گزیده تحلیلهای مطبوعاتی ۲۸ دی
از ریشههای داخلی اعتراض تا دخالت خارجی در ناآرامیها
سخنرانی مقام معظم رهبری، توجه به نقشآفرینی خارجی در ناآرامیهای اخیر، ریشههای اعتراض و تهدیدهای ترامپ محور تحلیلهای امروز روزنامههای شاخص کشور بود.
فرارو- با فاصله گرفتن از ناآرامیهای هفته گذشته و سخنرانی دیروز مقام معظم رهبری، فضای تحلیلی مطبوعات از ریشههای اجتماعی و جامعهشناختی اعتراضات فاصله گرفت و بیشتر به سمت زاویه نگاه سیاسی رفت. ترافیک دیپلماتیک دو روز اخیر برای جلوگیری از افزایش تنش هم مورد توجه قرار گرفت.
به گزارش فرارو، تیتر یک بیشتر روزنامههای کشور امروز به سخنرانی دیروز آیتالله خامنهای درباره رخدادهای اخیر اختصاص داشت. ایشان در این سخنرانی که در دیدار با اقشار مختلف مردم به مناسبت عید مبعث برگزار شد، به تبیین دخالت دستهای خارجی و به طور مشخص ایالات متحده و رئیسجمهور آن در ناآرامیهای اخیر پرداختند. ادامه قطعی اینترنت و اختلال در ارتباطات نیز مورد توجه برخی مطبوعات قرار گرفت.
نگاه «جامجم» به ناآرامیهای اخیر
جام جم، به عنوان روزنامه صداوسیما در شماره ۲۸ دی بخشی از صفحه اول خود را به بررسی عملکرد این سازمان در دو بخش رادیو و تلویزیون در ناآرامیهای اخیر اختصاص داد. یادداشتهای این شماره نیز با محوریت تبیین نقشآفرینی خارجی در این ناآرامیها، عملکرد عموم مردم در قبال این تحولات و مسائل جاری سیاست خارجی نوشته شده بود.
فواد ایزدی، استاد دانشگاه تهران در یادداشت خود با تیتر «چرا نتانیاهو به ترامپ دستور عقبنشینی داد؟» نوشت: «در دوره دوم ریاستجمهوری دونالد ترامپ در آمریکا، پرونده ایران در دست نتانیاهو است و در واقع این نتانیاهوست که طراحیهای اصلی را انجام میدهد و ترامپ هم با او همراه میشود. این حد ورود آمریکا به جریان اغتشاشات و در واقع ورود خود شخص ترامپ به حمایت از اغتشاشات، طراحی نخستوزیر رژیمصهیونیستی است. دیدیم که رئیس موساد به آمریکا رفت و با ترامپ هم دیدار داشت. بنابراین هم تهدید نظامی ایران و هم ورود شخصی ترامپ به این ماجرا با راهنمایی نتانیاهو بود. منتها چون به هدف مدنظرشان نرسیدند، همان کسی که به ترامپ گفته بود به این ماجرا شخصا ورود کند، به او گفت که عقب بنشیند. حضور میلیونی مردم در ۲۲ دی باعث شد که اینها بفهمند که شکست خوردند و زمینه مداخله نظامی را فراهم نبینند. طبیعتا اینها بازهم دست به فتنهگری خواهند زد.»
با نسل NEET چه کنیم؟
روزنامه جوان در سرمقاله امروز خود به قلم غلامرضا صادقیان، سردبیر این روزنامه به زاویه دیگری از اعتراضات پرداخت و توجهها را به گروه «نیت» در جامعه ایران جلب کرد. گروهی از جوانان و نوجوانان که مشغول تحصیل (education)، اشتغال (employment) و مهارتآموزی (training) نیستند. جوان در ابتدای سرمقاله خود آورد: «یک بخش از سخنان دیروز رهبر انقلاب درباره دستهی دوم آشوبگران اخیر بود، یعنی نوجوان خام و هیجانیکه با دستگاههای جاسوسی ارتباطی ندارد، اما لیدرهای آموزشدیدهی دستگاههای جاسوسی امریکا و اسرائیل آنها را تحتتأثیر قرار دادند و با ایجاد هیجان، دست به شیطنتهایی زدند.»
در بخش دیگر این یادداشت آمده است:«در فتنهها لیدرها بهموقع از صحنه میگریزند؛ و این نسل بدون معنا، بدون تعلق به تحصیل و شغل و آینده است که با هیجان و احساسات جوانی دستورات لیدرها را از حمله به مراکز نظامی، تا تخریب گستردهی اموال عمومی و خصوصی مو به مو اجرا میکند. در آشوبهای قبلی شنیده بودم که برخی از این افراد کمسنوسال حتی به دوستدخترها و دوستان دیگر خود وعده داده بودند که فلان اقدام را در فلان ساعت انجام میدهند و پای قول خود هم ایستادهاند! در مصاحبهی آقای اژهای با برخی از این افراد که بهنظر میرسد در دستهی اول و لیدرها قرار دارند، حرفی بهنظر صادقانه میزنند و میگویند بچگی کردیم! حال حساب کنید رفتار نوجوانی را که نه مدرسه میرود، نه دلبستگی به حرفه و شغل خود دارد و نه آیندهای برای خود ترسیم کرده است و نه از نگاه من حتی یک دوست خوب دارد که با او بحث و چالش معناافزایی داشته باشد. این معناافزایی میتواند از جنس معنویت- دینی و غیردینی- باشد، و میتواند فقط از جنس معارف دیگر باشد. وقتی چنین رها از همهچیز است، بهترین بستر برای فریب خواهد بود.»
نگاه «کیهان»
گزارشهای خبری، امروز بیشتر صفحه ۱ و ۲ کیهان را به خود اختصاص داده بودند. این روزنامه در ستون خبر ویژه خود در یک مطلب به ادعای ترامپ درباره منصرف شدن از حمله نظامی به ایران پرداخت. کیهان نوشت: «هر چند ترامپ ادعا میکند راسا از اقدام نظامی علیه ایران منصرف شده، اما رسانههای غربی و عبری معتقدند که پشتوانه مردمی جمهوری اسلامی و اقتدار نظامی آن در زدن ضربات نظامی کمرشکن، موجب عقبنشینی ترامپ شده است. ترامپ اخیراً در چند نوبت هذیانگویی، برای ایران خط و نشان کشید که اگر جمهوری اسلامی معترضان (اغتشاشگران) را در خیابان بکشد به ایران حمله میکند. او سپس در پی سرکوب اشرار تروریست و اجارهای و در حالی که هنوز دادگاهی برای عناصر بازداشتی تشکیل نشده، ادعا کرد ایران میخواهد هشتصد نفر را اعدام کند و به همین علت، آمریکا به ایران حمله میکند.
اما یک روز بعد رسانه خبر دادند که ترامپ از این موضع هم عقبنشینی کرده است. خود وی ادعا کرد چون اعدامهای برنامهریزی شده لغو شد، از ایران تشکر میکند و تصمیم به لغو حمله گرفته است. ترامپ روز جمعه در پاسخ به سؤالی مبنی بر اینکه آیا مقامات عربی او را از حمله احتمالی علیه ایران منصرف کردند، با تکذیب این مسئله گفت: کسی مرا متقاعد نکرد. من خودم را متقاعد کردم. آنها کسی را اعدام نکردند. آنها تمامی اعدامها را لغو کردند. این تاثیر بزرگی داشت. اما واقعیت این است که ترامپ از دو چیز نگران است؛ یکی قدرت کوبنده موشکهای نقطهزن ایران و دومی همدلی و انسجام ملت ایران، در دو مقطع پس از جنگ ۱۲ روزه و همچنین اغتشاشات اخیر که به حماسه قیام چند ده میلیونی ملت ایران در روز ۲۲ دیماه و سپس تشییع باشکوه شهدا در روز چهارشنبه منتهی شد.»
زاویه نگاه «شرق»
روزنامه شرق در سرمقاله امروز خود تلاش کرد همچنان تمرکز را بر ریشههای اعتراض بگذارد. کیومرث اشتریان، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران در این سرمقاله نوشت: «اعتراضات اخیر سه لایه دارد: ۱. میلیشیای شبهنظامی، ۲. معترضان اقتصادی و ۳. متنفران سیاسی. اعتراض ریشه اقتصادی دارد، اما تنفر ریشه عمیق سیاسی دارد. ساختار سیاسی و رسانهای در ایران در جهت تبدیل معترض به متنفر است. دیرزمانی است که راه توسعه سیاسی جوانمحور، تفکر تحلیلی خوداتکا و فعالیت مدنی نوآورانه برای جوانان بسته است و نظام آموزشی پوسیدهای بر آنان تحمیل شده تا جایی که آنها را مخیر به انتخاب میان ایلان ماسک از یک سو و شماری پیرمرد از سوی دیگر کردهاند. جوان معترض تنها کارآفرینیِ تکنولوژیک ایلان ماسک را میبیند، نه وجه نژادپرستانه حمایت او از کشتار هزاران هزار انسان در غزه را. مشخص است که به کدام سو میرود.
مقصر اصلی در کشتارهای اخیر، در درجه نخست اسرائیل و آمریکاست و سپس قصور و تقصیر مسئولانی که به وظیفه خود در تأمین امنیت جانی و اقتصادی مردم عمل نکردهاند. صداوسیما تنها مخاطب خاص دارد. مشکل ساختاری این رسانه سبب میشود برای بخشهای دیگر مردم باورپذیر نباشد. از اینرو، دولت باید خود مهار اعتمادسازی و روشنگری را به دست گیرد و با تشکیل «کمیته تحلیل و تحقیق مدنی» پاسخی درخور برای فضای عمومی فراهم کند و گزارش آن را «ولو بلغ ما بلغ» پیگیری کند. اگر چنین نکند، فضای تنفر به خانواده که اصلیترین نهاد اجتماعی است، عمومیت مییابد. شما نمیتوانید تنها به رضایت طرفداران اکتفا کنید. هرچند از نظر امثال من، دست رسوای اسرائیلی-آمریکایی در این مقوله آشکار باشد.»
تحلیل «هممیهن»
دو یادداشت در شماره امروز «هممیهن» منتشر شد که نگاهی به موضوع قطع دسترسی رسانهها و مردم به ابزار ارتباطات و مسئله دخالت خارجی در حوادث اخیر داشت. در یکی از این یادداشتها آمده است: «در شرایطی که بهزعم خودتان تروریسم و خشونت در خیابان جولان میدهد، کور کردن چشم جامعه و بستن دهان رسانه، یک خطای محاسباتی محض است. منطق این انسداد بر هیچ عقل سلیمی آشکار نیست، اساساً اگر منطقی پشت آن باشد. حتی اگر پشت این تصمیم، پنهانکاری فاجعهای چون شلیک به هواپیمای اوکراینی نهفته باشد، یقین کنید که تأخیر در بیان حقیقت ماهیت واکنشها را تغییر نمیدهد، اما دیرگفتنش باعث انباشته شدن خشم عمومی و انفجار در لحظهی اعتراف میشود؛ جرقهای در انبار متراکم باروت!
اگر برای پیشگیری از شکل گرفتن دوبارهی اعتراضات، اینترنت را قطع کردهاید، یقین کنید که در حال تحریک مردم هستید، برای بازپسگیری سفرههایشان. کسبوکارهایی که در پی قطع اینترنت آنها را با خطر از بین رفتن مواجه کردهاید. اعتراضاتی که تراکم صفوف آن از صف معترضان بازار سنتی تهران، به مراتب بیشتر است. این که امروز چه میشود کرد، روشن نیست؛ اما آنچه را نباید کرد عیان است. زبان مردم و رسانه را نبندید. اگر صدای ما را میشنوید!»
در یادداشت دیگر هم نویسنده متذکر شده است: «دخالت خارجی یک اصل غیرقابل انکار است اما جنس و تاثیر و تبعات آن یکسان و همسان نیست، حتی در هیئت حاکمه کنونی ایالات متحده نیز نوع مواجهه با جمهوری اسلامی ایران یک خط سیر مشترک ندارد، حامیان اسرائیل و طیفبازها در جناح جمهوریخواه به دنبال سرنگونی و مواجهه بیمحابا هستند و روی بخشی از اپوزیسیون سرمایهگذاری کردهاند، در حالیکه طیفی از نزدیکان ترامپ هنوز قائل به پیشبرد دیپلماسی با هیئت حاکمه ایران البته با خوانشی تسلطمدارانه در قبال ایران هستند. علت تناقض گفتاری چند روز اخیر ترامپ در قبال ایران و تحولات اخیر آن را هم میتوان برآمده از همین دوگانگی اقطاب سیاسی در مواجهه با ایران در بدنه سیاستمداران آمریکایی دانست. حال بر ماست که با نگاه دقیق و فارغ از عقبه منفی و تاریخی که نسبت به دخالت خارجی داریم، در نوع مواجهه خود با قدرتهای خارجی با لحاظ منافع ملی، تفاوتها را لحاظ و نوع واکنشهای خود را به نحوی ترسیم و تبیین کنیم که کشور با کمترین هزینههای ممکن در مواجهه با دخالت خارجی دول متخاصم برونرفتی معقول و متوازن رقم بزند. نفی و خنثیسازی تحرکات دشمنان خارجی، هوشیاری و متانت خاصی را در این برهه حساس میطلبد که شامل بر لحاظ همه جوانب امور با درایت و هوشیاری در عین اقتدار و صلابت در میدان و دیپلماسی است.»
