برنده‌ها و بازنده‌های توافق ایران و آمریکا

فرارو- در روزهای اخیر، آمریکا و ایران یک توافق‌نامه اولیه امضا کرده‌اند. هدف از این توافق، بازگشایی دوباره تنگه هرمز و پایدار کردن آتش‌بسی است که از ۷۰ روز پیش آغاز شده بود. این توافق دوجانبه، تاثیرات بسیار بزرگی بر کشورهای خاورمیانه و حتی کل جهان خواهد گذاشت.

به گزارش فرارو، کارشناسان اندیشکده شورای آتلانتیک نتایج این توافق را برای مناطق و کشورهای مختلف بررسی کرده‌اند. 

کشورهای حاشیه خلیج فارس

نیکلاس هاپتون، سفیر سابق بریتانیا در ایران و قطر، می‌گوید: کشورهای همسایه خلیج فارس همیشه دوست داشتند که درگیری‌های نظامی با ایران تمام شود و کشتی‌ها بتوانند با خیال راحت از تنگه هرمز عبور کنند. در ماه‌های گذشته، بسته شدن تنگه هرمز باعث شد تا صادرات نفت و گاز برخی از این کشورها با مشکل جدی روبه‌رو شود. به همین دلیل، آن‌ها فکر می‌کنند که توافق بین ایران و آمریکا باید خیلی زودتر انجام می‌شد.

برخی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، به ویژه قطر، برای رسیدن به این توافق نقش مهمی به عنوان واسطه و میانجی بازی کردند. این کشورها یکی از بزرگ‌ترین بازنده‌های درگیری‌های اخیر بودند، زیرا رشد اقتصادی آن‌ها کم شد و قیمت کالاها به شدت بالا رفت. واکنش این کشورها به جنگ یکسان نبود؛ کشورهایی مثل عمان و قطر از همان روز اول با جنگ مخالف بودند، اما کشورهایی مثل عربستان و امارات واکنش‌های نامشخص‌تری داشتند.

با نزدیک شدن به زمان امضای توافق، به نظر می‌رسد اختلافات بین این کشورها بسیار کمتر شده است. برای آینده، خیلی بعید است که کشورهای خلیج فارس بتوانند به سرعت به وضعیت قبل از بحران برگردند. احتمالاً اعتماد آن‌ها به آمریکا به عنوان یک متحد کم شده است، هرچند برای تامین امنیت خود هنوز به پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه نیاز دارند.

از طرف دیگر، دونالد ترامپ دوست داشت توافق صلح اعراب و اسرائیل را گسترش دهد، اما بعید است کشورهای عربی این موضوع را در اولویت قرار دهند. دلیلش این است که آن‌ها با کابینه‌ای در اسرائیل روبه‌رو هستند که قصد دارد توافق را خراب کرده و دوباره درگیری ایجاد کند. در حال حاضر، کشورهای عربی بیشتر تمایل دارند از یک توافق طولانی و پایدار حمایت کنند که برنامه هسته‌ای ایران را به طور کامل کنترل کند.

اسرائیل بازنده توافق جدید

شالوم لیپنر، مقام سابق دفتر نخست‌وزیری اسرائیل، معتقد است: دیدگاه بیشتر اسرائیلی‌ها این است که آن‌ها در جنگ آمریکا و ایران شکست خورده‌اند. به همین دلیل، تنها ۱۸ درصد از مردم آن‌ها از توافق ترامپ با ایرانی‌ها حمایت کرده‌اند. ترامپ علاقه زیادی داشت تا درگیری‌ها خیلی زود تمام شود و با ایران معامله کند، اما بنیامین نتانیاهو که مخالف ایده سازش با حاکمیت ایران است، این موضوع را قبول نداشت.

حالا که جزئیات اولیه این توافق مشخص شده، بدترین کابوس‌های اسرائیل در حال تبدیل شدن به واقعیت است. به نظر می‌رسد غیر از باز شدن تنگه هرمز، تهران در مقابل قول ترامپ برای خارج کردن نیروهای آمریکایی، هیچ امتیاز مهم دیگری نداده است. تل‌آویو نگرانی‌های زیادی دارد؛ مثلاً درباره برنامه هسته‌ای ایران.

همچنین، در این توافق هیچ حرفی از موشک‌های بالستیک ایران و گروه‌های مقاومت زده نشده است. موضوع نگران‌کننده‌تر برای اسرائیل، وضعیت رابطه‌اش با آمریکا به عنوان مهم‌ترین متحد خود است. ترامپ متن اولیه توافق را به نتانیاهو نشان نداد و حتی مذاکره‌کنندگان ایرانی را «افرادی بسیار منطقی» نامید.

دولت آمریکا حتی آزادی عمل اسرائیل در لبنان را محدود کرده و ترامپ پیشنهاد داده است که «سوریه خودش با حزب‌الله روبه‌رو شود». نتانیاهو در جلسه کابینه امنیتی خود در تاریخ ۹ ژوئن (۱۹ خرداد) هشدار داد که ممکن است اسرائیل مجبور شود به تنهایی با ایرانی‌ها مقابله کند.

ابهام و بلاتکلیفی در لبنان

نیکلاس بلانفورد، کارشناس مستقر در بیروت، توضیح می‌دهد: واکنش لبنانی‌ها به توافق آمریکا و ایران با سردرگمی و بلاتکلیفی همراه است. با اینکه ۱۴ بند فاش‌شده از این توافق نشان می‌دهد درگیری‌ها در لبنان تمام خواهد شد، اما هیچ حرف روشنی درباره خروج نیروهای اسرائیلی از خاک لبنان زده نشده است. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، گفته است که تهران فکر می‌کند این توافق شامل خروج نظامیان اسرائیلی هم می‌شود.

با این حال، یسرائیل کاتس، وزیر دفاع اسرائیل، تاکید کرده است که نیروهای آن‌ها در لبنان باقی می‌مانند. از سوی دیگر، حزب‌الله با قدرت و شجاعت بیشتری از این درگیری خارج می‌شود. دولت لبنان نیز که از مذاکره مستقیم ایران با آمریکا به جای این کشور احساس سرخوردگی دارد، مصمم است تا مذاکرات مستقیم با اسرائیل را با وساطت واشنگتن ادامه دهد.

شرایط در عراق و سوریه

ویکتوریا جی. تیلور و جان ویلکس بر این باورند که عراق یکی از بزرگ‌ترین بازنده‌های جنگ با ایران بود. باز شدن دوباره تنگه هرمز برای اقتصاد عراق مثل یک رگ حیاتی است، زیرا به این کشور اجازه می‌دهد صادرات نفت خود را که ۹۰ درصد درآمد دولت را تامین می‌کند، دوباره شروع کند.

با پایان یافتن درگیری‌ها، نفوذ ایران در عراق کمتر نشد. نخست‌وزیر جدید عراق کار بسیار سختی پیش رو دارد؛ او باید بین آمریکایی که می‌خواهد نفوذ ایران را کم کند و ایرانی که آماده دفاع از منافع خودش است، تعادل برقرار کند. در مقابل، سوریه از درگیری‌های اخیر آسیب کمتری دید.

حالا سوریه می‌تواند به عنوان یک مسیر رسیدن به دریای مدیترانه استفاده شود. عراق هم‌اکنون انتقال نفت با کامیون از طریق خاک سوریه را شروع کرده است. اما تل‌آویو ممکن است همچنان به عنوان یک عامل برهم‌زننده آرامش، به عملیات‌های خود در خاک سوریه ادامه دهد.

برندگان پشت پرده توافق

مایکل کوگلمن، مارک ان. کاتز و ملانی هارت تاکید می‌کنند: پاکستان یکی از بزرگ‌ترین برنده‌های این توافق محسوب می‌شود. این کشور به دلیل نقش مهمی که به عنوان میانجی داشت، به موفقیت‌های استراتژیک بزرگی رسید. با این کار، پاکستان هم نفوذ خود را در خاورمیانه بیشتر کرد و هم جایگاه بهتری به عنوان یک صلح‌ساز در جهان به دست آورد.

تاثیر این توافق بر روسیه کاملاً دوگانه و متفاوت است. تا پیش از این، بسته بودن تنگه هرمز باعث می‌شد قیمت نفت بالا برود که این موضوع به نفع درآمدهای مسکو بود. اما با اعلام توافق در روزهای اخیر، قیمت نفت پایین آمد و سود روسیه هم کمتر شد. از طرف دیگر، اگر این توافق باعث آرامش در منطقه شود، نگرانی روسیه از اینکه کشورهای عربی برای دریافت سلاح‌های پدافندی به اوکراین نزدیک شوند، از بین می‌رود.

در طول این بحران، چین نسبت به بقیه کشورها در امان بود، زیرا مهم‌ترین نگرانی پکن حفظ ثبات اقتصاد جهانی بود. برای پکن، این توافق یک پیروزی بزرگ به حساب می‌آید. از نظر اقتصادی، باز شدن تنگه هرمز به چین کمک می‌کند تا نفت و گاز را با قیمت ارزان‌تری وارد کند.

از نگاه دیپلماتیک نیز، چین باور دارد که این درگیری نشان داد قدرت نظامی آمریکا محدودیت‌هایی دارد. در حالی که چین بدون خرج کردن میلیاردها دلار یا مصرف کردن سلاح‌های خود، توانست از مزایای بازگشت آرامش به منطقه بهره‌مند شود.