وزیران خارجه در استانبول: مخالفت با راه‌حل نظامی و تأکید بر مذاکره
آیا نشست استانبول می‌تواند جلوی جنگ را بگیرد؟
وزیران خارجه هشت کشور اروپایی و خاورمیانه‌ای در نشست استانبول از آمریکا و اسرائیل خواستند حملات علیه ایران را از سر نگیرند و درباره گسترش جنگ، افزایش قیمت نفت و اختلال در تجارت جهانی هشدار دادند. ترکیه، فرانسه، بریتانیا، آلمان، ایتالیا، مصر، پاکستان و عربستان سعودی بر ضرورت دیپلماسی، کاهش تنش و بازگشایی تنگه هرمز تأکید کردند. با وجود نگرانی مشترک از پیامدهای جنگ، اختلافات هسته‌ای و امنیتی همچنان مانع دستیابی به راه‌حلی عملی است.
فرارو- پاتریک وینتور، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه گاردین.
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه گاردین، وزیران خارجه هشت کشور اروپایی و خاورمیانه‌ای در نشست استانبول از آمریکا و اسرائیل خواستند حملات علیه ایران را از سر نگیرند و هشدار دادند که دور تازه درگیری‌ها می‌تواند دامنه جنگ را در منطقه گسترش دهد و قیمت نفت را بیش از پیش افزایش دهد. شکل‌گیری این ائتلاف چندملیتی ضدجنگ، در شرایطی که واشنگتن و تل‌آویو آشکارا از بررسی گزینه‌های نظامی جدید سخن می‌گویند، تلاشی برای مهار تشدید بحران و بازگرداندن دیپلماسی به مرکز تحولات منطقه است.
هشدار درباره پیامدهای حمله دوباره به ایران
نشست وزیران خارجه هشت کشور در استانبول، در شرایطی برگزار شد که مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران همچنان با بن‌بست روبه‌روست و گزارش‌ها از آمادگی آمریکا و اسرائیل برای ازسرگیری حملات نظامی حکایت دارند. هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه و یکی از برگزارکنندگان مشترک این نشست، تأکید کرد که مداخله نظامی در ایران راه‌حل بحران نیست و حمله‌ای تازه می‌تواند جنگ را به کشورهای بیشتری در منطقه گسترش دهد. فیدان گفت کشورهای حاضر در نشست با گسترش دوباره جنگ مخالف‌اند و نمی‌خواهند دامنه درگیری‌ها بیش از این افزایش یابد. این موضع‌گیری، تلاشی برای ایجاد جبهه‌ای دیپلماتیک در برابر احتمال تشدید عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران تلقی می‌شود؛ جبهه‌ای که هدف آن کاهش تنش‌ها و جلوگیری از پیامدهای گسترده‌تر امنیتی و اقتصادی جنگ است.
نگرانی از افزایش قیمت انرژی و اختلال در تجارت جهانی
یکی از مهم‌ترین محورهای نشست، پیامدهای اقتصادی ادامه جنگ و اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز بود؛ گذرگاهی راهبردی که برای انتقال انرژی به بازارهای جهانی اهمیت حیاتی دارد. ژان‌نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه هشدار داد که جنگی تازه میان ایران و آمریکا به زیان هر دو طرف خواهد بود و افزایش بیشتر قیمت نفت را در پی خواهد داشت. بهای نفت نیز به بالاترین سطح خود از ماه مه رسیده است.
اد میلیبند، وزیر خارجه بریتانیا، نیز از دو طرف خواست مسیر دیپلماسی را انتخاب کنند. وزیران خارجه حاضر در نشست همچنین خواستار بازگشایی فوری تنگه هرمز شدند؛ گذرگاهی که به دلیل محاصره و تهدیدهای دریایی مرتبط با ایران، با اختلال روبه‌رو شده است. آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه ایتالیا گفت هدف این نشست کمک به کاهش تنش‌ها و تضمین آزادی کشتیرانی است. او تأکید کرد که حل بحران از راه نظامی به‌تنهایی امکان‌پذیر نیست و برای بازگشایی تنگه هرمز باید گفت‌وگو را در اولویت قرار داد. تاجانی در عین حال گفت ایران باید متوجه شود که ادامه وضعیت کنونی نمی‌تواند بدون پیامد باقی بماند.
ترکیب ائتلاف و تلاش برای نقش‌آفرینی اروپا
نشست استانبول با حضور وزیران خارجه ترکیه، مصر، پاکستان و عربستان سعودی از سوی کشورهای منطقه و وزیران خارجه فرانسه، بریتانیا، آلمان و ایتالیا از سوی اروپا برگزار شد. این گردهمایی که با ابتکار ترکیه و آلمان شکل گرفت، فرصتی کم‌سابقه برای کشورهای اروپایی فراهم کرد تا در بحران‌های خاورمیانه نقش دیپلماتیک فعال‌تری ایفا کنند. اروپا در ماه‌های گذشته، به‌جز اقداماتی برای کمک به حفاظت از عربستان سعودی در برابر حملات موشکی و پهپادی حوثی‌ها، عمدتاً در حاشیه تحولات منطقه قرار داشته است.
حضور هم‌زمان کشورهای اروپایی و خاورمیانه‌ای نشان می‌دهد که نگرانی از پیامدهای جنگ دیگر محدود به کشورهای درگیر نیست و دولت‌های بیشتری از افزایش هزینه‌های اقتصادی، تهدید مسیرهای کشتیرانی و بی‌ثباتی منطقه‌ای بیم دارند. یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان گفت کشورهای حاضر در نشست در دو موضوع اشتراک نظر دارند: تأثیر منفی بحران‌های حل‌نشده بر اقتصاد و امنیت ملی آن‌ها و ضرورت یافتن راه‌های تازه برای دستیابی به راه‌حل. با این حال، واده‌فول انتقاد مستقیمی از آمریکا مطرح نکرد و در عوض، ایران و حوثی‌ها را به استفاده از تجارت جهانی به‌عنوان ابزار فشار متهم کرد. او گفت حملات به مسیرهای کشتیرانی بر زندگی روزمره مردم از جمله هزینه سوخت و خرید از فروشگاه‌ها تأثیر گذاشته و در مناطق دیگر نیز خطر قحطی وجود دارد.
دیپلماسی در برابر خطر گسترش جنگ
نشست استانبول در شرایطی برگزار شد که احتمال ازسرگیری جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، نگرانی‌ها درباره آینده امنیت خاورمیانه را افزایش داده است. مواضع وزیران خارجه حاضر نشان می‌دهد که بخش مهمی از کشورهای منطقه و اروپا، تشدید نظامی را تهدیدی برای امنیت، تجارت و ثبات اقتصادی خود می‌دانند. با این حال، میان هشدار درباره پیامدهای جنگ و دستیابی به توافقی عملی برای جلوگیری از آن فاصله زیادی وجود دارد. ادامه اختلاف‌ها بر سر برنامه هسته‌ای ایران، وضعیت تنگه هرمز و حملات منطقه‌ای، مسیر دیپلماسی را دشوار کرده است.
پیام اصلی نشست استانبول این بود که جنگ تازه نه‌تنها بحران ایران و آمریکا را حل نخواهد کرد، بلکه می‌تواند هزینه‌های آن را به سراسر منطقه و اقتصاد جهانی منتقل کند. کشورهای شرکت‌کننده اکنون تلاش می کنند با فشار دیپلماتیک، از تبدیل تهدید حمله به دور تازه‌ای از جنگ جلوگیری کنند؛ تلاشی که موفقیت آن به میزان آمادگی طرف‌های اصلی برای بازگشت به مذاکره بستگی خواهد داشت.
