واکنش کاوه مدنی به گزارش نیویورکتایمز درباره پیوند احتمالی سدهای ایران با تأسیسات موشکی
«کمتر مزخرف بگوییم»
کاوه مدنی هشدار میدهد تبدیل حدس و گمان به روایت رسانهای درمورد سدهای ایران، آن هم در شرایطی که زیرساختهای حیاتی ایران در معرض تهدید قرار دارند، میتواند پیامدهایی فراتر از اعتبار یک گزارش داشته باشد.
«کمتر مزخرف بگوییم. حدس و گمان، مدرک نیست. نزدیکی جغرافیایی دو متغیر، دلیلی بر وجود رابطه علت و معلولی بین آنها نیست.» این واکنش کاوه مدنی به گزارش نیویورکتایمز درباره ارتباط احتمالی سدهای ایران با زیرساختهای نظامی بود؛ گزارشی که با طرح فرضیه استفاده دوگانه از برخی پروژههای آبی، بار دیگر مرز میان زیرساختهای غیرنظامی و اهداف نظامی را در میانه تنشهای منطقهای به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل کرد.
به گزارش اعتماد، روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی مدعی شد که برخی سدها، تونلها و خطوط انتقال آب ایران ممکن است با تامین نیازهای زیرساختی تاسیسات نظامی و شهرهای موشکی ارتباط داشته باشند. مبنای اصلی این ادعا، شباهت جغرافیایی محل استقرار تعدادی از سدها با مناطقی بود که در حملات نظامی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفتهاند. با این حال، این گزارش نتوانست ارتباطی اثباتشده میان سدسازی و برنامه موشکی ایران ارائه کند.
کاوه مدنی، مدیر موسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، در واکنش به انتشار این گزارش، بر ضرورت رعایت استانداردهای علمی در روزنامهنگاری تحقیقی تاکید کرد و گفت: «گزارشهای تحقیقی حتما باید متکی بر اطلاعات علمی و شواهد کافی باشد». او با اشاره به اینکه بسیاری از گزارشهای تحقیقی پس از بررسیهای اولیه به دلیل ناکافی بودن شواهد منتشر نمیشوند، انتشار این گزارش را تعجببرانگیز دانست؛ بهویژه آنکه به گفته او، محققانی که به آنها ارجاع داده شده نیز نتیجهگیری قطعی درباره موضوع نداشتهاند.
مدنی درباره پیامدهای انتشار چنین روایتهایی هشدار داد: «اینکه رسانهای این موضوع را در گزارشی منتشر کرده و از آن برای پشتیبانی روایتی استفاده کند، بهشدت خطرناک است.» او با اشاره به سابقه حمله به زیرساختهای آبی در جنگهای منطقه و تهدیدهای علنی علیه زیرساختهای ایران تاکید کرد: «تهدید حمله به زیرساختها بخشی از این جنگ بوده و بهطور علنی این اتفاق رخ داده است، پس وقتی همه این شواهد را کنار هم میگذاریم باید نگران چنین روایتسازیهایی باشیم.»
مساله فقط یک سد یا یک نقشه نیست. بسیاری از سدهای ایران وظایف ضروری غیرنظامی، از جمله تامین آب شرب، آبیاری و تولید برق را بر عهده دارند. نیما شکری، پژوهشگری که بخشی از دادههای گزارش نیویورکتایمز به بررسیهای او متکی است نیز پس از انتشار مطلب تاکید کرد که نزدیکی جغرافیایی سدها به اهداف نظامی، نه دلیل ساخت آنها را اثبات میکند و نه حمله به زیرساختهای غیرنظامی آب را توجیه میکند.
مدنی همچنین با اشاره به حجم بالای اخبار نادرست درباره ایران در دوره جنگ گفت: «متاسفانه ایران از کشورهایی است که گزارشهای غیرمستند درباره آن منتشر میشود.» او در توضیح مسئولیت رسانهها در برابر چنین روایتهایی تاکید کرد: «در روزنامهنگاری تحقیقی با کسانی مصاحبه میشود که لزوما این افراد خبر ندارند قرار است چه نتیجهای از گزارش حاصل شود.» به گفته او، در چنین شرایطی وظیفه رسانههای دیگر «پاسخگویی و پاسخگو کردن» است.
در شرایطی که تهدید زیرساختهای حیاتی به بخشی از ادبیات جنگ تبدیل شده، فاصله میان یک فرضیه و واقعیتی اثباتشده اهمیت حیاتی دارد. وقتی شباهت دو نقطه روی نقشه به نشانهای از کاربری نظامی تعبیر میشود، آنچه در معرض خطر قرار میگیرد فقط اعتبار یک گزارش نیست؛ امنیت زیرساختهایی است که زندگی روزمره میلیونها غیرنظامی به آنها وابسته است.