۷ نکته درباره مرحله سوم جنگ ایران - آمریکا

فرارو – وضعیت آتش‌بس شکننده ایران و آمریکا در یک هفته گذشته وارد شرایطی بحرانی شده است. پایان اجرای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد که ۲۸ خرداد میان مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ امضا شد، هرچند به طور رسمی اعلام نشده، اما بندهای مختلف آن عملاً نقض شده است. تا لحظه تنظیم این گزارش، آخرین خبر این بود که دونالد ترامپ از برقراری دوباره محاصره دریایی ایران خبر داد.

به گزارش فرارو، مرحله سوم درگیری‌های ایران و آمریکا تا اینجای کار، الگویی نسبتاً متفاوت با دو مرحله پیشین جنگ دارد. هرچند تحولات با سرعت در حال وقوع است، اما تا لحظه تنظیم این گزارش، رویدادها همچنان در چارچوب این الگو قرار می‌گیرند. هفت نکته درباره این الگو می‌تواند مورد توجه قرار گیرد.

یک؛ افزایش پلکانی حملات

شدت دور جدید حملات آمریکا علیه ایران به صورت پلکانی افزایش یافته و گستره جغرافیایی، نوع و تعداد اهداف نیز در ادامه عملیات بیشتر شده است. این حملات ابتدا به نوار جنوبی کشور محدود بود، اما محدوده جغرافیایی آن به تدریج در حال گسترش است. آخرین اخبار نشان می‌دهد حملات ایالات متحده تا زمان تنظیم این گزارش به استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، گلستان و کرمان نیز رسیده است. در این مرحله، تاکنون حمله‌ای به تهران انجام نشده است. در واقع، این الگو نشان می‌دهد آمریکا فعلاً دامنه عملیات را به صورت تدریجی گسترش می‌کند و از ورود ناگهانی به یک رویارویی تمام‌عیار پرهیز می‌کند.

دو؛ ترکیب حمله به زیرساخت‌های نظامی و غیرنظامی

اهدافی که مورد حمله قرار گرفته‌اند، نشان می‌دهد آمریکا مجموعه‌ای از زیرساخت‌های نظامی و غیرنظامی را هدف قرار می‌دهد. از سایت‌های راداری و پایگاه‌های نظامی گرفته تا فرودگاه غیرنظامی، اسکله‌های صیادی، خطوط آهن، دکل‌های مخابراتی، شبکه برق و ایستگاه‌های پمپاژ آب، همگی در فهرست اهداف قرار دارند. چنین ترکیبی می‌تواند بیانگر تلاش برای افزایش همزمان فشار نظامی، هزینه‌های اقتصادی و خدماتی و ایجاد نارضایتی داخلی باشد.

سه؛ خودداری از ترور

هرچند بخش عمده ترورهای این دو جنگ توسط اسرائیل انجام شد، اما آمریکایی‌ها نیز در مواردی اقدام به ترور برخی مقامات کشورمان کردند. با این حال، تاکنون اقدامات ایالات متحده وارد مرحله ترور مقامات رسمی کشور نشده و به حملات نظامی محدود مانده است. ادامه این روند نشان می‌دهد واشنگتن، دست‌کم تا این مرحله، همچنان دست به عصا پیش می‌رود هرچند دامنه عملیات نظامی را گسترش می‌دهد. 

چهار؛ استفاده از تسلیحات و تجهیزات جدید

فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) ساعتی پیش با انتشار ویدیویی نشان داد که در یکی از حملات به زیرساخت‌های نظامی ایران در جنوب کشور، از شناور هدایت‌پذیر از دور (شِهپاد) انتحاری استفاده کرده است. اخبار حاکی از آن است که این جنگ‌افزار برای نخستین بار در این جنگ به کار گرفته شده است. آمریکا پیش از این نیز برخی تسلیحات جدید خود را در جریان حملات به ایران، از جمله در حمله موشکی به لامرد در استان فارس، به کار گرفته بود. به‌کارگیری تدریجی تجهیزات جدید، این جنگ را به میدانی برای تست قابلیت‌های عملیاتی و تاکتیک‌های تازه نیز تبدیل کرده است.

پنج؛ عدم ورود اسرائیل

دور جدید حملات آمریکا علیه ایران تا این بازه زمانی بدون ورود اسرائیل انجام شده است. ایران نیز در این مدت از حمله به اسرائیل خودداری کرده و صرفاً پایگاه‌های آمریکا در منطقه را هدف قرار داده است. با این حال، تحلیل‌ها حاکی از آن است که احتمال افزایش سطح تنش و ورود اسرائیل به درگیری‌ها همچنان وجود دارد و هر دو طرف در آمادگی کامل برای جنگ قرار دارند. اما در حال حاضر، این درگیری بیشتر صحنه رویارویی ایران و آمریکا باقی مانده است.

شش؛ پررنگ شدن نام کشورهای همسایه

در جریان جنگ ۴۰ روزه، گزارش‌های تأییدشده‌ای وجود داشت که بخشی از حملات به ایران از سوی کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس انجام شده است؛ حملاتی که در میان عملیات آمریکا و اسرائیل کمتر به چشم می‌آمد. اما این بار گفته می‌شود کشورهای همسایه به طور مستقل برخی مواضع جنوبی کشور را هدف قرار داده‌اند. این موضوع زمانی مطرح شد که گزارش‌هایی از حمله به جنوب کشور منتشر شد و همزمان آمریکایی‌ها اعلام کردند در آن مقطع مشغول انجام عملیاتی علیه ایران نیستند. مفهوم جنگ منطقه‌ای در این شرایط بیشتر خود را نشان می‌دهد چرا که زنجیره کنش و واکنش‌ها ادامه دارد.

هفت؛ ورود عمان به فهرست اهداف ایران

ایران همچنان از همان الگوی پیشین استفاده کرده و در پاسخ به حملات آمریکا، پایگاه‌های این کشور در منطقه را هدف قرار می‌دهد. در جدیدترین تحول، تاکنون دو حمله به عمان انجام شده است؛ یکی تأسیسات لجستیکی آمریکا در بندر دقم را هدف قرار داده و دیگری نقاطی در استان مسندم عمان در جنوب تنگه هرمز را. ایران مسئولیت حمله به دقم را رسماً بر عهده گرفته و آن را اعلام کرده است. عمان در مراحل قبلی جنگ، در میان کشورهای عربی حاشیه جنوبی خلیج فارس، کمترین آسیب را دیده بود. ایران و عمان به عنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، اکنون بر سر موضوع تردد کشتی‌ها از این آبراه نیز درگیر هستند. ورود عمان به این معادله، در صورت تداوم، می‌تواند بر امنیت تنگه هرمز و مسیرهای کشتیرانی منطقه نیز تأثیر بگذارد.

در نهایت، آنچه تاکنون از مرحله سوم جنگ دیده می‌شود، تفاوت‌هایی مهم با دو مرحله پیشین دارد. حملات به صورت تدریجی گسترش یافته، دامنه اهداف تغییر کرده، اسرائیل فعلاً در حاشیه قرار گرفته و در مقابل، نقش کشورهای منطقه پررنگ‌تر شده است. اگر این الگو در روزهای آینده نیز ادامه پیدا کند، می‌توان گفت جنگ وارد مرحله‌ای شده که بیش از گذشته بر مدیریت تدریجی تنش و افزایش مرحله‌به‌مرحله فشار استوار است. الگویی که البته همچنان می‌تواند با یک تصمیم سیاسی یا نظامی، به سرعت دستخوش تغییر شود.