قمار پرهزینه واشنگتن و ابتکار تهران برای معماری هرمز
افت تردد در هرمز، افزایش هزینه بیمه و انرژی و خطر گسترش حملات متقابل، میتواند بحران را از یک منازعه دوجانبه به تهدیدی گستردهتر برای اقتصاد منطقه و جهان بدل کند.
تشدید ناامنی در تنگه هرمز، درپی تبادل حملات میان ایران و امریکا به شناورها و نفتکشها، به کانون تازهای از رویارویی دو بازیگر تبدیل شده؛ وضعیتی که هم بر صادرات انرژی منطقه اثر گذاشته و هم هزینههای سیاسی و اقتصادی فشار دریایی امریکا را افزایش داده است.
به گزارش اعتماد، رویترز اعلام کرد که میانگین روزانه عبور کشتیهای کالایی از تنگه در ۱۰ روز منتهی به یکشنبه به ۱۰ فروند رسید که پایینترین سطح از ماه مه بود. تنها دو کشتی روز شنبه و شش کشتی روز یکشنبه از آبراه عبور کردند و بیشتر آنها مسیر تحت مدیریت ایران را برگزیدند.
قمار پرهزینه واشنگتن
این افت تردد پس از آن رخ داد که سنتکام مدعی شد در واکنش به حملات موشکی ایران علیه شناورهای نظامی امریکا، سه نفتکش ایرانی را هدف قرار داده است؛ ازجمله نفتکشی در نزدیکی جزیره خارک. سپاه پاسداران نیز اعلام کرد که به ناو هواپیمابر و یک ناوشکن امریکایی مشارکتکننده در محاصره دریایی حمله کرده و شماری از نفتکشها و شناورهای وابسته به امریکا را که از مسیرهای غیرمجاز عبور میکردند، هدف قرار داده است.
در غیاب اطلاعات مستقل درباره جزییات همه این حملات، روشن است که هدفگرفتن مستقیم زنجیره صادرات انرژی، سطح رویارویی را از تهدید و کنترل تردد به مرحلهای پرمخاطرهتر رسانده است. در همین راستا نشریه نیویورکتایمز در تحلیلی، این وضعیت را «بنبستی مرگبار» توصیف کرد: امریکا نتوانست تنگه را بهطور کامل و پایدار بازگشایی کند و ایران نیز امکان بستن کامل آن را نداشت.
بر پایه دادههای تانکرترکرز که این روزنامه نقل کرد، میانگین نفت عبوری از هرمز در هفت روز منتهی به پنجشنبه حدود ۶.۷ میلیون بشکه در روز بود؛ نزدیک به ۶۰ درصد پایینتر از سطح پیش از جنگ. این روزنامه نوشت: دستکم ۲۳ کشتی در ماههای جولای و آگوست هدف حمله قرار گرفتند؛ رقمی که شرکتهای خصوصی کشتیرانی را، حتی با وجود اسکورت امریکا، از بازگشت به خلیجفارس بازداشت.
نگاهها به تفاهم ایران و عمان
همزمان محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، از آمادهشدن تفاهم ایران و عمان برای ایجاد کریدور تازه تردد کشتیها خبر داد و گفت: این مسیر با مدیریت ایران، در روزهای آینده نهایی و اعلام میشود. او همچنین از تعریف محدودهای ممنوعه در خارج از تنگه هرمز خبر داد که از خط محاصره دریایی امریکا تا بخشهایی از خلیجفارس امتداد مییابد؛ محدودهای که ورود به آن میتواند پیامدهای تحریمی ازسوی ایران داشته باشد.
برخی ناظران بر این باورند که همکاری با عمان، تلاشی برای انتقال مدیریت تردد از ترتیبات تحمیلی نظامی به سازوکاری منطقهای و مبتنی بر امنیت جمعی ساحلی است. همزمان اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه کشورمان نیز گفت که تفاهم ایران و عمان برای تعیین مسیر تردد ایمن در تنگه هرمز طی روزهای آینده در سازمان بینالمللی دریانوردی ثبت خواهد شد.
او در ادامه ضمن آنکه ایالاتمتحده را مسوول تنش در این شاهراه حیاتی قلمداد کرد، از حضور و تلاشهای دیپلماتیک قطر گفت. بقایی در ادامه ارجاع احتمالی پرونده ایران به شورای حکام آن را یک مسیر زیانبار خواند و صراحتا اعلام کرد که تهران در برابر چنین کنشی دست به اقدام متقابل خواهد زد. این تحول در شرایطی رخ داد که دونالد ترامپ با انتشار تصویری جعلی با هوش مصنوعی از حمله جنگندههای امریکایی به خارک، بار دیگر فشار روانی بر مهمترین پایانه صادرات نفت ایران را افزایش داد.
محسن رضایی در واکنش گفت که صادرات نفت و بازگشت منابع حاصل از آن ادامه خواهد داشت و ایران برای تامین کالاهای اساسی ذخایر کافی دراختیار دارد. با این همه، خود جنگ اقتصادی اثرات خود را بر بازار منطقه گذاشت؛ بر پایه دادههای تانکرترکرز، صادرات نفت خاورمیانه در آگوست نسبت به ژانویه و فوریه ۳۹ درصد کاهش یافت.
ایران در مسیر ائتلافسازی
در کنار رویارویی دریایی، تهران تحرک دیپلماتیک با همسایگان را نیز دنبال کرد. عباس عراقچی در تماسهای جداگانه با وزیران خارجه عربستان و ترکیه، امنیت منطقه و رفع ناامنی تحمیلشده بر هرمز را بررسی کرد و وزیر خارجه قطر نیز برای گفتوگو درباره کاهش تنش راهی چین شد. ماجدالانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر اخیرا اعلام کرده که ما در منطقه خلیجفارس باید درک کنیم که ائتلاف راهبردی با امریکا امر خوبی است، اما کافی نیست.
همزمان نگاهها به واکنشهای احتمالی چین و روسیه دوخته شده، دو بازیگری که بهطور مشخص با حق وتوی خود در شورای امنیت، همچنان متغیر مهمی در محدودکردن فشارهای چندجانبه واشنگتن به شمار میروند. برخی تحلیلگران معتقدند تداوم این بنبست، بیش از آنکه راهحلی نظامی داشته باشد، به ترتیباتی برای امنیت کشتیرانی، رفع محاصره و بازگشت به گفتوگو نیاز دارد، در غیر این صورت، افت تردد در هرمز، افزایش هزینه بیمه و انرژی و خطر گسترش حملات متقابل، میتواند بحران را از یک منازعه دوجانبه به تهدیدی گستردهتر برای اقتصاد منطقه و جهان بدل کند.
