کارت جدید ایران در جنگ

فرارو- خبرگزاری رویترز روز گذشته به نقل از دو مقام ارشد ایرانی خبر داد که در صورت حمله آمریکا، این بار کابل‌های انتقال داده در تنگه هرمز هدف قرار گرفته می‌شوند. پس از هدف گرفتن این کابل‌ها نیز از تعمیر آن‌ها جلوگیری خواهد شد.

به گزارش فرارو، چند روز قبل موضوع تمرکز ایران بر کابل‌های زیردریایی که از تنگه هرمز عبور می‌کنند، از سوی سردار محبی، سخنگوی سپاه، و پیش از آن نیز از سوی محسن رضایی، دبیر شورای‌عالی امنیت ملی مطرح شده بود. ایران در دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه از این کارت استفاده نکرد.

شبکه‌ای میان ۵ قاره

کابل‌های ارتباطات زیردریایی (Submarine communications cable) شبکه‌ای درهم‌پیچیده از کابل‌های مدرن مبتنی بر فناوری فیبر نوری هستند که انتقال داده‌های دیجیتال، شامل تلفن، اینترنت و انتقال داده‌ها، را میان تمام قاره‌های جهان ممکن کرده‌اند. نقطه آغاز این شبکه نیز به قرن نوزدهم برمی‌گردد که به‌مرور زمان، خطوط تلگراف و سپس تلفن بین‌المللی برقرار شدند.

در حال حاضر، تمام قاره‌های جهان به‌غیر از قطب جنوب، با شبکه‌ای شامل ۱.۵ میلیون کیلومتر کابل زیردریایی به یکدیگر متصل شده‌اند. شبکه زیردریایی در کنار کابل‌های فیبر نوری زمینی، ۹۹ درصد انتقال داده‌های جهان را بر عهده دارند و ارتباطات ماهواره‌ای پس از آن‌ها قرار می‌گیرند.

هدفی فراتر از قطعی اینترنت

نگاهی به تحلیل‌ها و گزارش‌های منتشرشده در رسانه‌های عربی و انگلیسی نشان می‌دهد که موضوع حمله به کابل‌های زیردریایی و مراکز داده (Data center) در کشورهای حوزه خلیج فارس، به‌عنوان تهدیدی علیه اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی در نظر گرفته می‌شود. این موضوع با تمرکز بر این نکته مطرح می‌شود که اقتصاد دیجیتال کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس، به‌خصوص امارات، با اقتصاد آمریکا و اکوسیستم فناوری آن کشور درهم‌آمیخته است. در این تحلیل‌ها، نگرانی از قطع اینترنت در جایگاه‌های بعدی قرار می‌گیرد. بخش دیگری از این نگرانی‌ها به کابل‌های مشابه در دریای سرخ مربوط می‌شود که به‌خصوص در برقراری ارتباطات آسیا و اروپا اهمیت خاصی دارند.

شبکه کابل‌های ارتباطات زیردریایی در تنگه هرمز و باب‌المندب - ۲۰۲۶

آندریاس کریگ، مدرس ارشد مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، چندی پیش و بعد از انتشار مصاحبه محسن رضایی، با برشمردن این درهم‌تنیدگی‌ها، به الجزیره گفت که این اقدام اساساً اقدامی با هدف بازدارندگی و هشداری است که «به همان اندازه که واشنگتن را مخاطب قرار می‌دهد، ابوظبی، ریاض و دوحه را نیز هدف گرفته است و به دولت‌های خلیج فارس دلیلی می‌دهد تا از آغاز دوباره حمله آمریکا جلوگیری کنند.» کریگ در این گفت‌وگو به اختلال‌های ایجادشده در اقتصاد دیجیتال کشورهای حاشیه خلیج فارس بعد از برخی حملات ایران به دیتاسنترهای آمازون نیز اشاره کرد.

نکته بعدی که در تحلیل‌ها دیده می‌شود، به خطر افتادن سرمایه‌گذاری غول‌های فناوری در کشورهای حوزه خلیج فارس (مایکروسافت، انویدیا، اوپن‌ای‌آی و...) و سرمایه‌گذاری‌های داخلی این کشورها در حوزه‌های مربوط به اقتصاد دیجیتال است. بر اساس گزارش الجزیره، «کشورهای خلیج فارس آینده اقتصادهای پس از نفت خود را بر فناوری بنا کرده‌اند.» موضوعی که در وضعیت جاری خاورمیانه آسیب زیادی دیده است.

چالش ناوگان تعمیر و نگهداری کابل‌های زیردریایی

خردادماه امسال و زمانی که هنوز تفاهم‌نامه اسلام‌آباد به امضا نرسیده بود، با تشدید تنش‌ها موضوع کابل‌های زیردریایی داغ شد. در آن زمان، وب‌سایت Scientific American در گزارشی به موضوع فرسودگی زیرساخت‌های تعمیرات این کابل‌ها پرداخت.

بر اساس گزارش شرکت پژوهشی مخابراتی TeleGeography، کابل‌های تنگه هرمز در حال حاضر کمتر از یک درصد از ظرفیت انتقال داده‌های بین‌المللی جهان را حمل می‌کنند و کل شبکه به‌گونه‌ای طراحی شده است که در صورت بروز اختلال‌های معمول، مسیرهای جایگزین را به کار بگیرد. قطع کابل‌ها، کشورهای خلیج فارس از جمله ایران را با چالش مواجه می‌کند، اما اختلال به شکلی نیست که تمام خدمات صرفاً با قطع کابل‌ها متوقف شود. به همین دلیل است که زیرساخت‌های دیگر، از جمله دیتاسنترها، نیز مدنظر قرار می‌گیرند.

نکته‌ای که Scientific American توجه‌ها را به آن جلب کرد، مشکلات زیرساختی مربوط به تعمیر و نگهداری این کابل‌ها بود. این وب‌سایت آمریکایی درباره شبکه تعمیر و نگهداری کابل‌های زیردریایی نوشت:

«این شبکه به ناوگانی جهانی متشکل از حدود ۶۰ کشتی تخصصی وابسته است که کابل‌های زیردریایی جهان را نصب و نگهداری می‌کنند. کمتر از ۲۰ فروند از این کشتی‌ها صرفاً به تعمیر کابل‌ها اختصاص دارند. بر اساس اعلام کمیته بین‌المللی حفاظت از کابل‌ها (International Cable Protection Committee)، هر سال حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ مورد آسیب‌دیدگی کابل رخ می‌دهد که ۷۰ تا ۸۰ درصد آن‌ها ناشی از حوادث مرتبط با تجهیزات ماهیگیری و لنگر کشتی‌هاست.

فرایند تعویض بخش آسیب‌دیده یک کابل نسبتاً ساده است: خدمه با استفاده از یک وسیله نقلیه هدایت‌پذیر از راه دور، محل کابل آسیب‌دیده را پیدا می‌کنند و آن را از بستر دریا بالا می‌کشند؛ سپس قطعه جایگزین را به کابل متصل می‌کنند، خط را آزمایش می‌کنند و دوباره آن را در بستر دریا قرار می‌دهند. با این حال، این عملیات اغلب مستلزم آن است که یک کشتی برای چند روز در موقعیت خود ثابت بماند؛ آن هم گاهی در نزدیکی یک منطقه درگیری. در حال حاضر، تنها یک کشتی تعمیراتی از این نوع در داخل خلیج فارس حضور دارد.

بر اساس مطالعه‌ای که اخیراً شرکت پژوهشی مخابراتی TeleGeography منتشر کرده است، بسیاری از کشتی‌های ناوگان تعمیر و نگهداری خودشان به تعمیر نیاز دارند. این مطالعه نشان می‌دهد که تا سال ۲۰۴۰، حدود نیمی از کشتی‌های ناوگان جهانی کابل‌های زیردریایی و نزدیک به دوسوم کشتی‌های ناوگان تعمیر و نگهداری به پایان عمر عملیاتی خود نزدیک خواهند شد.»

تمرکز بر اختلال در تعمیرات کابل‌ها

دو جمله در گزارش‌های الجزیره و Scientific American می‌تواند دلیلی بر تأکید مقامات ارشد امنیتی ایران بر جلوگیری از تعمیرات کابل‌ها باشد. وب‌سایت آمریکایی در بخشی از گزارش خود می‌نویسد عملیات تعمیر کابل‌ها «اغلب مستلزم آن است که یک کشتی برای چند روز در موقعیت خود ثابت بماند» و الجزیره نیز تأکید می‌کند که «تعمیر آن‌ها در مناطق جنگی نیز مستلزم دریافت مجوز و برخورداری از تضمین‌های امنیتی است».

این همان موضوعی است که می‌تواند نقطه فشار ایران در موضوع کابل‌های دریایی باشد و اجازه ورود تیم‌های تعمیر و استقرار آن‌ها از سوی ایران صادر نشود. ضمن آنکه، به‌غیر از کابل‌های تنگه هرمز، در حال حاضر نگرانی‌هایی درباره دریای سرخ نیز وجود دارد که از حیث جایگاه در ارتباطات بین‌المللی، بالاتر از تنگه هرمز قرار می‌گیرد. همین شیوه می‌تواند در صورت لزوم، از سوی انصارالله یمن نیز مورد توجه قرار بگیرد.