سایه سنگین خلیج فارس بر دهلی‌نو

فرارو– نشست دو روزه وزرای خارجه کشورهای عضو بریکس در دهلی‌نو، در حالی به پایان رسید که این اجلاس به صورت گسترده‌ای تحت تاثیر جنگ در ایران و تنش‌های اخیر میان تهران و ابوظبی بود.

به گزارش فرارو، امارات که به تازگی به عضویت بریکس درآمده، در سطحی پایین‌تر از وزیر خارجه در نشست دهلی‌نو شرکت کرد. همچنین اعضای هیئت اماراتی حاضر در محل برگزاری این اجلاس، در مسیرهای تردد خود از روبرو شدن با ایرانیان حاضر در محل خودداری می‌کردند. همچنین در بدو ورود به فرودگاه دهلی‌نو نیز مقاماتی از امارات، تلاش کردند با وزیر امور خارجه ایران روبرو نشوند. در نهایت، نشست وزرا نیز شاهد جدال لفظی دیپلماتیک میان دو طرف بود.

جدال میان شمال و جنوب خلیج فارس

نشست دهلی نو قرار بود با دستورکار «تمرکز بر همکاری چندجانبه، ثبات منطقه‌ای و تاب‌آوری اقتصادی» میان کشورهای عضو برگزار شود. از ابتدا رسانه‌ها توجه‌ها را به این موضوع جلب کردند که نشست دهلی‌نو، محل اولین روبرویی مقامات ارشد ایران و امارات پس از جنگ ۴۰ روزه و تنش‌های میان تهران و ابوظبی خواهد بود. اتفاقی که با توجه به میزبانی امارات از پایگاه‌های آمریکا و شایعاتی که درباره نقش‌آفرینی پررنگ آن‌ها در جنگ اخیر وجود داشت و همچنین حملات متقابل ایران به بخش‌های مختلف این کشور، نمی‌توانست بدون حاشیه باشد.

عراقچی در اولین سخنرانی خود، بدون اشاره به هیچ کدام از کشورهای منطقه که در جریان جنگ علیه ایران، با آمریکا و اسرائیل همکاری داشتند، بر این موضوع تاکید کرد: «کسانی که به‌دنبال ماجراجویی‌های بی‌پروا هستند، شاید تصور کنند که این اقدامات در راستای منافع ژئوپلیتیکی آنان است؛ اما همان‌گونه که امروز ملت‌ها و دولت‌ها در سراسر جهان دریافته‌اند، بی‌ثباتی منطقه‌ای یک وضعیت باخت ـ باخت برای همه طرف‌ها، از جمله برای خود متجاوزان، به شمار می‌رود. در برابر این خشونت هولناک، مردم ایران با استواری و سربلندی از خود دفاع کرده‌اند.»

در مقابل امارات نیز ایران را به حملات تروریستی علیه خود متهم کرد. موضعی که باعث شد عراقچی در واکنش، تاکید کند نامی از امارات نبرده اما این بار بیان کرد که ابوظبی، شریک تجاوز به ایران است. یک بار دیگر نیز کاظم غریب‌آبادی، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت خارجه در پاسخ به اظهارات دیگر اماراتی‌ها، بر این موضوع تاکید کرد که آن‌ها «به ایران خیانت کردند و در عمل، بخشی از این تجاوز بودند.» این جدال لفظی در این فضا پیش آمد که قبل از آن، اسرائیل تکذیبیه‌ اماراتی‌ها درباره سفر نتانیاهو به ابوظبی در جریان جنگ علیه ایران را تکذیب کرده بود.

اختلاف میان تهران و ابوظبی، باعث شد که به رغم ساعت‌ها مذاکره برای تنظیم بیانیه جامع و مشترک اجلاس دهلی‌نو، چنین بیانیه‌ای به مرحله نگارش پایانی نرسد. ایران خواستار این بود که کشورهای بریکس با رفتاری مسئولانه، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را محکوم کنند. امارات نیز به دنبال محکومیت حملات به خود بود. هرچند بخش‌های دیگر دستورکار این نشست دو روزه، مورد توافق شرکت‌کنندگان قرار گرفت. همچنین عراقچی در دیدارهای دوجانبه با همتایان خود از کشورهای دیگر مانند برزیل، مصر، تایلند و ... به شرح وضعیت فعلی و موضع ایران درباره جنگ پرداخت.

ملاقات‌های دوجانبه عراقچی با مقامات هندی

وزیر خارجه جمهوری اسلامی در این سفر، ملاقات‌ و گفتگوهایی با مقامات هندی داشت. او علاوه بر ملاقات با همتای هندی خود، ملاقاتی هم با مشاور امنیت ملی هند داشت و در زمان گرفتن عکس دسته‌جمعی و رسمی نشست با نخست‌وزیر هند، گفتگویی خصوصی و کوتاه نیز با نارندار مودی داشت. تحلیلگران بر این باورند که انسجام بریکس و به بار نشستن تلاش‌های این کشورها برای ایجاد یک همکاری اقتصادی قدرتمند میان اعضا، اهمیت خاصی برای هند دارد و ایران نیز تمایل زیادی دارد که از ظرفیت‌های روابط دوجانبه اقتصادی با هند و همچنین ظرفیت بریکس به صورت جداگانه استفاده کند. در این سفر، حمید قنبری، معاون دیپلماسی اقتصادی وزارت خارجه نیز عراقچی را همراهی می‌کرد.

عراقچی و آجیت دوال، مشاور امنیت ملی هند

از سوی دیگر، هند یکی از قدرت‌های اقتصادی و کشورهای مهم جهان است که تنش در خاورمیانه و اختلال گسترده در بازار انرژی، تاثیرات زیادی بر آن داشت. هند کمتر از ۱ درصد ذخایر نفت و گاز جهان را در اختیار دارد و با جمعیتی بالغ بر ۱.۴ میلیارد نفر (با چند میلیون اختلاف بالاتر از چین) واردکننده حامل‌های مختلف انرژی است. موضوعی که می‌تواند بر روابط دوجانبه با ایران تاثیر زیادی بگذارد و نیازمند رایزنی‌هایی فشرده است. همزمان با سفر عراقچی به دهلی‌نو، دو کشتی هندی از تنگه هرمز عبور کردند و یک کشتی دیگر در آب‌های عمان هدف قرار گرفت اما تا کنون عامل حمله مشخص نشده است.

سفر مودی به امارات

یکی از نکات مهم نشست اخیر بریکس این بود که امارات اهمیت زیادی برای هند دارد. بنابراین، مدیریت این شرایط از سوی هندی‌ها نیازمند ظرافت خاصی است. تجارت میان هند و امارات در سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ به بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار رسید و دو طرف قصد دارند تا سال ۲۰۳۲ این میزان را به ۲۰۰ میلیارد دلار برسانند. امارات سومین شریک تجاری بزرگ هند و دومین مقصد صادراتی بزرگ این کشور است. هند نیز دومین شریک تجاری بزرگ امارات است و دو طرف در طیف متنوعی از حوزه‌های اقتصادی با یکدیگر همکاری دارند.

مودی پس از حضور در نشست وزرای خارجه بریکس، روز جمعه در مسیر سفر خود به اروپا، توقفی کوتاه و برنامه‌ریزی‌شده در امارات داشت. در زمان حضور مودی در ابوظبی، چند یادداشت تفاهم و توافقنامه اقتصادی، نظامی و سرمایه‌گذاری در چارچوب شراکت استراتژیک میان هند و امارات امضا شد.

یک ملاقات دیگر با روسیه

روسیه در سطح وزیر خارجه در این نشست شرکت کرد و عراقچی و لاوروف در  حاشیه نشست بریکس با یکدیگر ملاقاتی دوجانبه داشتند. روسیه به عنوان عضو دا‌ئم شورای امنیت در کنار چین، دو اهرمی هستند که می‌توانند جلوی صدور قطعنامه علیه ایران در این نهاد را بگیرند. همچنین اخیراً نیویورک‌تایمز گزارش داد که پس از افزایش بحران در خلیج فارس، روسیه نقشی کلیدی در تامین کالاهای ایران از طریق بنادر شمالی ایفا می‌کند.

با توجه به جایگاه روسیه، عراقچی اخیراً پس از سفر به پاکستان و عمان، سفری به روسیه داشت و با پوتین ملاقات کرد. او همچنین پیش از سفر ترامپ به پکن، سفری کوتاه به چین نیز رفت. تمام این سفرها بر اساس اخبار موجود، علاوه بر موضوع روابط دوجانبه با این کشورها، بخشی از پازل روند دیپلماتیک جاری با ایالات متحده و رایزنی‌های فشرده با شرکای اصلی جمهوری اسلامی است.

دیپلماسی عمومی در دهلی‌نو

نشست خبری با رسانه‌های هندی، آخرین برنامه وزیر خارجه جمهوری اسلامی قبل از ترک دهلی نو بود. در این نشست که با حضور بیش از ۴۰ نفر از اصحاب رسانه هندی برگزار شد، روزنامه‌ها و تلویزیون‌های اصلی این کشور حضور داشتند و به طرح پرسش از عراقچی پرداختند.

محور اصلی این پرسش‌ها، وضعیت مذاکرات میان ایران و آمریکا، پرونده هسته‌ای و چالش‌های ایجاد شده میان ایران و امارات در نشست بریکس بود. اظهارات عراقچی در این نشست مطبوعاتی، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های هندی داشت.