چالش دریایی برای فولاد ایران
افزایش ریسکهای صادرات دریایی، جهش هزینه حملونقل و نبود مسیرهای جایگزین، صنعت فولاد ایران را با چالش جدیدی روبهرو کرده است
صنعت فولاد ایران در یک موقعیت خاص و پیچیده قرار گرفته است؛ همزمان چندین متغیر کلیدی از جمله ریسکهای ژئوپلیتیک، اختلال در زنجیرههای حملونقل، محدودیتهای زیرساختی و افزایش هزینههای مبادله بهصورت همافزا چشمانداز این صنعت را با ابهام مواجه کردهاند. آنچه این وضعیت را متمایز میکند، صرفا بروز یک شوک مقطعی نیست، بلکه وابستگی ساختاری این صنعت به تجارت دریایی است که اکنون در شرایط بحران، خود را با شدت بیشتری نشان میدهد.
به گزارش دنیای اقتصاد، کارشناسان معتقدند گره اصلی این وضعیت را باید در تلاقی «وابستگی به حملونقل دریایی» و «فقدان گزینههای جایگزین کارآمد» جستوجو کرد. در شرایطی که مسیرهای دریایی بهعنوان شریان اصلی صادرات محصولات فولادی با ریسکهای فزاینده، محدودیتهای تردد و افزایش هزینهها مواجه شدهاند، انتظار برای جایگزینی سریع این مسیرها با گزینههای ریلی یا زمینی، بیش از آنکه مبتنی بر واقعیتهای اقتصادی باشد، نوعی سادهسازی مساله است. نسبت پایین ارزش به وزن در محصولات فولادی و فاصله قابلتوجه با بازارهای هدف، عملا استفاده از مسیرهای غیردریایی را غیر اقتصادی کرده است.
از سوی دیگر، افزایش محسوس هزینههای حمل که به گفته فعالان این صنعت در برخی موارد به بیش از حدود ۱۳دلار به ازای هر تن رسیده، مستقیما حاشیه سود صادرکنندگان را تحت فشار قرار داده و محاسبات تجاری را پیچیدهتر کرده است. این موضوع نهتنها رقابتپذیری فولاد ایران را در بازارهای جهانی تضعیف میکند، بلکه در سطح بنگاه نیز به تعویق تصمیمات صادراتی و کاهش انگیزه تولید در بنگاههای نیمه فعال منجر میشود.
در چنین فضایی، تحلیلگران بر این نکته تاکید دارند که مساله صرفا ادامه صادرات نیست، بلکه حفظ حداقل جریان تجارت است. به بیان دیگر، اگر زیرساختهای پایهای تجارت خارجی، بهویژه در حوزه بنادر، کشتیرانی و لجستیک دریایی دچار اختلال پایدار شوند، اساسا صحبت از تداوم صادرات با تردید جدی مواجه خواهد شد.
درحالیکه اختلالهای لجستیک و افزایش هزینههای حمل، معادلات تولید و صادرات فولاد را بهطور جدی برهم زده، فعالان این صنعت نسبت به از دست رفتن کارکرد حداقلی تجارت خارجی هشدار میدهند.
مهرداد اکبریان، عضو کمیسیون معدن اتاق بازرگانی ایران، در تشریح وضعیت فعلی صنعت فولاد کشور اظهار کرد: «اگر شرایط فعلی صنعت فولاد با همین روند ادامه پیدا کند، اساسا نباید به دنبال روشهای جایگزین برای تجارت دریایی باشیم؛ چراکه در این وضعیت نه امکان تولید مناسب وجود دارد و نه صادراتی که نیازمند لجستیک باشد.»
در این زمینه گفت: «در شرایط کنونی، حتی اگر فرض کنیم برخی مشکلات کاهش یابد و تنها مساله به افزایش هزینههای حمل محدود شود، باز هم باید بررسی کرد که آیا این افزایش هزینهها قابل جبران است یا خیر.»
این عضو اتاق بازرگانی با تاکید بر محدودیتهای زیرساختی کشور گفت:«بازار اصلی صادراتی ایران، بهویژه در حوزه فولاد، کشور چین است و فاصله جغرافیایی بهگونهای است که عملا امکان استفاده از مسیرهای زمینی یا ریلی برای این محصولات وجود ندارد. هرچند توسعه خطوط ریلی در برخی مناطق در حال پیگیری است، اما این مسیرها برای کالاهایی با ارزش افزوده بالا و وزن کم توجیهپذیر هستند؛ نه برای محصولات معدنی و فولادی که نسبت ارزش به وزن پایینی دارند.»
سعید عسکرزاده، دبیر انجمن سنگآهن ایران، با اشاره به چالشهای فزاینده در حوزه صادرات محصولات معدنی، از تشدید موانع عملیاتی و مالی در این بخش خبر داد و تاکید کرد که شرایط فعلی، فراتر از محدودیتهای متعارف گذشته است. عسکرزاده گفت: «در حوزه صادرات محصولات معدنی، بهویژه در شرایط کنونی، مسائل مرتبط با تنش در تجارت دریایی به یکی از موضوعات کاملا پررنگ تبدیل شده است.»
او در ادامه به مساله انتقال ارز اشاره کرد و گفت: «در کنار این موارد، موضوع انتقال ارز که پیشتر نیز وجود داشت، در شرایط فعلی پررنگتر شده است. در نتیجه، صادرکنندگان ناگزیر خواهند بود به سمت استفاده از قراردادهای تهاتری حرکت کنند و عملا جریان پول را از فرآیند صادرات و واردات حذف کنند.»
