هو شی‌مین؛ چگونه یک جنبش چریکی طولانی‌ترین جنگ آمریکا را رقم زد؟

فرارو- هو شی مین نخستین بار در دوران جوانی و زمانی که در جریان جنگ جهانی اول در فرانسه به سر می‌برد، به عنوان صدایی صریح و بی‌پروا در دفاع از استقلال ویتنام مطرح شد. او که تحت تأثیر انقلاب بلشویکی قرار گرفته بود، به حزب کمونیست پیوست و به اتحاد جماهیر شوروی سفر کرد.

به گزارش فرارو به نقل از history، وی در سال ۱۹۳۰ در تأسیس «حزب کمونیست هندوچین» و در سال ۱۹۴۱ در تشکیل «اتحادیه استقلال ویتنام» (یا همان ویت‌مین) نقش داشت. در پایان جنگ جهانی دوم، نیروهای ویت‌مین شهر هانوی در شمال ویتنام را تصرف کردند و تشکیل «جمهوری دموکراتیک ویتنام» (یا ویتنام شمالی) را با ریاست‌جمهوری هو شی مین اعلام نمودند. او که به «عمو هو» شهرت داشت، به مدت ۲۵ سال در این سمت خدمت کرد و در جریان نبردی طولانی و پرهزینه علیه رژیم به‌شدت ضدکمونیستِ ویتنام جنوبی و متحد قدرتمند آن، یعنی ایالات متحده، به نماد مبارزه ویتنام برای وحدت ملی بدل شد. 

هو شی مین که بود؟ 

هو شی مین با نام اصلی «نگوین سین کونگ» در ۱۹ مه ۱۸۹۰ در روستایی واقع در استان «نِگه» در مرکز ویتنام (که در آن زمان بخشی از هندوچینِ تحت حاکمیت فرانسه بود) به دنیا آمد. والدین او «هوانگ تی لوآن» و «نگوین سین ساک» نام داشتند. او در «آکادمی ملی» در شهر «هوئه» تحصیل کرد، اما به دلیل اعتراض علیه امپراتور «بائو دای» و نفوذ فرانسه در هندوچین، از آنجا اخراج شد. در سال ۱۹۱۱، او به عنوان آشپز در یک کشتی بخار فرانسوی مشغول به کار شد و سال‌های بعد را در دریا گذراند و به نقاط مختلفی از جمله آفریقا، ایالات متحده و بریتانیا سفر کرد. 

تا سال ۱۹۱۹، او در فرانسه ساکن شده بود؛ در آنجا گروهی از مهاجران ویتنامی را سازماندهی کرد و با ارائه دادخواستی به نمایندگان حاضر در «کنفرانس صلح ورسای»، خواستار آن شد که دولت استعماری فرانسه در هندوچین، حقوقی برابر با آنچه برای حاکمان خود قائل بود، برای اتباعش نیز به رسمیت بشناسد. 

او که تحت تأثیر موفقیت انقلاب بلشویکی ولادیمیر لنین قرار گرفته بود، در سال ۱۹۲۰ به حزب تازه تأسیس کمونیست فرانسه پیوست و سه سال بعد به مسکو سفر کرد. او خیلی زود شروع به جذب اعضا از میان یک جنبش ملی‌گرای ویتنامی کرد؛ جنبشی که بعدها شالوده «حزب کمونیست هندوچین» (تأسیس‌شده در سال ۱۹۳۰ در هنگ‌کنگ) را تشکیل داد. او همچنین به نقاط مختلف جهان، از جمله بروکسل، پاریس و سیام (تایلند کنونی) سفر کرد و در آنجا به عنوان نماینده سازمان «کمونیست اینترنشنال» (بین‌الملل کمونیست) فعالیت نمود. 

هو شی مین: تأسیس ویت‌مین و ویتنام شمالی

هنگامی که آلمان در سال ۱۹۴۰ و در جریان جنگ جهانی دوم فرانسه را شکست داد، هو این رویداد را فرصتی برای پیشبرد آرمان ملی‌گرایانه ویتنام دانست. در همین دوران بود که او نام «هو شی مین» (که معنای تقریبی آن «آورنده نور» است) را برای خود برگزید. هو به همراه دستیارانش، «وو نوین گیاپ» و «فام وان دونگ»، در ژانویه ۱۹۴۱ به ویتنام بازگشت و سازمان «ویت‌مین» (یا همان «اتحادیه برای استقلال ویتنام») را سازماندهی کرد. او که برای تأمین کمک به این سازمان جدید ناچار به جلب حمایت چین شده بود، به مدت ۱۸ ماه توسط دولت ضدکمونیست «چیانگ کای‌شک» زندانی شد. 

با پیروزی متفقین در سال ۱۹۴۵، نیروهای ژاپنی از ویتنام عقب‌نشینی کردند و «بائو دای» امپراتوری که در فرانسه تحصیل کرده بود کنترل ویتنامِ مستقل را در دست گرفت.

نیروهای ویت‌مین به رهبری «وو نوین گیاپ»، شهر هانوی در شمال را تصرف کردند و تشکیل «دولت دموکراتیک ویتنام» (که عموماً با نام ویتنام شمالی یا جمهوری دموکراتیک ویتنام شناخته می‌شود) را با ریاست‌جمهوری هو اعلام نمودند. بائو دای به نفع انقلاب از قدرت کناره‌گیری کرد، اما نیروهای نظامی فرانسه کنترل جنوب ویتنام، از جمله سایگون، را به دست گرفتند و نیروهای چینیِ تحت فرمان چیانگ کای‌شک نیز بر اساس مفاد توافق‌نامه متفقین، وارد مناطق شمالی شدند.

هو مذاکراتی را با فرانسوی‌ها آغاز کرد تا هم زمینه خروج نیروهای چینی را فراهم آورد و هم در نهایت، استقلال ویتنام و اتحاد مجدد شمال و جنوب این کشور را به رسمیت بشناساند. اما در اکتبر ۱۹۴۶، پس از درگیری میان سربازان فرانسوی و ویتنامی، یک ناو جنگی فرانسوی به شهر «هایفونگ» آتش گشود. با وجود تلاش‌های فراوان هو برای حفظ صلح، پیروان تندروتر او خواستار جنگ شدند و در نهایت، در ماه دسامبر همان سال، جنگ میان طرفین آغاز گردید. 

در فوریه ۱۹۶۷، هو شی‌مین در پاسخ به پیام شخصی لیندون جانسون، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلام کرد که ویتنام شمالی هرگز زیر سایه تهدید بمباران مذاکره نخواهد کرد. 

هو شی‌مین: به سوی جنگ با ایالات متحده

در جریان نخستین جنگ هندوچین، فرانسوی‌ها «بائو دای» را به قدرت بازگرداندند و در ژوئیه ۱۹۴۹ دولت ویتنام (ویتنام جنوبی) را با پایتختی سایگون تشکیل دادند. درگیری‌های مسلحانه میان این دو دولت ادامه یافت تا اینکه نبردی سرنوشت‌ساز در «دین‌بین‌فو» با شکست فرانسوی‌ها در برابر نیروهای «ویت‌مین» به پایان رسید. مذاکرات پیمان صلح که متعاقب آن در ژنو برگزار شد (و در آن «فام وان دونگ» به نمایندگی از هو شی‌مین حضور داشت)، منجر به تقسیم هندوچین و تعیین زمان برگزاری انتخابات برای اتحاد مجدد در سال ۱۹۵۶ گردید. 

دولت ویتنام جنوبی به رهبری «نگو دین دیم» که حکومتی به‌شدت ضدکمونیستی و تحت حمایت ایالات متحده بود از پذیرش توافق‌نامه ژنو سر باز زد و برگزاری انتخابات را به زمانی نامعلوم موکول کرد. در سال ۱۹۵۹، با آغاز حملات چریک‌های کمونیست موسوم به «ویت‌کنگ» به اهدافی در ویتنام جنوبی (از جمله تأسیسات نظامی ایالات متحده)، درگیری‌های مسلحانه دوباره شعله‌ور شد. ویت‌کنگ‌ها از ویتنام شمالی درخواست کمک کردند و در ماه ژوئیه همان سال، کمیته مرکزی حزب «لائو دونگ» (حزب کارگران) به رهبری هو شی‌مین، رأی به پیوند دادنِ استقرار سوسیالیسم در شمال با آرمان اتحاد مجدد با جنوب داد. 

مسیر هو شی مین

مسیر هو شی مین که به نام هو شی مین نام‌گذاری شده بود، یک خط تدارکاتی نظامی بود که توسط «ویت مین» برای ارسال آذوقه و تجهیزات از ویتنام شمالی (از طریق لائوس و کامبوج) به هوادارانشان در ویتنام جنوبی مورد استفاده قرار می‌گرفت. در اوج فعالیت این مسیر، روزانه چندین تن تدارکات، سلاح و مهمات از آن عبور می‌کرد. در دهه ۱۹۶۰، این مسیر هدف مکرر بمباران‌های آمریکا بود. 

هو شی مین و جنگ ویتنام

در همان جلسه، هو سمت دبیرکلی حزب را به «له دوآن» واگذار کرد. او اگرچه در طول جنگ ویتنام همچنان به طور اسمی رئیس دولت ویتنام شمالی باقی ماند، اما نقش خود را به پشت صحنه منتقل کرد. برای مردم ویتنام، «عمو هو» همچنان نمادی مهم از وحدت ویتنام محسوب می‌شد. ایالات متحده به افزایش حمایت خود از ویتنام جنوبی ادامه داد و کمک‌های اقتصادی و از دسامبر ۱۹۶۱ نیروهای نظامی به آنجا اعزام کرد. حملات هوایی آمریکا علیه ویتنام شمالی در سال ۱۹۶۵ آغاز شد و در ژوئیه ۱۹۶۶، هو پیامی برای مردم کشورش فرستاد که در آن آمده بود: «هیچ‌چیز برای قلب ویتنامی‌ها عزیزتر از استقلال و آزادی نیست.» این جمله به شعار آرمان ویتنام شمالی تبدیل شد. 

در پی «عملیات تِت» (Tet Offensive) توسط ویتنام شمالی در اوایل سال ۱۹۶۸، لیندون جانسون، رئیس‌جمهور آمریکا، تصمیم گرفت از تشدید جنگ جلوگیری کند و خواستار آغاز مذاکرات صلح شد. درگیری‌ها همچنان ادامه داشت تا اینکه در ۲ سپتامبر ۱۹۶۹، هو شی مین در ۷۹ سالگی در هانوی درگذشت. آخرین نیروهای آمریکایی در مارس ۱۹۷۳ ویتنام را ترک کردند. 

سقوط سایگون

در ۲۹ آوریل ۱۹۷۵، پخش آهنگ «کریسمس سفید» از رادیوهای سراسر سایگون، به منزله‌ی علامتی برای آمریکایی‌ها جهت تخلیه پایتخت بود. هفت هزار نفر، که عمدتاً آمریکایی و ویتنامی‌تبار (اهل ویتنام جنوبی) بودند، از شهر خارج شدند. تصاویر هرج‌ومرج در خیابان‌ها که در آن مردان، زنان و کودکان برای یافتن جایی در آخرین بالگردها با یکدیگر تقلا می‌کردند در سراسر جهان پخش شد. 

در ۳۰ آوریل ۱۹۷۵، هم‌زمان با سقوط سایگون به دست نیروهای کمونیست، آخرین گروه از آمریکایی‌های باقی‌مانده در ویتنام جنوبی با بالگرد از کشور خارج شدند. سرهنگ «بوی تین» از ارتش ویتنام شمالی، که ساعاتی بعد تسلیم ویتنام جنوبی را می‌پذیرفت، چنین گفت: «هیچ ترسی به دل راه ندهید؛ میان ویتنامی‌ها نه فاتحی وجود دارد و نه مغلوبی. تنها آمریکایی‌ها شکست خورده‌اند.» در همان روز، نام سایگون به «شهر هو شی مین» تغییر یافت. 

جنگ ویتنام طولانی‌ترین و منفورترین جنگ خارجی در تاریخ ایالات متحده بود که جان ۵۸ هزار آمریکایی را گرفت و به کشته شدن حدود دو میلیون سرباز و غیرنظامی ویتنامی انجامید.