رد پیشنهاد تهران و ادامه بازی دیپلماتیک واشنگتن
ایران و آمریکا در مسیر باریک
پیشنهاد ایران برای بازگشایی هفتروزه تنگه هرمز در برابر لغو محاصره دریایی و برخی معافیتهای تحریمی از سوی ترامپ رد شده، اما واشنگتن همچنان مسیر مذاکرات غیرمستقیم را باز نگه داشته است. اختلاف اصلی بر سر ترتیب اقدامات و امتیازات اولیه است؛ تهران خواهان اقدام متقابل پیش از بازگشایی تنگه است و آمریکا بر دریافت تضمین و اقدامات عملی از ایران تأکید دارد.
فرارو- پایپر هادسپث بلکبرن خبرنگار بخش بین الملل شبکه سیانان.
به گزارش فرارو به نقل از شبکه سی ان ان، در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، پیشنهاد اخیر ایران برای بازگشایی تنگه هرمز را «غیرقابل قبول» خوانده است، تهران میگوید هنوز منتظر دریافت پاسخ نهایی واشنگتن از طریق میانجیهاست. پیشنهاد ایران شامل بازگشایی این گذرگاه حیاتی ظرف یک هفته و ازسرگیری مذاکرات هستهای در صورت تحقق مجموعهای از شروط از جمله لغو محاصره دریایی آمریکا و معافیتهای تحریمی برای صادرات نفت بود. همزمان، اظهارات مقامهای دو کشور نشان میدهد مسیر دیپلماسی همچنان باز است، اما اختلاف بر سر نحوه آغاز مذاکرات و امتیازاتی که هر طرف باید در ابتدای مسیر ارائه کند، عمیق باقی مانده است.
تهران منتظر پیام میانجیها
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، اعلام کرده است که تهران واکنش اولیه ترامپ را دیده، اما هنوز پاسخ رسمی و نهایی آمریکا از طریق میانجیها به ایران منتقل نشده است. او با اشاره به مواضع متناقض رئیسجمهور آمریکا گفت تهران منتظر است دیدگاه نهایی واشنگتن از طریق کانالهای میانجیگری منتقل شود و سپس درباره ادامه مسیر تصمیم بگیرد.
عباس عراقچی درباره جزئیات پیشنهاد تهران توضیح بیشتری نداده، اما تأکید کرده شروط ایران فراتر از مفاد تفاهمنامهای نیست که در ژوئن میان دو طرف به دست آمده بود؛ تفاهمی که مدت کوتاهی بعد و با ازسرگیری درگیریها عملاً از میان رفت.
بر اساس طرح پیشنهادی ایران، در صورت تأمین شروط مورد نظر تهران، امکان بازگشایی تنگه هرمز و بازگشت کشتیرانی عادی ظرف هفت روز وجود خواهد داشت. به این ترتیب، تهران بازگشایی این مسیر حیاتی را مستقیماً به مجموعهای از اقدامات آمریکا در حوزه نظامی و اقتصادی پیوند زده است.
ترامپ پیشنهاد تهران را رد کرد
ترامپ روز شنبه پیشنهاد ایران را رد کرد و آن را غیرقابل قبول دانست. او مدعی شد ایران به دلیل شرایط دشوار خود در جنگ به دنبال توافق است و پیشنهاد داده تنگه هرمز فوراً بازگشایی شود.
با این حال، رئیسجمهور آمریکا روز یکشنبه در گفتوگو با آکسیوس اعلام کرد که انتظار دارد مذاکرات بیشتری با ایران در طول هفته جاری انجام شود. ترامپ گفت تهران خواهان توافق است، اما توافق مورد نظر ایران با آنچه واشنگتن اکنون به دنبال آن است تفاوت دارد. این موضعگیری نشان میدهد رد پیشنهاد ایران به معنای بسته شدن کامل مسیر مذاکرات نیست. در واقع، واشنگتن همزمان با رد پیشنهاد مشخص تهران، امکان ادامه گفتوگوهای غیرمستقیم را حفظ کرده است.
اختلاف بر سر «امتیازهای اولیه»
مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل متحد، دلیل اصلی رد پیشنهاد ایران را بیاعتمادی واشنگتن به جدیت تهران در مذاکرات عنوان کرده است. او گفت ایران خواهان دریافت همه امتیازات از ابتدا بوده و پس از آن وعده داده است مذاکرات را ادامه دهد.
والتز همچنین پیشنهاد ایران را تلاشی برای قرار دادن طرحی روی میز دانست که تهران از پیش میدانسته برای آمریکا قابل پذیرش نیست. از نگاه واشنگتن، مسئله اصلی این است که ایران باید بخشی از اقدامات مورد انتظار آمریکا را پیش از دریافت امتیازات گسترده انجام دهد. در مقابل، تهران معتقد است نمیتوان همزمان یک کشور را بمباران کرد، آن را به نابودی تهدید کرد و تحت محاصره دریایی و فشار اقتصادی قرار داد و سپس انتظار داشت امنیت کشتیرانی بدون هیچ اقدام متقابلی به وضعیت عادی بازگردد.
مسئله تنگه هرمز در مرکز مذاکرات
تنگه هرمز اکنون به یکی از مهمترین اهرمهای مذاکراتی میان ایران و آمریکا تبدیل شده است. تهران بازگشایی این مسیر را مشروط به تغییر در سیاستهای آمریکا کرده، در حالی که واشنگتن خواهان تضمین امنیت کشتیرانی و پایان محدودیتهای دریایی است. یک مقام کاخ سفید پیشتر اعلام کرده بود مذاکرات از طریق میانجیها «مثبت و سازنده» است، اما همزمان تأکید کرده بود آمریکا به دلیل کنترل بر تنگه هرمز عجلهای برای توافق ندارد.
این موضع نشان میدهد واشنگتن تلاش میکند از موقعیت خود در زمینه کنترل مسیرهای دریایی برای افزایش قدرت چانهزنی استفاده کند، در حالی که تهران نیز با پیوند دادن بازگشایی تنگه به لغو محاصره و کاهش فشار اقتصادی، تلاش دارد هزینههای جنگ را به بخشی از مذاکرات تبدیل کند.
تهدیدهای نظامی همچنان ادامه دارد
در کنار تلاشهای دیپلماتیک، ادبیات نظامی دو طرف همچنان شدید است. ترامپ در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل هشدار داده بود که ایران باید میان دستیابی به توافق و گزینهای بسیار سختتر انتخاب کند. همزمان، سخنگوی ارتش ایران هشدار داده است که آمریکا ممکن است به دلیل شرایط منطقهای خود حمله جدیدی علیه ایران انجام دهد و تأکید کرده تهران برای هرگونه رویارویی آماده است. گزارشهایی نیز درباره احتمال ازسرگیری عملیات نظامی آمریکا پس از انتخابات میاندورهای منتشر شده، هرچند منابع مورد استناد تأکید کردهاند که مواضع ترامپ ممکن است در هفتههای آینده تغییر کند.
گسترش جنگ به یمن
همزمان با ادامه بنبست میان ایران و آمریکا، درگیریها در دیگر نقاط منطقه نیز تشدید شده است. در یمن، درگیری میان حوثیها و نیروهای مورد حمایت عربستان بار دیگر افزایش یافته و حملاتی در استان تعز گزارش شده است.
حوثیها اعلام کردهاند حملهای به یک بازار دستکم هفت کشته و دهها زخمی بر جای گذاشته که کودکان نیز در میان آنها بودهاند. دولت مورد حمایت عربستان در یمن اعلام کرده هدف حملاتش یک اردوگاه نظامی حوثیها بوده است.
در هفتههای اخیر، حوثیها همچنین بخشهایی از سواحل دریای سرخ را تحت کنترل گرفته و حملاتی موشکی و پهپادی علیه زیرساختهای انرژی عربستان انجام دادهاند. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران نیز تأکید کرده است حوثیها درباره اقدامات خود مستقل تصمیم میگیرند و از تهران دستور نمیگیرند.
دیپلماسی در سایه یک جنگ چندلایه
در مجموع، پیشنهاد تهران و واکنش واشنگتن نشان میدهد مذاکرات هنوز از دستور کار دو طرف خارج نشده، اما اختلاف بر سر ترتیب اقدامات، امتیازات اولیه و تضمین اجرای توافق همچنان مانع اصلی است. ایران بازگشایی تنگه هرمز را به لغو محاصره و کاهش فشار اقتصادی پیوند زده و آمریکا خواهان دریافت تضمینها و اقدامات عملی پیش از اعطای امتیازات است.
در چنین شرایطی، تنگه هرمز، برنامه هستهای، تحریمها و محاصره دریایی به یک بسته واحد تبدیل شدهاند؛ بستهای که حل هر بخش آن به پیشرفت در سایر بخشها وابسته است. همزمان، ادامه درگیری در یمن و تهدیدهای متقابل ایران و آمریکا نشان میدهد پنجره دیپلماسی همچنان باز است، اما در فضایی شکل گرفته که هرگونه شکست در مذاکرات میتواند بار دیگر مسیر تحولات را به سمت تشدید نظامی سوق دهد.
