ترامپ میان حمله به ایران و فرصت دادن به دیپلماسی
آیا آمریکا برای حمله دوباره به ایران آماده است؟
مقاله از تردید دونالد ترامپ میان حمله دوباره به ایران و ادامه مسیر دیپلماسی روایت میکند. اگرچه آمریکا برای آغاز عملیات نظامی آماده بود و طرحهای حمله چندمرحلهای علیه ایران همچنان روی میز قرار دارد، فشار قطر، عربستان، امارات و دیگر کشورهای خلیج فارس باعث تعویق اقدام فوری شد. نگرانی اصلی، واکنش تلافیجویانه ایران و تهدید پایگاهها و زیرساختهای انرژی منطقه است. همزمان، مذاکرات هستهای همچنان در بنبست غنیسازی باقی مانده است.
فرارو- زاخاری کوهن، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در شبکه سی ان ان.
به گزارش فرارو به نقل از شبکه سی ان ان، در روایت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، او تنها یک ساعت با صدور فرمان حملات جدید علیه ایران فاصله داشت؛ اما روز دوشنبه بهطور ناگهانی در شبکههای اجتماعی اعلام کرد که فرصت بیشتری برای مسیر دیپلماسی در نظر خواهد گرفت. دونالد ترامپ روز سهشنبه، در اشاره به ناوگان کشتیهای جنگی آمریکا در منطقه، گفت: «آنها تا آخرین ظرفیت آماده شدهاند و ما کاملاً مهیای آغاز عملیات بودیم.» با این حال، اینکه جنگ دقیقاً تا چه اندازه در آستانه ازسرگیری قرار گرفته بود، همچنان محل پرسش است. مقامهایی از برخی کشورهای حوزه خلیج فارس؛ کشورهایی که ترامپ مدعی شده بود از او خواستهاند از انجام حملات خودداری کند، گفتند از هیچ اقدام نظامی قریبالوقوعی اطلاع نداشتند.
منابع دیگری گفتند انتظار میرفت موج تازه حملات در آغاز همین هفته از سر گرفته شود؛ همان جدول زمانیای که دونالد ترامپ نیز به آن اشاره کرده بود. با این حال، دو منبع دیگر روایت متفاوتی ارائه کردند و گفتند پیشبینی نمیشد این حملات پیش از پایان هفته انجام شود. فارغ از اختلاف روایتها درباره زمانبندی، تصمیم ترامپ برای عقبنشینی، تازهترین نمونه از الگوی رفتاری رئیسجمهوری بود که ایران را به بهکارگیری نیرویی سهمگین تهدید میکند، اما ناگهان مسیر خود را تغییر میدهد.
ضربالاجل تازه ترامپ برای تهران؛ توافق یا بازگشت به جنگ
یک روز پس از این عقبنشینی تازه، رئیسجمهور در حالی که در چمن جنوبی کاخ سفید و مقابل یک گودال بزرگ ساختمانی ایستاده بود، ضربالاجل تازهای برای تهران تعیین کرد تا توافقی قابلقبول برای پایان دادن به جنگ ارائه کند. او گفت: «من میگویم دو یا سه روز؛ شاید جمعه، شنبه، یکشنبه، چیزی در همین حدود؛ شاید اوایل هفته آینده. یک بازه زمانی محدود.»
اینکه ضربالاجل تازه دونالد ترامپ پابرجا بماند یا نه، هنوز روشن نیست. مقامها میگویند او تمایلی به ازسرگیری جنگ ندارد و ترجیح آشکارش دستیابی به یک توافق است. گزینههای نظامیای که اکنون روی میز او قرار دارد، میتواند جنگی پرهزینه و نامحبوب را گسترش دهد؛ جنگی که به کاهش محبوبیت سیاسی او نیز دامن زده است.
با این حال، برخلاف ادعاهای ترامپ درباره پیشرفت مذاکرات، ایران در عرصه عمومی هنوز از برخی مطالبات اصلی خود عقبنشینی نکرده است. از سوی دیگر، با باقی ماندن ذخایر اورانیوم غنیشده در اعماق زمین و دستنخورده ماندن بخشی از توان موشکی ایران، جنگ هنوز همه اهدافی را که ترامپ برای آن تعریف کرده بود، بهطور کامل محقق نکرده است.
همین وضعیت، رئیسجمهور آمریکا را در لحظه تصمیمگیری درباره گام بعدی در موقعیتی دشوار قرار داده است. گزینههای حمله دستکم در یک هفته گذشته در کاخ سفید در حال بررسی بوده، اما هرگونه اقدام تا زمانی که ترامپ در چین حضور داشت، متوقف مانده بود. او پس از بازگشت به آمریکا در آخر هفته، در باشگاه گلف خود در کنار رودخانه در ایالت ویرجینیا، این برنامهها را با مشاوران ارشدش از جمله با جیدی ونس، معاون رئیسجمهور؛ مارکو روبیو، وزیر خارجه؛ جان رتکلیف، رئیس سیا و استیو ویتکاف، فرستاده ویژه مرور کرد.
ارتش آمریکا طرحهای جنگی گستردهای برای ازسرگیری یک کارزار هوایی چندمرحلهای علیه ایران آماده کرده است؛ طرحهایی که به گفته دو منبع آگاه به سیانان، شامل اهداف تعیینشده، مختصات شبکهای آنها و مراحل کامل و از پیش تدوینشده این عملیات میشود. یکی از این منابع، در توصیف میزان پیشرفت و جدیت برنامهریزیهای نظامی گفت: «آنها شوخی نداشتند.» به گفته فردی آگاه از این طرح، دونالد ترامپ پس از آنکه از روند مذاکرات به ستوه آمد، در پی دریافت فهرستی از گزینهها از سوی مشاوران ارشد نظامی خود، اقداماتی را برای حمله به اهداف تازه در دستور کار قرار داده بود.
دیپلماسی پشت پرده برای جلوگیری از حمله دوباره به ایران
اما درست در زمانی که دونالد ترامپ خود را برای صدور مجوز نهایی آماده میکرد، دولت او بهطور جداگانه با رهبران قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی وارد گفتوگو شد؛ رهبرانی که از واشنگتن خواستند از آغاز اقدام نظامی خودداری کند و در عوض منتظر بماند تا روشن شود آیا هنوز امکان دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک وجود دارد یا خیر.
به گفته یک منبع منطقهای، این درخواست با این ارزیابی گره خورده بود که در صورت ازسرگیری بمبارانها از سوی ترامپ، ایران ممکن است علیه کشورهای حوزه خلیج فارس دست به اقدامات تلافیجویانه بزند؛ همانگونه که تهران در آغاز جنگ نیز چنین کرده بود. هرچند کشورهای منطقه میگویند همچنان توان دفاع از خود را دارند، اما این نگرانی وجود دارد که تداوم و گسترش دوباره درگیریها منابع آنها را تحت فشار قرار دهد و این کشورها، همراه با زیرساختهای حیاتی انرژیشان، در برابر تهدیدها آسیبپذیرتر شوند.
وقتی روز سهشنبه از دونالد ترامپ پرسیده شد که آیا رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس نسبت به احتمال اقدام تلافیجویانه ایران ابراز نگرانی کردهاند یا نه، او پذیرفت که چنین خطری همچنان وجود دارد. دونالد ترامپ در اشاره به توانایی ایران برای هدف قرار دادن دیگر بازیگران در خاورمیانه گفت: «آنها هنوز اندکی ظرفیت دارند؛ زیاد نیست، اما همچنان تا حدی ظرفیت دارند.»
یک مقام آمریکایی و منبع دیگری که از این موضوع آگاه است، گفتند عربستان سعودی در واکنش به «پروژه آزادی» ( عملیات کوتاهمدت آمریکا برای هدایت کشتیها از تنگه هرمز ) برای مدتی کوتاه دسترسی واشنگتن به پایگاهها و حریم هوایی خود را محدود کرد؛ اما پس از آنکه ترامپ بهطور ناگهانی این عملیات را تعلیق کرد، این محدودیتها را برداشت.
یک مقام آمریکایی به سیانان گفت چند کشور حوزه خلیج فارس اعلام کردهاند که اگر ترامپ در نهایت حملات بیشتری را دنبال کند، احتمالاً محدودیتهای تازهای بر زمان استفاده نیروهای آمریکایی از پایگاههای نظامی مستقر در خاک خود یا عبور از حریم هواییشان اعمال خواهند کرد. به گفته این مقام، کویت، قطر و عربستان سعودی که همگی میزبان پایگاههای هوایی کلیدی آمریکا در منطقه هستند ممکن است در مراحل بعدی سطح دسترسی آمریکا را محدودتر کنند.
این مقام آمریکایی گفت امارات متحده عربی نیز مخالفت خود را با هرگونه عملیات نظامی بیشتر آمریکا اعلام کرده و در صورت ازسرگیری حملات، ممکن است مشابه دیگر کشورهای منطقه برای محدود کردن دسترسی واشنگتن به پایگاههای نظامی اقدام کند. هرگونه محدودیت از سوی این کشورها بر دسترسی به پایگاهها یا عبور از حریم هوایی، بیتردید ادامه عملیات آمریکا را پیچیدهتر خواهد کرد.
یک مقام منطقهای دیگر گفت رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس در درخواستهای اخیر خود برای خویشتنداری، در برابر دولت ترامپ «جبههای واحد» شکل دادند. یکی از استدلالهای آنها این بود که اکنون موسم حج است؛ دورهای مهم در جهان اسلام که بهطور سنتی با فضای حسننیت همراه است و طی آن هزاران زائر برای انجام مناسک حج راهی مکه در عربستان سعودی میشوند. رهبران خلیج فارس همچنین به واشنگتن تأکید کردند که در تلاشهای میانجیگرانه به رهبری پاکستان «تحرک مثبتی» شکل گرفته و از نگاه آنها، خردمندانهتر آن است که به کانالهای دیپلماتیک زمان بیشتری داده شود تا بتوانند به نتیجه برسند. به نظر میرسد این فشارها بیاثر نمانده است.
دونالد ترامپ روز سهشنبه گفت: «من تصمیمم را گرفته بودم. بنابراین آنها تماس گرفتند؛ شنیده بودند که من تصمیمم را گرفتهام و گفتند: «آقا، ممکن است چند روز دیگر به ما فرصت بدهید؟ چون فکر میکنیم آنها منطقی رفتار میکنند.» هرگونه تحرکی که در روند مذاکرات شکل گرفته، عمدتاً در پشت پرده جریان داشته است. در سطح علنی، هیچیک از دو طرف نشانه روشنی از آمادگی برای عقبنشینی از مواضع سخت خود درباره غنیسازی هستهای یا امکان حفظ ذخایر اورانیوم نزدیک به سطح تسلیحاتی از سوی ایران بروز ندادهاند. به گفته فردی آگاه از موضوع، پس از هفتهها تبادل اسناد، تازهترین پیشنهاد ایران امتیازهای قابلتوجهی درباره برخی از مهمترین نقاط اختلاف ارائه نکرده است. این فرد گفت مسائل مربوط به غنیسازی هستهای همچنان در مرکز بنبست مذاکرات قرار دارد.
جیدی ونس روز سهشنبه در نشست خبری کاخ سفید اذعان کرد که با توجه به حضور جناحهای رقیب در ساختار قدرت تهران، همچنان ابهامهایی درباره موضع دقیق ایران در روند مذاکرات باقی مانده است. او گفت: «شما با افرادی مذاکره میکنید و گاهی احساس میکنید پیشرفتی حاصل شده و گاهی هم احساس میکنید هیچ پیشرفتی به دست نیامده است. برداشت من این است که ایرانیها میخواهند به توافق برسند. برداشت من این است که ایرانیها میدانند سلاح هستهای خط قرمز ایالات متحده آمریکاست و این موضوع را پذیرفتهاند. اما تا زمانی که واقعاً قلم روی کاغذ نگذاریم و توافقی را امضا نکنیم، نمیتوانیم مطمئن باشیم.»
عملیات پتک؛ نام تازه برای تهدید نظامی علیه ایران
با وجود تصمیم دونالد ترامپ برای پرهیز از اقدام فوری، طرحهای حمله علیه ایران همچنان روی میز فرماندهان قرار دارد و هر زمان میتواند به مرحله اجرا درآید. به گفته منابع، انتظار میرود نام این عملیات از «عملیات خشم حماسی» به «عملیات پتک» تغییر کند. شبکه انبیسی نخستینبار گزارش داد که احتمال میرود عنوان عملیات به «عملیات پتک» تغییر یابد. این تغییر نام میتواند تلاشی برای دور زدن «قانون اختیارات جنگی» باشد؛ قانونی که بر اساس آن، ۶۰ روز پس از اطلاعرسانی به قانونگذاران درباره اقدام نظامی، ادامه استفاده از نیروی نظامی به مجوز کنگره نیاز دارد. در چنین چارچوبی، آغاز یک عملیات جدید میتواند شمارش مهلت ۶۰ روزه را از نو آغاز کند.
وقتی از پیت هگست، وزیر دفاع پرسیده شد که آیا دولت در صورت ازسرگیری عملیات نظامی به دنبال دریافت موافقت کنگره خواهد رفت یا نه، او گفت آتشبسی که در اوایل آوریل اعلام و سپس تمدید شد، عملاً شمارش مهلت ۶۰ روزه را متوقف کرده است. هگست اوایل همین ماه در یک نشست خبری گفت: «با آتشبس، ساعت متوقف میشود. اگر قرار باشد دوباره آغاز شود، این تصمیم رئیسجمهور خواهد بود. این گزینه همیشه وجود دارد و ایران هم این را میداند.»
