تازهترین یادداشت ظریف: باید از تهدیدمداری عبور کنیم
وزیر خارجه پیشین ایران تأکید کرد که دستاوردهای امنیتی کشور باید با دستاوردهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نهادینه شود.
محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران، در تازهترین یادداشت خود در اندیشکده پایاب با اشاره به تحولات اخیر و جایگاه کنونی ایران، تاکید کرد که باید از این فرصت تاریخی برای ساختن آینده کشور استفاده کرد.
ظریف معتقد است چارچوب بهرهبرداری از جایگاه کنونی ایران باید بر سه محور استوار باشد: نهادینهسازی روایت دستاوردها، تدوین راهبرد ملی برای پایان دادن به تهدیدمداری و حرکت به سمت فرصتمداری و در نهایت، استفاده از دیپلماسی چندوجهی با تکیه بر توان ملی.
روایت دستاوردها؛ نه عقبنشینی و پشیمانی
وزیر خارجه پیشین ایران با اشاره به برخی واکنشهای دوگانه و ناامیدکننده پس از دستیابی به یادداشت تفاهم، خواستار شکلگیری یک روایت ملی از تحولات اخیر شد. به نوشته او، محور این روایت باید «جهش به پیش از جایگاه خودباوری» باشد، نه بازگشت به گذشته، عقبنشینی از سیاستها یا پذیرش شکست.
ظریف با مرور تاریخ معاصر ایران، مسئله امنیت سرزمینی را یکی از دغدغههای مشترک حکومتهای قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی دانست و نوشت که ایران امروز، پس از حدود ۲۲۰ سال، به دستاوردی تاریخی در زمینه دفاع از تمامیت ارضی خود رسیده است.
او جنگ ایران و عراق را نقطه عطفی در این روند دانست و نوشت ایران برای نخستین بار پس از سال ۱۱۸۳ خورشیدی توانست در برابر حمله خارجی و با وجود حمایت قدرتهای بزرگ از مهاجم، از مرزهای خود دفاع کند.
ظریف همچنین دوره پس از انقلاب تا سال ۱۳۹۷ و سپس تحولات سالهای اخیر را بخشی از روند تثبیت توان ایران برای دفاع از منافع و تمامیت ارضی کشور توصیف کرد.
نباید روایت ذلت و عقبنشینی ساخته شود
ظریف با تأکید بر اینکه جهان امروز عرصه «نبرد روایتها» است، هشدار داد که نباید اجازه داد دستاوردهای ایران با روایتهایی از جنس ذلت، عقبنشینی یا پشیمانی از گذشته بازنمایی شود.
او در عین حال تأکید کرد که دستاوردهای امنیتی و نظامی به تنهایی کافی نیستند و باید با دستاوردهای سیاسی، اقتصادی، فناوری، اجتماعی و محیطزیستی نهادینه شوند.
پایان تهدیدمداری و آغاز فرصتمداری
ظریف در بخش دیگری از یادداشت خود، ایران را یکی از دیرینهترین «تمدن-دولت»های جهان توصیف کرد و نوشت تجربه تاریخی چند هزار ساله و مواجهه مداوم با تجاوز و اشغالگری، ذهنیتی «تهدیدمدار» در جامعه ایران ایجاد کرده است.
به اعتقاد او، ایران اکنون باید ضمن حفظ هوشیاری در برابر تهدیدهای خارجی و داخلی، این ذهنیت تاریخی را به تدریج با «فرصتمداری» جایگزین کند.
ظریف تأکید کرد که این تغییر نباید صرفاً در سطح شعار باقی بماند، بلکه باید در نحوه حکمرانی در داخل کشور و همچنین شیوه تعامل ایران با کشورهای دیگر، نهادهای بینالمللی و بازیگران منطقهای و جهانی نمود پیدا کند.
مردم؛ ستون اصلی بازدارندگی
وزیر خارجه پیشین ایران، مردم را «بزرگترین ستون بازدارندگی کشور» دانست و گفت نرمخویی با شهروندان و تقویت جامعه مدنی، بخش خصوصی و دیگر کنشگران غیردولتی، از پیشنیازهای حرکت به سمت فرصتمداری است.
به نوشته ظریف، مردم ایران در جنگهای اخیر نشان دادند که مهمترین پشتوانه دفاع از کشور هستند و این جایگاه باید در شیوه حکمرانی به رسمیت شناخته شود.
او همچنین مقابله با آنچه «سازمان گسترده نفوذ در کشور» خوانده، از دیگر الزامات این تغییر رویکرد دانست.
دیپلماسی؛ ابزار نهادینهسازی قدرت ایران
ظریف در بخش پایانی یادداشت خود، دیپلماسی را یکی از ستونهای اصلی امنیت ملی و ابزاری برای نهادینهسازی دیگر مؤلفههای قدرت ایران دانست.
او بر ضرورت بازگشت ایران به جایگاه مناسب خود در زنجیره تولید و ارزش جهانی تأکید کرد و نوشت که دیپلماسی و توانمندیهای سیاسی، اقتصادی و نظامی کشور رابطهای دوسویه دارند.
از نگاه ظریف، انسجام داخلی، اراده ملی، توان نظامی و حضور در زنجیرههای ارزش جهانی میتواند بسیاری از تهدیدها را خنثی و فضای بیشتری برای فعالیت دیپلماتیک ایجاد کند؛ در مقابل، جایگاه مناسب ایران در نظام بینالملل نیز میتواند به تقویت دیگر مؤلفههای قدرت ملی کمک کند.
ظریف در نهایت تأکید کرد که عبور از «تهدیدمداری» به «فرصتمداری» میتواند ضمن تقویت انسجام داخلی، پیام متفاوتی به ایرانیان داخل و خارج از کشور و همچنین جامعه جهانی ارسال کند؛ رویکردی که به گفته او میتواند زمینه را برای کاهش تنشها و جلوگیری از درگیریهای آینده فراهم کند.
