حشرهای که با نگاه به ستارهها نقشه راه میخواند
کشف حیرتانگیز محققان درباره عجیبترین مهاجرت تاریخ
دانشمندان به تازگی کشف کردهاند که نوعی شبپره در استرالیا برای طی کردن یک مسیر هزار کیلومتری، از ترکیب نقشه ستارهها و میدان مغناطیسی زمین استفاده میکند. این نخستین بار در تاریخ علم است که ثابت میشود یک حشره میتواند دقیقاً شبیه به انسانهای باستان، با خواندن ستارهها مسیریابی کند.
فرارو- در دنیای حیوانات، مهارتهای جهتیابی پرندگان و پستانداران بزرگ همیشه زبانزد بوده است؛ اما حالا یک حشره کوچک با مغزی به اندازه یک دانه برنج، تمام معادلات علمی را به هم ریخته است. محققان به تازگی کشف کردهاند که «شبپره بوگونگ» (Bogong moth) که بومی استرالیاست، در طول مهاجرتهای طولانیمدت خود از یک سیستم ناوبری حیرتانگیز و دوگانه استفاده میکند: قطبنمای مغناطیسی و نقشه ستارهها.
به گزارش فرارو به نقل از مجله نیچر، این کشف بزرگ که در اواخر بهار ۲۰۲۶ (خرداد ۱۴۰۵) منتشر شده است، نشان میدهد که این حشره کوچک تنها بیمهره شناختهشده در جهان است که میتواند با نگاه کردن به آسمان شب، مسیر درست را پیدا کند؛ مهارتی که تا پیش از این تصور میشد فقط در انحصار انسانها و چند گونه خاص از پرندگان مهاجر است.
سفری معادل دو بار چرخیدن به دور کره زمین
شبپرههای بوگونگ هر سال در فصل بهار، از مناطق مختلف جنوب شرقی استرالیا مهاجرتی بسیار طولانی را به سمت غارهای سرد کوهستانهای آلپ استرالیا آغاز میکنند تا از گرمای کشنده تابستان فرار کنند. برای اینکه بزرگی این سفر را درک کنیم، باید بدانیم که این شبپرهها مسافتی حدود هزار کیلومتر را پرواز میکنند؛ مسافتی که اگر بخواهیم آن را با اندازه بدن انسان مقایسه کنیم، معادل دو بار چرخیدن یک انسان به دور کره زمین است!
پروفسور اریک وارنت (Eric Warrant)، یکی از اعضای تیم بینالمللی این تحقیق، درباره این شاهکار خلقت میگوید: «این شبپرهها از یک قطبنمای ستارهای استفاده میکنند. آنها با توجه به فصل و زمان مشخصی از شب، زاویه حرکت خود را با ستارهها تنظیم میکنند تا بتوانند صدها کیلومتر را به مقصدی پرواز کنند که هرگز در طول عمر کوتاه خود آن را ندیدهاند.»
وقتی چشمهای کوچک، راه شیری را میبینند
اما یک حشره کوچک در تاریکی شب چگونه ستارهها را میبیند؟ محققان در آزمایشهای خود متوجه شدند که چشمهای کوچک این شبپرهها احتمالاً نمیتواند تکتک ستارهها را تشخیص دهد، اما آنها در واقع از نور درخشان نوار «راه شیری» به عنوان راهنمای اصلی خود استفاده میکنند.
نکته شگفتانگیزتر این است که این حشرات برای روزهای ابری هم برنامه دارند. دانشمندان متوجه شدند که شبپره بوگونگ علاوه بر ستارهها، از میدان مغناطیسی زمین نیز برای جهتیابی کمک میگیرد. به عبارت سادهتر، این حشرات به دو نقشه کاملاً مستقل مجهز هستند. بنابراین، اگر آسمان ابری باشد و نتوانند ستارهها را ببینند، از قطبنمای مغناطیسی خود استفاده میکنند تا مطمئن شوند که هرگز مسیر را گم نمیکنند؛ این یک راهحل بینقص از سوی طبیعت برای اطمینان از رسیدن به مقصد است.
در نهایت، محققان میگویند این حشرات وقتی به نزدیکی غارهای کوهستانی میرسند، از ترفند سوم خود رونمایی میکنند: حس بویایی. غارهایی که مقصد نهایی آنهاست، به دلیل انباشته شدن بقایای سالهای گذشته، بوی خاصی میدهند که این شبپرهها با دنبال کردن آن بو، دقیقاً در همان غار اجدادی خود فرود میآیند. کشف این اسرار علمی، یک بار دیگر به ما یادآوری میکند که طبیعت تا چه اندازه هوشمند، دقیق و هنوز برای انسان ناشناخته است.
