۸۴۲ مطلب
این گزارش به بررسی تحرکات دیپلماتیک اخیر میان واشنگتن و تهران در دوران ریاستجمهوری دونالد ترامپ میپردازد. در حالی که ترامپ از احتمال مذاکرات هستهای خبر داده، اختلافات عمدهای پیرامون نحوه برگزاری این گفتوگوها وجود دارد. ایران مذاکرات غیرمستقیم را ترجیح میدهد؛ در حالی که ترامپ خواستار مذاکرات مستقیم است. تحلیلها نشان میدهند که دولت ترامپ علاوه بر اهداف امنیتی، بهدنبال مزایای اقتصادی نیز هست و این مسأله میتواند نقشی کلیدی در تحقق یا شکست توافق احتمالی ایفا کند.
دونالد ترامپ با خروج از توافق هستهای در سال ۲۰۱۸ که ذیل آن ایران با قدرتهای جهانی توافق کرده بود در ازای لغو کلیه تحریمهای آن برنامه هستهای خود را محدود کند، سیاست فشار حداکثری را در قبال ایران پیش گرفت. او در دولت اول خود ضمن بازگرداندن تمامی تحریمهای پیشین آمریکا علیه ایران، تحریمهای جدیدی نیز علیه ایران اعمال کرد.
مایکل والتز، مشاور امنیت ملی ترامپ، در ابتدا خواستار «برچیدن کامل» برنامه هستهای ایران شد، اما دولت ترامپ با مواضعی متناقض و تغییر موضع مواجه شد. استیو ویتکاف پیشنهاد یک نظام نظارتی سختگیرانهتر را داد، اما مقامات ایرانی از کنار گذاشتن کامل برنامه خود سرباز زدند. برخی مقامها معتقدند فشار برای برچیدن کامل برنامه هستهای به شکست مذاکرات میانجامد و توافق با ایران ممکن است با سازوکار راستیآزمایی دقیق قابل دستیابی باشد.
مذاکرات عمان میان ایران و ایالات متحده فرصتی برای کاهش تنشها و بررسی مسائل هستهای است؛ بهخصوص در شرایطی که ایران همچنان تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دارد. در مقابل، اسرائیل که هیچگونه نظارت بینالمللی بر برنامه هستهای خود ندارد و مرتکب جنایات ضد بشری در غزه شده است، نقشی کلیدی در فشار بر ایران ایفا میکند. سیاستهای دوگانه جهانی و حمایتهای بیدریغ از اسرائیل، تنها به تضعیف امنیت و ثبات منطقهای میانجامد.
ونس و ویتکوف بر این باورند که دیپلماسی میتواند به یک توافق هستهای منجر شود و آمریکا باید آماده باشد تا برای رسیدن به توافق، برخی سازشها را بپذیرد، اما دیگر مقامات ارشد از جمله روبیو و والتز نگاه بسیار شکاکانهای دارند و از رویکردی حداکثری و سختگیرانه در مذاکرات حمایت میکنند.
یائیر لاپید گفت اسرائیل بایستی از آمریکا بخواهد هرگونه توافق با عربستان، مانع غنی سازی این کشور شود.
ترامپ در نامهای به رهبر ایران خواستار توافق هستهای طی دو ماه شده و همزمان نیروی نظامی خود را در منطقه افزایش داده است. ایران ضمن رد مذاکرات مستقیم، به اعتمادسازی پرداخته و با وجود مشکلات اقتصادی و فشار تحریمها، بهدنبال توافقی عادلانه و شرافتمندانه است. شورای همکاری خلیج فارس، میانجیگر بحران شده و خواستار کاهش تنشهاست.
زمانی که توافق هستهای سال ۲۰۱۵ یا برجام شکل گرفت، اصل مذاکرات و نتیجه آن در منطقه دشمنان و مخالفان زیادی داشت که اسرائیل تنها یکی از آنها بود. اما در حال حاضر، به گواه کارشناسان مختلف، سران کشورهای منطقه به صورت آشکار و پنهان در حال تلاش برای شکلگیری، تداوم و در نهایت شکلگیری توافق میان ایران و ایالات متحده هستند.
ایران خواستار کاهش سریع تحریمهای هستهای، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و پایان فشار بر خریداران چینی نفت خود شده است. در مقابل، تهران آمادگی بازگشت به محدودیتهای غنیسازی اورانیوم طبق توافق ۲۰۱۵ را اعلام کرده است. با وجود تماسهای غیرمستقیم و دیدار تاریخی میان ویتکاف و عراقچی در عمان، اختلافات جدی میان دو طرف باقی است. واشنگتن رفع تحریمها را منوط به تعهدات بیشتر ایران برای کاهش فعالیتهای هستهای و نظارتهای گستردهتر کرده است.
دونالد ترامپ به جای برچیدن کامل برنامه هستهای، به دنبال محدودسازی نظارتپذیر است و لغو تحریمهای اولیه را ابزار خود میداند. این رویکرد، پیشرفتهای هستهای ایران را معکوس کرده و فرصتهای اقتصادی برای آمریکا فراهم میکند، بدون آنکه تنش نظامی ایجاد شود. ترامپ از این طریق میتواند توافقی جامعتر از اوباما و موفقتر از بایدن حاصل کند.
