وزیر علوم: مهم ترین وظیفه دانشگاه، آموزش و توانمندسازی است

حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در آیین نکوداشت اعضای هیئت علمی نمونه کشوری، با گرامیداشت یاد شهدای جامعه علمی کشور، اظهار داشت: امروز مصادف با سالروز آغاز جنگ دوازده‌روزه است؛ جنگی که در آن جمعی از دانشمندان و دانشگاهیان برجسته کشور از جمله شهیدان محمدمهدی طهرانچی، فقهی، ذوالفقاری، فریدون عباسی و همچنین شهیده نجمه شمس‌بخش (فرزند همکار عزیزمان دکتر شمس‌بخش) را از دست دادیم. پس از آن نیز در جنگ رمضان نمونه‌ترین استاد دوران رهبر عزیزِ انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای و شماری از چهره‌های برجسته علمی، سیاسی و اجتماعی کشور به شهادت رسیدند. یاد همه این عزیزان را گرامی می‌داریم و یقین داریم خون پاک آنان ضامن استقلال، عزت، سربلندی و آبادانی ایران خواهد بود.

وی با اشاره به جایگاه اجتماعات علمی در رشد و بالندگی استادان گفت: استادی صرفاً در کلاس درس و آزمایشگاه شکل نمی‌گیرد، بلکه حضور در اجتماعات علمی، گفت‌وگو با همکاران و تبادل تجربه نیز بخشی از فرآیند استاد شدن است. من همه سخنان این نشست را با نگاه یادگیری شنیدم و احساس کردم که تازه‌تر شدم.

وزیر علوم در ادامه با مرور تحولات تاریخی دانشگاه‌ها، افزود: دانشگاه‌ها در طول تاریخ با پذیرش مسئولیت‌های جدید، وارد نسل‌های تازه‌ای شده‌اند. نسل نخست دانشگاه‌ها که از تأسیس دانشگاه بولونیا در قرن یازدهم آغاز شد، بر آموزش متمرکز بود و مأموریت اصلی آن تربیت نیروی انسانی متخصص برای اداره جامعه به شمار می‌رفت.

سیمایی تصریح کرد: با شکل‌گیری دانشگاه برلین و الگوی هومبولتی در سال ۱۸۱۰، پژوهش به مأموریت‌های دانشگاه افزوده شد و نسل دوم دانشگاه‌ها شکل گرفت. توسعه اقتصادی بدون گسترش مرزهای دانش ممکن نیست و تولید علم، کتاب و مقاله از مهم‌ترین دستاوردهای این دوره به شمار می‌رود. در ایران ما، در دهه هفتاد، پژوهش به مأموریت‌های نهاد علم افزوده شد. پژوهشگاه‌ها تأسیس شد، نشریات علمی معتبر مجوز گرفتند و معتبر شدند و در آیین‌نامه ارتقا، سهم پژوهش ارج و قرب بیشتری یافت.

وی افزود: صرف برخورداری از منابع طبیعی، سرمایه مالی یا نیروی کار برای دستیابی به توسعه کافی نیست؛ بسیاری از کشورهای برخوردار از ذخایر عظیم زیرزمینی نتوانسته‌اند به رشد مطلوب دست یابند. آنچه توسعه پایدار را ممکن می‌سازد، تولید مستمر دانش و گسترش ظرفیت‌های علمی است.

وزیر علوم با اشاره به شکل‌گیری نسل سوم دانشگاه‌ها اظهار داشت: از نیمه دوم قرن بیستم، کارآفرینی، توسعه فناوری، حل مسائل جامعه و مسئولیت‌پذیری اجتماعی نیز به مأموریت‌های دانشگاه افزوده شد. در این مأموریت جدید، پژوهش باید تقاضامحور و مسئله‌محور باشد، آموزش‌ها مهارتی شوند و ارتباط دانشگاه با صنعت و جامعه روزبه‌روز تقویت شود. اما ما در این مسأله‌ها با چالش‌هایی مواجه هستیم.

سیمایی تأکید کرد: استاد نمونه امروز کسی است که در آموزش، پژوهش و مسئولیت اجتماعی توأمان موفق باشد. به همین دلیل در ارزیابی اعضای هیئت علمی نمونه، شاخص‌های فرهنگی، اجتماعی، مدیریتی و اجرایی نیز مورد توجه قرار می‌گیرد. اعتبار نهاد علم در جامعه نیز ناشی از همین کارکردها و مسئولیت‌پذیری‌هاست.

وی با اشاره به شرایط پساجنگ، نقش استادان را بیش از گذشته مهم دانست و گفت: استادان در این مقطع تاریخی مسئولیتی مضاعف در قبال جامعه و دانشجویان دارند. اگر استاد نسبت به حال و آینده ناامید باشد، این ناامیدی به دانشجو منتقل می‌شود و نمی‌تواند انگیزه و امید بیافریند. ما تاریخی‌ترین دوران خود را با سربلندی پشت سر گذاشته‌ایم و در آستانه دوره‌ای مهم و سخت قرار داریم که تنها با امید، همبستگی، تعاون و همکاری می‌توان از آن با موفقیت عبور کرد.

وزیر علوم خاطرنشان کرد: پاشیدن بذر ناامیدی و بدبینی در جامعه، خیانت به خون شهیدانی است که برای استقلال و عظمت ایران جان خود را فدا کردند. تاریخ ایران سرشار از فراز و نشیب‌ها و در عین حال سرشار از امیدآفرینی بزرگان این سرزمین است و هیچ‌یک از ما حق نداریم به ناامیدی دامن بزنیم. چه بزرگانی در تاریک‌ترین دوران ایران امید آفریدند. خواجه نصیرالدین طوسی با هلاکوخان همراه شد تا برای ایران مجد و عظمت رقم بزند.

سیمایی با تأکید بر اینکه آموزش همچنان مهم‌ترین مأموریت استادان است، اظهار داشت: در عصر فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی، آموزش نه‌تنها اهمیت خود را از دست نداده بلکه دشوارتر و پیچیده‌تر و مهم‌تر شده است. استادان باید پیوسته مهارت‌های خود را به‌روز کنند و نیازهای آینده کشور را پیش‌بینی نمایند. تحقق این هدف مستلزم یادگیری مادام‌العمر و بازآفرینی مستمر دانش و مهارت است.

وی افزود: در عصر هوش مصنوعی، وظیفه جدیدی نیز بر عهده استادان قرار گرفته و آن آموزش تفکر و سواد انتقادی است. هوش مصنوعی نمی‌تواند از یادگیرنده موجودی خلاق و متفکر پدید آورد و این وظیفه همچنان بر عهده استادان است؛ وظیفه‌ای که در همه رشته‌ها از علوم انسانی تا علوم پایه و مهندسی اهمیت دارد.

وزیر علوم در بخش دیگری از سخنان خود، آموزش را از جمله حوزه‌های حاکمیتی دانست و گفت: بخش‌هایی وجود دارد که بخش خصوصی انگیزه برای ورود به آن ندارد. مثلا دولت در حوزه امنیت مسئولیت مستقیم دارد، آموزش نیز از آن دسته حوزه‌هایی است که گاهی بخش خصوصی از آن سود نمی‌برد و لذا وارد نمی‌شود و لذا دولت باید سرمایه‌گذاری کند؛ مثل آموزش علوم پایه.

وی در پایان با اشاره به برنامه‌های وزارت علوم برای ارتقای کیفیت آموزش عالی، بر ضرورت توسعه همکاری‌های بین‌المللی دانشگاه‌ها، احیای فرصت‌های مطالعاتی، تقویت اعزام دانشجویان در حوزه‌های نوظهور و راه‌اندازی کلاس‌های هوشمند تأکید کرد و گفت: هوشمندسازی کلاس‌های درس یکی از برنامه‌های جدی وزارت علوم است که اگرچه اجرای آن به دلیل شرایط جنگی با تأخیر مواجه شد، اما همچنان از اولویت‌های مهم آموزش عالی کشور به شمار می‌رود.