مادر جهان در برابر تازه به دوران رسیده
چرا مصر به امارات متحده عربی نیاز دارد و از آن میترسد؟
در نگاه بسیاری از مصریها، کشورشان همچنان «امالدنیا» یا «مادر جهان» است؛ کشوری با تاریخ و نفوذ سنتی در جهان عرب. در مقابل، امارات در ذهن بخشی از افکار عمومی مصر، کشوری تازهثروتمند و «نوپا» تلقی میشود که اکنون در حال گسترش نفوذ خود بر منطقه است.
فرارو- سفر عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، به ابوظبی در تاریخ ۷ مه، در حالی انجام شد که قاهره انتظار داشت نقش اخیر خود در حمایت از امارات متحده عربی مورد توجه ویژه قرار گیرد. مصر با تأخیر، هواپیماهای جنگی خود را برای کمک به دفاع از امارات در برابر ایران پیشنهاد داده بود و انتظار میرفت این اقدام با استقبال گرم مقامهای اماراتی همراه شود. با این حال، آنچه رخ داد برای بسیاری از مصریها حامل پیامی متفاوت بود.
به گزارش فرارو به نقل از اکونومیست، به جای برگزاری دیداری رسمی در یکی از کاخهای حکومتی، محمد بن زاید، رئیس امارات متحده عربی، السیسی را برای صرف چای به یک مرکز خرید برد؛ اقدامی که در مصر به عنوان نشانهای از کاهش جایگاه منطقهای این کشور تعبیر شد.
در نگاه بسیاری از مصریها، کشورشان همچنان «امالدنیا» یا «مادر جهان» است؛ کشوری با تاریخ و نفوذ سنتی در جهان عرب. در مقابل، امارات در ذهن بخشی از افکار عمومی مصر، کشوری تازهثروتمند و «نوپا» تلقی میشود که اکنون در حال گسترش نفوذ خود بر منطقه است. این احساسات با نارضایتی از وضعیت اقتصادی مصر تشدید شده است؛ وضعیتی که قاهره را وادار کرده بخشهایی از داراییهای استراتژیک و زمینهای گسترده خود را به سرمایهگذاران خلیج فارس واگذار کند.
در سوی مقابل، اماراتیها مصر را کشوری «ناسپاس» میدانند. مقامها و نخبگان اماراتی معتقدند که ابوظبی طی دهههای گذشته میلیاردها دلار کمک مالی در اختیار مصر قرار داده، اما قاهره در بزنگاههای حساس، حمایت کافی از امارات نشان نداده است. در جریان حملات ایران، بسیاری از مصریها نهتنها از امارات حمایت نکردند، بلکه در فضای عمومی از ایران تمجید کردند. دولت مصر نیز به جای مشارکت مستقیم در مقابله با تهران، بر کاهش تنش تأکید کرد و هیئتهایی دیپلماتیک برای مذاکره اعزام نمود.
بر اساس این گزارش، برخی در ابوظبی این رفتار را با سیاست اخیر امارات در قبال پاکستان مقایسه میکنند. امارات پس از اختلافات سیاسی، خواستار بازپرداخت بیش از ۳ میلیارد دلار وام از پاکستان شد و حدود ۱۵ هزار تبعه پاکستانی را اخراج کرد. اکنون برخی محافل اماراتی معتقدند مصر نیز، که حدود ۴۰۰ هزار شهروندش در امارات زندگی میکنند، باید «درس مشابهی» دریافت کند.
اختلافات میان دو کشور تنها به این موضوع محدود نمیشود. مصر از حمایت امارات از «نیروهای پشتیبانی سریع» در سودان نگران است؛ شبهنظامیانی که متهم به ارتکاب نسلکشی هستند. امارات متحده عربی تأیید میکند که در گذشته از این نیروها حمایت کرده، اما تأکید دارد که دیگر چنین حمایتی ادامه ندارد.
قاهره همچنین نسبت به حمایت امارات از گروههای جداییطلب در لیبی و سومالیلند و نیز پشتیبانی این کشور از ایده تشکیل یک دولت جداگانه در غزه ابراز نگرانی کرده است.
با این حال، مهمترین دغدغه مصر به نزدیکی فزاینده امارات با دو بازیگر منطقهای بازمیگردد: اتیوپی به رهبری ابی احمد و اسرائیل به رهبری بنیامین نتانیاهو.
در مصر، برخی معتقدند امارات از ساخت «سد بزرگ رنسانس اتیوپی» حمایت کرده است؛ پروژهای که تهدیدی مستقیم برای سهم مصر از رود نیل محسوب میشود. نیل برای مصر یک مسئله حیاتی و امنیت ملی است و هرگونه کاهش در جریان آب آن میتواند پیامدهای سنگینی برای این کشور داشته باشد.
در ادامه این گزارش آمده است: از سوی دیگر، ادامه فشارهای اسرائیل بر غزه نیز نگرانیهای قاهره را افزایش داده است. مقامهای مصری بیم دارند که تشدید بحران انسانی در غزه، موجی از آوارگان فلسطینی، از جمله گروههای اسلامگرا، را به سمت مرزهای مصر سوق دهد.
در همین حال، اماراتیها معتقدند که کمکهای مالی گسترده آنها به مصر باید با سطح بالاتری از وفاداری سیاسی همراه باشد. در سال ۲۰۲۳، اقتصاد مصر در آستانه بحرانی عمیق قرار داشت. پروژههای پرهزینه دولت السیسی، نفوذ گسترده ارتش در اقتصاد و بدهیهای فزاینده، اعتماد سرمایهگذاران را تضعیف کرده بود. تورم به شدت افزایش یافت و ارزش پول ملی سقوط کرد.
در آن مقطع، امارات میلیاردها دلار کمک مالی در اختیار مصر قرار داد؛ اقدامی که به گفته ناظران، راه را برای بستههای حمایتی صندوق بینالمللی پول و اتحادیه اروپا نیز هموار کرد. از آن زمان تاکنون نیز میلیاردها دلار دیگر از سوی ابوظبی وارد اقتصاد مصر شده است.
طبق گزارش اکونومیست، با وجود این اختلافات، به نظر نمیرسد هیچیک از دو طرف مایل باشند تنشها از کنترل خارج شود. السیسی در صورت از سرگیری جنگ با ایران، آمادگی مصر برای اعزام خلبانان جنگنده به امارات را اعلام کرده و همزمان به رسانههای داخلی دستور داده از حملات لفظی علیه امارات خودداری کنند.
در عین حال، قاهره در حال تقویت روابط خود با قطر، عربستان سعودی و ترکیه نیز هست؛ اقدامی که نشان میدهد مصر تلاش دارد وابستگی خود به امارات را کاهش دهد.
در نهایت، اگرچه مصر نمیخواهد روابطش با امارات را از دست بدهد، اما به نظر میرسد دیگر نمیتواند مانند گذشته به این متحد ثروتمند خلیج فارس تکیه کند.
