آیا «توافقی» تازه میان ایران و آمریکا در راه است؟

فرارو- پس از آن که ترامپ اعلام کرد عملیات دریایی در تنگه هرمز پایان یافته است، برخی منابع خبری مدعی شدند که توافقی در خصوص پایان جنگ ایران و آمریکا در راه است. با توجه به این که ایران و ایالات متحده پس از جنگی ۴۰ روزه، اکنون در شرایط آتش بس قرار دارند، گمانه زنی‌های زیادی درباره زمان آغاز مجدد جنگ یا برعکس، شروع مذاکرات توافقی جدید، از سوی برخی کارشناسان مطرح می‌شد. 

به گزارش فرارو، پیچیدگی‌های مذاکرات ایران و آمریکا بر محورهای مهمی از جمله مسائل منطقه و نیروهای نیابتی، مسائل موشکی و مسائل هسته‌ای متمرکز است. اما برای نشستن سر میز مذاکره ابتدا باید یک تضمین برای خروج از وضعیت معلق فعلی تعیین شود. سفر عراقچی به چین از دید برخی تحلیلگران نشانه‌ای است از آغاز برخی تغییرات در بخش میانجیگری بین ایران و آمریکا. هرچند برخی دیگر معتقدند این سفرها نمی‌تواند اثرگذاری قابل توجهی داشته باشد. 

امیرعلی ابوالفتح، کارشناس مسائل آمریکا و تحلیلگر امور بین الملل در گفتگو با فرارو به بررسی این موضوعات پرداخته است: 

توقف عملیات آمریکا در تنگه هرمز، به چه معناست؟

امیرعلی ابوالفتح به فرارو گفت: «مسئله این نیست که چه کسی نمی‌خواهد توافق کند، چرا که در ظاهر همه به دنبال توافق هستند. مسئله این است که نوع توافقی که طرفین می‌خواهند، تا چه حد با یکدیگر در تضاد و تفاوت است. آن چه ما و طرف مقابل می‌گوییم، زمین تا آسمان با یکدیگر متفاوت است. ما می‌خواهیم به توافقی برسیم که خودمان دوست داریم و آن‌ها هم توافق مطلوب خود را می‌خواهند. بر همین اساس، چون امکان رسیدن به یک فصل مشترک وجود ندارد، توافق حاصل نمی‌شود. بنابراین هر اقدامی که انجام می‌شود از جنگ تا خط و نشان‌های سیاسی و عقب نشینی، در راستای پیدا کردن راهی جدید است.» 

وی در خصوص شرایط موجود و التهابات جنگ و صلح گفت: «از دید من هم اکنون وسط جنگ قرار داریم. این که برخی می‌پرسند جنگ می‌شود یا نمی‌شود اشتباه است. سوال باید دقیق‌تر مطرح شود. باید بپرسیم گلوله‌ها شلیک می‌شود یا شلیک نمی‌شود. درواقع باید ریزبین‌تر باشیم. این سوال که بگوییم جنگ می‌شود یا خیر، بیش از حد کلی است. در حال حاضر گلوله‌ها شلیک نمی‌شود اما مشخص نیست این وضعیت تا چه زمانی ادامه دارد. همانطور که اخیرا مارکو روبیو، گفت ما شلیک نمی‌کنیم مگر این که ایرانی‌ها به ما شلیک کنند. مشابه چنین گفتاری در ادبیات رسمی ما نیز وجود دارد چرا که بارها اعلام شده ما کشوری نبوده و نیستیم که جنگی را آغاز کنیم. بنابراین این‌طور نتیجه میگیریم که طرفین فعلا تصمیم گرفته‌اند به یکدیگر شلیک نکنند، اما این که چه زمانی حملات آغاز خواهد شد یا این تصمیم تا چه زمانی دوام دارد را فقط افرادی تشخیص می‌دهند که در اتاق جنگ باشند و از فرماندهان درجه اول محسوب شوند. بنابراین نمی‌توان با قطعیت گفت توقف عملیات آمریکا در تنگه هرمز، آرامش قبل از طوفان است یا خیر.» 

توافق جدید می‌تواند به سرعت یک امضا روی کاغذ شکل بگیرد

این کارشناس مسائل آمریکا در خصوص سفر عراقچی به چین و نقش این کشور در میانجیگری احتمالی بین تهران و واشنگتن گفت: «چین با ایالات متحده تنش‌های خاص خود را دارد. حتی می‌توان گفت بخشی از جنگی که ایالات متحده با ایران شکل داده، به تضعیف چین نیز منتهی شده است. درست است که چین به طور مستقیم در جنگ حضور ندارد، اما پیامدهای این جنگ، بعد از ایران، کشورهای منطقه، اسرائیل و آمریکا، بیشترین تاثیر را روی چین دارد.  چین نمی‌تواند تاثیر خارق العاده‌ای بر روند موجود بگذارد. چین تمام تلاش خود را می‌کند، نفوذ دارد، بزرگترین قدرت اقتصادی جهان است و بسیاری از امتیازات دیگر را هم دارد. اما این که بگوییم به محض این که آقای عراقچی با چینی‌ها صحبت کرد، همه چیز حل می‌شود، اشتباه است. ایران در تلاش است از همه ظرفیت‌های دیپلماسی استفاده کند. اما این که تصور کنیم با یک سفر و دو سفر مشکلات انباشته شده حل می‌شود منطقی نیست.» 

وی گفت: «میانجی داشتن و نداشتن یا مستقیم بودن و غیرمستقیم بودن مذاکرات مهم نیست. مهمترین مسئله «اراده» است. اگر ایالات متحده آمریکا، اراده توافق را داشته باشد، در کوتاهترین زمان، امکان رسیدن به توافق وجود دارد. طرفین مذاکره روی مواضع خود پافشاری دارند و تا زمانی که هر یک تا حدودی از مواضع خود عدول نکنند، خبری از توافق نیست. اگر این اراده در واشنگتن حاصل شود، به همان سرعتی که ترامپ با امضا کردن کاغذی، تحریم‌ها را با خروج از برجام باز گرداند، می‌تواند یک کاغذ را امضا کرده و به توافق وارد شود. مسئله این است که ترامپ می‌خواهد هر آن چه که گفته و خواسته محقق شود. او سطح خواسته‌های خود را به ماکسیمم رسانده و تصور می‌کند اگر ذره‌ای کوتاه بیاید، شکست خورده است. وقتی مدعی می‌شود که ایران باید پرچم سفید تسلیم را دست بگیرد، مشخص است که در ذهنش چه می‌گذرد. در غیر این صورت، حتی اگر ذره‌ای امتیازات جدید به ایران داده شود، به ویژه اگر تکلیف اورانیوم غنی شده ایران مشخص نشود، ترامپ احساس شکست می‌کند.»

چرا مسائل ایران و آمریکا، پیچیده‌تر شده است

این تحلیلگر  در خصوص تلاش‌های ترامپ برای به کرسی نشاندن خواسته‌های خود گفت: «تا زمانی که ترامپ احساس پیروزی نکند، حاضر به کوتاه آمدن از مواضع خود نیست.  ترامپ به شدت اصرار دارد به نتیجه برسد، چرا که در منطق ذهنی وی، این موضوع نهادینه شده که ایالات متحده قادر مطلق جهان است و روی هر مسئله‌ای که اراده کند، سایر کشورهای جهان باید تابع و مطیع باشند و ایران نیز باید تبعیت کند. تا زمانی که چنین ذهنیتی در مغز ترامپ وجود دارد، تصور می‌کند همه چیز باید بسیار ساده، سریع و در دسترس باشد. تصور ساده‌انگارانه ترامپ از توافق با خواسته‌های بسیار زیاد وی در تضاد است. نمی‌شود که هم خواسته‌های حداکثری داشت و هم انتظار توافق سریع و ضربتی داشت. ترامپ جنگ راه می‌اندازد، کشتار می‌کند، خسارت مادی می‌زند و بعد انتظار دارد همه چیز به سرعت به توافق منتهی شود.» 

وی افزود: «واشنگتن اگر بخواهد، می‌تواند مثل زمان اوباما، وارد یک توافق شود و همه چیز، به سرعت انجام شود. آمریکایی‌ها نسبت به زمان شکل گیری برجام، بسیار سخت گیر‌تر شده‌اند و نه تنها این بار مسئله هسته‌ای و موشکی را پررنگ کرده اند، بلکه مسئله تنگه هرمز هم اضافه شده است و صحبت کردن در این باره، ماه‌ها زمان لازم دارد. جزئیات بسیار زیادی وجود دارد که باید تک به تک مورد بررسی قرار گرفته و طبقه‌بندی شود. هر بخش باید تعیین تکلیف شود، ما به ازای آن مشخص شود و تعیین شود چگونه قرار است از این پس اداره شود. مسائل هسته‌ای در سال ۲۰۱۵ که شرایط از امروز، بسیار ساده‌تر بود، ۱۵۰ صفحه متن نوشتاری را به خود اختصاص داد. امروز مسائل موشکی، منطقه‌ای و تنگه هرمز نیز پیچیدگی‌های خود را دارد و نه تنها تک تک کلماتی که نوشته می‌شود، بلکه گیومه‌ها و نقطه‌ها نیز مورد بحث خواهد بود. با این وضعیت، ادعای ترامپ مبنی بر این که همه چیز را خیلی زود جمع می‌کند به نتیجه نرسیده و نخواهد رسید.»