سپاه، مواضع موشکی ساحلی، پهپادها یا شناورهای مرتبط پاسخ داده شود.
در نتیجه، رد پیشنهاد ایران از سوی ترامپ نهتنها مسئله بازگشایی تنگه هرمز را حل نکرده، بلکه خطر بازگشت چرخهای از حمله و پاسخ در یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان را افزایش داده است؛ چرخهای که در صورت گسترش، میتواند پیامدهای امنیتی و اقتصادی آن بسیار فراتر از آبهای هرمز باشد.
