کشف تصویر اولین زن فرعون مصر؟
تصویری تازه از مریتنیت، زنی که حدود پنج هزار سال پیش در مصر باستان میزیست، بار دیگر یکی از قدیمیترین معماهای تاریخ مصر را زنده کرده است: آیا او نخستین زن فرمانروای مصر بود یا تنها در دورهای بهعنوان نایبالسلطنه حکومت میکرد؟
فرارو- انتشار تصویری تازه از «مریتنیت» (Merit-Neith یا Merneith)، ملکهای از دودمان نخست مصر باستان، بار دیگر بحثی قدیمی را در میان مصرشناسان زنده کرده است: آیا او نخستین زنی بود که حدود پنج هزار سال پیش بر مصر حکومت کرد؟
به گزارش فرارو، این تصویر که از آثار و سنگنگارههای مرتبط با مریتنیت بازسازی شده، توجه پژوهشگران و رسانههای عربی را به زنی جلب کرده که نامش در میان نخستین فرمانروایان مصر ظاهر میشود؛ شخصیتی که شاید نه فقط یک ملکه، بلکه یکی از اولین زنان حاکم در تاریخ مکتوب بشر بوده باشد.
مریتنیت در حدود سال ۲۹۵۰ پیش از میلاد و در دوران دودمان اول مصر میزیست؛ زمانی که پادشاهی مصر تازه شکل گرفته بود. او احتمالاً همسر پادشاه «جت» (Djet) و مادر «دن» (Den)، یکی از پادشاهان مهم آغازین مصر بود. پس از مرگ جت و در حالی که دن هنوز کودک بود، به نظر میرسد مریتنیت اداره حکومت را در دست گرفت. اما پرسش اصلی این است که آیا او تنها نایبالسلطنه بود یا خود بهعنوان فرعون حکومت میکرد؟
شواهد باستانشناسی از اهمیت ویژه مریتنیت حکایت دارند. آرامگاه او در منطقه «امالقعاب» در ابیدوس، در کنار مقبره پادشاهان مرد دودمان اول قرار دارد؛ جایگاهی که معمولاً فقط به فرعونها اختصاص داشت. این مقبره از نظر ابعاد و ساختار، با آرامگاههای پادشاهان آن عصر برابری میکند و در اطراف آن دهها قبر فرعی برای خدمتکاران و همراهان دیده شده است؛ رسمی که ویژه تدفین فرمانروایان مصر بود. همچنین دو سنگنوشته با نام او در کنار آرامگاه کشف شدهاند.
برخی مُهرها و کتیبههای باستانی نیز نام مریتنیت را در قالبی نشان میدهند که معمولاً برای ثبت نام پادشاهان به کار میرفت. در یکی از مُهرهای کشفشده، نام او در فهرست فرمانروایان دودمان اول آمده است؛ هرچند در کنار آن عنوان «مادر پادشاه» نیز دیده میشود. همین موضوع سبب شده است که میان پژوهشگران اختلافنظر وجود داشته باشد. گروهی معتقدند او نخستین زن فرعون تاریخ بوده و گروهی دیگر بر این باورند که تنها نقش نایبالسلطنه را ایفا کرده است.
با این حال، صرفنظر از عنوان دقیق او، مریتنیت جایگاهی استثنایی در تاریخ مصر دارد. در دورهای که تقریباً همه ساختارهای قدرت در دست مردان بود، زنی توانست در قلب نخستین دولت متمرکز جهان باستان نقش ایفا کند؛ نقشی که هنوز پس از پنج هزار سال، موضوع بحث و پژوهش است.
شاید به همین دلیل است که هر تصویر تازهای از مریتنیت، فقط یک کشف باستانشناسی نیست؛ بلکه یادآور این پرسش تاریخی است که نخستین زن فرمانروای جهان دقیقاً چه کسی بود؟ شاید پاسخ این پرسش در شنهای ابیدوس و در آرامگاه زنی نهفته باشد که نامش «محبوبه الهه نیت» معنا میشود.
