نقد و بررسی فیلم «زن ناشناس»؛ برنده جایزه شیر طلایی جشنواره ونیز ۲۰۲۶
فیلم سینمایی «زن ناشناس» با دریافت شیر طلایی ونیز ۲۰۲۶، توجهها را به داستانی درباره زنان پس از جنگ جلب کرد. این اثر نشان میدهد که پایان جنگ لزوما به معنای پایان خشونت، شرم و قضاوت اجتماعی نیست.
فرارو- فیلم سینمایی «زن ناشناس» (Woman Unknown) ساخته «مای التوخی»، کارگردان دانمارکی برنده جایزه شیر طلایی بهترین فیلم جشنواره ونیز ۲۰۲۶ شد؛ علاوه بر این جایزه، «ماتیلده آرسل» را نیز به عنوان بهترین بازیگر زن جشنواره انتخاب شد.
به گزارش فرارو، این درام تریلر تاریخی، با بازگشت به دانمارک پس از پایان جنگ جهانی دوم، سراغ زنی میرود که گذشتهاش و رابطهاش با یک سرباز آلمانی بهای سنگینی برای او به همراه داشته است.
داستان «زن ناشناس» در روزهای پس از پایان جنگ جهانی دوم در دانمارک میگذرد. در این دوره جامعه هنوز با آثار اشغال و همکاری برخی شهروندان با نیروهای آلمانی دستوپنجه نرم میکند.
در مرکز داستان «ماری» قرار دارد؛ زنی جوان که به عنوان خدمتکار و پرستار کودک در خانهای متعلق به «کریستین»، یک کارخانهدار ثروتمند و بیوه، کار میکند. اوگذشتهای پنهان دارد که با نزدیک شدن مراسم ازدواجش، آرامآرام دوباره به زندگی او بازمیگردد.
یکی از مهمترین نقاط قوت فیلم، انتخاب همین مقطع تاریخی برای روایت داستان است. کارگردان جنگ را از میدان نبرد به فضای خصوصی خانهها منتقل میکند. در این جا خشونت دیگر با گلوله و بمب اتفاق نمیافتد، بلکه در قالب شرم، قضاوت اجتماعی و حذف گذشته آنها ادامه پیدا میکند.
جنگی که بعد از آتشبس هنوز ادامه دارد
«ماری» زنی است که جامعه درباره گذشتهاش تصمیم گرفته، پیش از آنکه خودش فرصتی برای روایت آن داشته باشد. رابطه او با یک سرباز آلمانی در دوران جنگ، پس از آزادی دانمارک به عاملی برای تحقیر و مجازات او تبدیل میشود.
فیلم در اینجا به یکی از تاریکترین جنبههای دوران پس از جنگ اشاره میکند؛ زنانی که متهم به رابطه با آلمانیها بودند، در ملأعام تحقیر میشدند، موهایشان تراشیده میشد و حتی بدنشان با نمادهای نازیها علامتگذاری میشد.
«زن ناشناس» این خشونت را در کنار سکوت درباره همکاری مردان با اشغالگران قرار میدهد و به پرسشی مهم میرسد: چرا در زمان حسابکشی پس از جنگ، زندگی خصوصی زنان بیش از رفتار مردان به میدان قضاوت عمومی تبدیل شد؟
بازی «ماتیلده آرسل» در نقش «ماری» مهمترین عنصر فیلم است. او شخصیت خود را با بازی اغراقشده یا دیالوگهای توضیحی پیش نمیبرد. اضطراب و ترس بیشتر در نگاه، سکوت و واکنشهای کوچک او دیده میشود. هرچه گذشتهاش بیشتر به سطح میآید، قابهای فیلم نیز بستهتر و ناآرامتر میشوند و تماشاگر به ذهن آشفته او نزدیکتر میشود.
در مقابل، «کریستین» با بازی «کارستن بیورنلوند» نمونهای از مردسالاری است که برای ترسناک بودن نیازی به خشونت آشکار ندارد. او ظاهرا مردی محترم، متمول و متمدن است اما رابطهاش با «ماری» بیش از آنکه بر صمیمیت و برابری بنا شده باشد بر مالکیت و مناسبات طبقاتی استوار است. گذشته اقتصادی او نیز فیلم را به این پرسش میرساند که چه کسانی از جنگ سود بردند و چه کسانی هزینه آن را پرداخت کردند.
از نظر بصری نیز کارگردان فضای سرد و سنگین پس از جنگ را با قابهای کمنور، سایههای عمیق و میزانسنهای کنترلشده شکل میدهد.
با این حال، «زن ناشناس» فیلمی بینقص نیست. شخصیت «کارل»، با بازی «توربیورن هگارد»، در مقایسه با ظرافتی که فیلم در ترسیم مناسبات اجتماعی و طبقاتی دارد، گاهی بیش از حد مستقیم و حتی تصنعی به نظر میرسد. رابطه «ماری» با برخی شخصیتهای فرعی نیز ظرفیتهایی دارد که فیلم فرصت کافی برای پرداخت آنها پیدا نمیکند.
با وجود این ضعفها، انتخاب «زن ناشناس» به عنوان برنده شیر طلایی ونیز قابل دفاع است. فیلم درباره جنگی نیست که تمام شده باشد بلکه درباره خشونتی است که پس از پایان جنگ، شکل خود را تغییر میدهد و وارد خانه، رابطه و حافظه آدمها میشود.
نقطه قوت اصلی فیلم نیز همین است که نشان میدهد پس از پایان یک فاجعه، همیشه این سؤال باقی میماند که چه کسی باید پاسخگو باشد و چه کسی، برخلاف دیگران، فرصت فرار از قضاوت را پیدا میکند.
