راهکارهای تابآوری در شرایط فعلی/ از تحمل به توانمندی
در دورهای که مردم شرایطی مانند جنگ و سختی معیشت را پشت سر گذاشتهاند یا حتی در مواردی هنوز متاثر از آن هستند، تابآوری دیگر فقط یک مساله سلامت روان نیست بلکه ضرورتی حیاتی است.
تابآوری به معنای توانایی افراد و جوامع در مواجهه با مشکلات و بازگشت به حالت عادی پس از بحران است. مردم ایران در طول ماههای گذشته با چالشهای متعددی از جمله جنگ روبرو بودهاند. با این حال، در شرایط آتشبس کنونی، شاهد هستیم که بسیاری از افراد با وجود مشکلات موجود، توانستهاند به زندگی خود ادامه دهند و به نوعی احساس امیدواری و انسجام اجتماعی را حفظ کنند. این تابآوری نشاندهنده قدرت روحی و اجتماعی مردم است که میتواند به عنوان یک نقطه قوت برای آینده کشور محسوب شود.
به گزارش ایرنا، با این حال، تابآوری تنها به معنای تحمل مشکلات نیست بلکه باید به سمت توانمندسازی حرکت کرد. در شرایط اقتصادی و جنگی، نیاز به تابآوری بیشتر احساس میشود. این موضوع شامل مواردی مانند آموزش مهارتهای زندگی از جمله مدیریت استرس، تقویت شبکههای اجتماعی، توجه به سلامت روان و ایجاد فرصتهای شغلی و حمایت از کسبوکارهای محلی است.
در مقاله کارآمدی جمعی و تابآوری فرهنگی سازمان بهزیستی کشور آمده است که تابآوری و کارآمدی جمعی زمانی شکوفا میشود که کنار هم بیاموزیم، همدل باشیم و برای حل مسئله، مسئولیت رشد خود و دیگران را شجاعانه بپذیریم.
کارآمدی جمعی و تابآوری فرهنگی زمانی شکوفا میشود که جامعه بتواند تنوع دیدگاهها را بپذیرد، تجربیات خود را به اشتراک بگذارد و از دل چالشها الگوهای جدید همکاری بسازد.
تاب آوری، نیازی حیاتی برای بقای جمعی است
حمید یعقوبی، روانشناس بالینی و استاد دانشگاه شاهد درباره اهمیت تابآوری در مواقع بحرانی و جنگ گفت: تابآوری در زمان جنگ برای سلامت روان بسیار مهم است و میتوان گفت تابآوری در این شرایط دیگر فقط یک مساله فردی نیست بلکه مساله حیاتی برای بقای جمعی، انسجام اجتماعی و پایداری جامعه است؛ به عبارتی بخش زیرساخت امنیت ملی برای سلامت روان است.
حمید یعقوبی افزود: هنگامی که نگرانیها طولانی و خارج از کنترل میشود، مشکل ساز خواهد شد. این نگرانیها در مسائل جنگ آن حس امنیت بنیادین را از ما میگیرد؛ مثلا حس کنترل و پیشبینیپذیری را میگیرد و زمینه ساز اخلال روانی مانند افسردگی، استرس پس از سانحه یا PTSD، تروما و حتی خودکشی میشود؛ در نتیجه لازم است که عکسالعملی در این شرایط داشته باشیم.
وی خاطرنشان کرد: ممکن است افرادی مستقیم تحت تاثیر تروما و حملات و انفجار قرار گیرد یا خودشان یا عزیزانشان زخمی شوند یا با تخریب محل سکونت، دچار اثرات عمیق روانی شوند.
مراقب تروماهای رسانهای باشیم
این روانشناس بالینی گفت: همچنین ممکن است فردی به طور مستقیم درگیر جنگ نشود بلکه غیرمستقیم متاثر شود مثلا تروماهای رسانهای پیدا کند. صحنههای جنگ و خشونت و درد و رنج دیگران در رسانههای خبری، مواجهه غیرمستقیم با شرایط بحرانی هستند که ما را اذیت میکنند.
یعقوبی افزود: تروماهای انتقالی با تعریف داستان ترسناک نیز میتواند فرد را دچار تروما کند. تابآوری در بحران بسیار مهم است. هنگامی که فردی در مقابل برخی ناملایمات و گرفتاریها قرار میگیرد، واکنشهایی نشان میدهد. مثلا فردی ممکن است دچار بیماری و مشکلات روانی شود و دیگر به وضعیت سابق بازنگردد.
وی اضافه کرد: برخی دیگر ممکن است اذیت شوند و آسیب ببینند اما نجات یابند. این افراد مشکلاتی حمل میکنند اما حالشان خوب است. اینها کسانی هستند که تاب آوری دارند یعنی اینکه فرد تحت تاثیر رویداد ناگوار، عملکردش افت پیدا میکند اما چون قوی است و اصطلاحا در مقابل ناملایمات تاب میآورد، مجدد به حالت عادی برمیگردد و زندگی عادی را ادامه میدهد بدون اینکه از جنگ آسیب ببینند.
یعقوبی ادامه داد: این افراد پریشان حالی را تجربه کردهاند اما مانند فنری که فشار تحمل را کرده اما نشکسته، به جای اول زندگی خود بازگشتهاند. به این فرآیند، تاب آوری میگویند. حتی عده معدودی ممکن است در این ناملایمات رشد کنند و زندگی بهتری داشته باشند که تعداد آنها کم است.
عوامل تقویت کننده تابآوری کدامند؟
این روانشناس بالینی و استاد دانشگاه اظهار کرد: تابآوری به معنای توانایی ما برای مقابله با مشکلات، سختیها و بحران و بازگشت به وضعیت عادی است. یعنی ما اذیت شدیم، مشکل پیدا کردیم اما تاب آوردیم و در نتیجه با ترس و نگرانیها مقابله و راه سازنده را پیدا کردیم؛ در حقیقت توانستهایم اساس کنترل را حفظ کنیم.
یعقوبی درباره عوامل تقویتکننده تابآوری گفت: برخی عوامل هستند که تابآوری را تقویت میکنند مثلا برخورداری از حمایت اجتماعی، یعنی اینکه دوست، خانواده و عزیزانی داریم که میتوانیم در سختیها روی آنها حساب کنیم. فردی که شبکه اجتماعی قوی و دوستان خوبی دارد، تاب آوری خوبی هم دارد.
وی خاطرنشان کرد: عامل موثر بعدی روی تاب آوری، تقویت نگرش مثبت روی مشکلات زندگی است. نگرش مثبت به معنای خوشبینی نه خوشخیالی است. این باور که «می شود از پس این موقعیت برآمد.»
این روانشناس بالینی و استاد دانشگاه گفت: کسانی که انعطلافپذیر باشند یعنی توانایی تطابق با شرایط فعلی دارند، از تابآوری خوب برخوردار هستند. اصطلاحا مرغ آنها یک پا ندارد، منعطف هستند و تابآوری بیشتری دارند همچنین افرادی که سطح زندگی سالم و خودمراقبتی دارند، خواب و خوراک و تحرک و ورزش خوبی هم دارند به تاب آوری خود کمک میکنند.
معنویت، عاملی برای افزایش تابآوری
این روانشناس بالینی و استاد دانشگاه گفت: عامل دیگری که تابآوری را تقویت میکند، معنویت، مذهب و امید به آینده است. مذهب به افزایش تابآوری کمک میکند اما یک شرط دارد؛ شرط آن این است که باور او، درونی باشد نه ظاهرسازی. مذهب بیرونی و ظاهری به تاب آوری کمک نمیکند اما مذهب مخلص کمک میکند.
یعقوبی افزود: عدهای هم پس از آسیب رشد میکنند. سرشان به سنگ میخورد که ارزش زندگی را به درستی درک میکنند و جهانبینی فرد نسبت به خود و آینده دچار تحول میشود و تهدید را به فرصت تبدیل میکند. این فرد قدر زندگی را بهتر میداند، رابطهاش را بهتر میکند، به معنویت و مذهب اصیل رو میآورد و رشد اصیل پیدا میکند اما این عده انگشت شمار هستند.
وی یادآور شد: اگر افراد در مقابله با مشکلات به پایه قبلی زندگی خود بازگردند، دستاوردی بزرگ است که از آن به عنوان تاب آوری یاد میشود. تاب آوری یعنی اینکه فرد بتواند از پس مشکلات برآید و دوباره به مسیر قبلی بازگردد.
تابآوری به عنوان یک ویژگی کلیدی در زندگی فردی و اجتماعی، توانایی افراد و جوامع برای مواجهه با چالشها و بحرانها را تعریف میکند. این ویژگی نه تنها در زمانهای بحرانی بلکه در شرایط عادی نیز ضروری است. با این حال، اکنون به دلیل فشارهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، به نظر میرسد تابآوری در جامعه کاهش یافته و نیاز است که عوامل تقویت تابآوری مانند برگزاری کلاسهای آموزش مهارتهای زندگی و ایجاد شبکههای حمایتی بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.
اگر به تابآوری بیتوجهی شود، به ویژه در سطح فردی، میتواند عواقب جدی و منفی مانند افزایش استرس و اضطراب، کاهش سلامت روان، اختلال در روابط اجتماعی و حتی کاهش عملکرد شغلی به دنبال داشته باشد.
در نهایت، اگرچه مردم در شرایط فعلی آتشبس توانستهاند با چالشها کنار بیایند و تابآوری خود را نشان دهند اما باید تلاش بیشتری برای تقویت این ویژگی انجام دهند. تابآوری نه تنها در شرایط بحرانی بلکه در زندگی روزمره نیز ضروری است. با سرمایهگذاری بر روی مهارتها، شبکههای اجتماعی و سلامت روان، میتوان جامعهای قویتر و مقاومتر ساخت که در برابر هرگونه چالشی ایستادگی کند. این امر نه تنها برای عبور از بحرانها بلکه برای ساختن آیندهای روشنتر و پایدارتر ضروری است.
