آیا نتانیاهو عمداً آتش‌بس مورد توافق آمریکا و ایران را تضعیف می‌کند؟

فرارو- الدار مامدوف، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در موسسه کوئینسی

به گزارش فرارو به نقل از نشریه ریسپانسیبل استیت کرفت، درست وقتی که یک جرقه کوچک امید در خاورمیانه زده شد، اسرائیل آمد آن را خاموش کرد. اسرائیل با بزرگترین موج حملات خود در سال‌های اخیر به بیروت، دره بقاع و جنوب لبنان که همه پایگاه‌های حزب‌الله هستند  توافقی را تضعیف کرد که پاکستان بین آمریکا و ایران میانجیگری کرده بود. این توافق می‌توانست راهی دیپلماتیک برای پایان جنگ فراهم کند.

ترامپ طرح ایران را پذیرفت؛ نتانیاهو آتش‌بس لبنان را وتو کرد

در ۷ آوریل، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، طرح ده ماده‌ای ایران را به عنوان مبنایی «قابل قبول» برای مذاکره پذیرفت. این تصمیم درست کمی قبل از ضرب‌الاجلی گرفته شد که ترامپ به ایران داده بود: یا تسلیم شوید یا به عنوان «یک تمدن» نابود می‌شوید. این نشان می‌دهد که ترامپ می‌خواست از جنگی خارج شود که خودش شروع کرده بود، حتی با وجود اینکه ارتش و سازمان اطلاعاتی خودش با این کار مخالف بودند.

ایران به خوبی می‌داند که ترامپ خودش را در بن‌بستی گیر انداخته است. به همین خاطر، فهرست بلندی از خواسته‌ها را مطرح کرده که از جمله آنها آتش‌بس کامل در همه جبهه‌ها حتی در لبنان است. ایران سخت‌گیری می‌کند، نه فقط به خاطر تعهد ایدئولوژیکش به «محور مقاومت»، بلکه به دو دلیل مهم دیگر:

دلیل اول: اسرائیل با کمک آمریکا عادت دارد آتش‌بس‌ها را در غزه و لبنان نقض کند. طبیعتاً ایران می‌خواهد مطمئن شود که این وضعیت دوباره تکرار نمی‌شود؛ در غیر این صورت، احتمالاً دوباره مستقیماً با اسرائیل وارد جنگ می‌شود.

دلیل دوم: در آخرین دور از درگیری‌ها، حزب‌الله برای ایران یک دارایی مفید بود. از شمال به اسرائیل حمله کرد و توانایی‌هایی به کار برد که ثابت شد خیلی کمتر از چیزی است که اسرائیل ادعا می‌کرد تضعیف شده باشد. اگر ایران با آمریکا به توافق دیپلماتیک نرسد و جنگ تمام‌عیار دوباره در منطقه شروع شود، تهران می‌خواهد بتواند روی حزب‌الله به عنوان یک دارایی قدرتمند در کنار خودش حساب باز کند.

دونالد ترامپ به وضوح گفت که می‌خواهد بر اساس طرح ایران مذاکره کند، طرحی که شامل بند مربوط به لبنان و اسرائیل هم هست. اما بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، حرف دیگری زد. او گفت که آتش‌بس دو هفته‌ای که آمریکا و ایران روی آن توافق کرده‌اند، شامل لبنان نمی‌شود. (کاخ سفید هم روز چهارشنبه این سردرگمی را بیشتر کرد و گفت که لبنان بخشی از آتش‌بس نیست.)

برای بنیامین نتانیاهو، این یعنی اسرائیل می‌تواند هم از پوشش دیپلماتیک آمریکا استفاده کند، هم این حق را برای خودش نگه دارد که هرجا خواست تنش درست کند. و واقعاً همین طور هم شد. صبح روز بعد از اینکه ترامپ اعلام کرد حملات متوقف می‌شود، ارتش اسرائیل عملیات جدیدی به نام «تاریکی ابدی» را شروع کرد که صدها نفر را در لبنان کشت. ایران هم در پاسخ گفت: اگر اسرائیل حملات را متوقف نکند، ما تلافی می‌کنیم و از آتش‌بس خارج می‌شویم. به این ترتیب، ایران به آمریکا فشار آورد تا شریک کوچک‌تر خود (یعنی اسرائیل) را مهار کند.

نتانیاهو: جنگ همیشگی، راهبرد بقای سیاسی

هنوز مشخص نیست بنیامین نتانیاهو واقعاً چه هدفی دارد. ممکن است دارد ناامیدی خودش را این طور خالی می‌کند و به لبنان حمله می‌کند، چون از اینکه آمریکا و ایران راه دیپلماتیک را بدون او پیش گرفته‌اند، ناراحت است. اما سوال این است: آیا این عملیات می‌تواند موفق شود؟ شکی نیست که ارتش و اطلاعات اسرائیل خیلی قدرتمند هستند. اما بمباران‌ها و ترورهای مداوم رهبران حزب‌الله نتوانسته این گروه لبنانی را خلع سلاح کند. حالا آن ها تلاش می کنند با این حملات، آتش‌بس احتمالی در کل منطقه را خراب کنند. این موضوع به این نتیجه می‌رسد که برای نتانیاهو و ائتلافش، خود جنگ همیشگی و تشدید تنش، یک راهبرد حساب می‌شود. هر چه جنگ بیشتر طول بکشد، احتمال اینکه او مجبور شود برای اشتباهات فاجعه‌بارش در غزه، لبنان و ایران پاسخگو باشد، کمتر می‌شود.

یائیر گولان، که قبلاً معاون رئیس ستاد ارتش اسرائیل بوده، روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) خیلی صریح گفت: «نتانیاهو وعده داد که "پیروزی تاریخی" به دست می‌آورد و برای نسل‌ها امنیت فراهم می‌کند. اما در عمل، اسرائیل دارد یکی از بدترین شکست‌های راهبردی تاریخش را تجربه می‌کند... مردم یک کشور کامل در پناهگاه‌ها هستند. ارتش اسرائیل وظیفه خودش را با قدرت انجام داد و در میدان جنگ به موفقیت‌هایی رسید؛  اما دولت نتانیاهو، اسموتریچ و بن گویر کاملاً فاجعه‌بار نتوانستند این موفقیت‌های تاکتیکی را به یک پیروزی بزرگ و راهبردی تبدیل کنند.»

گولان ادامه می‌دهد و می‌گوید هیچ‌کدام از اهداف اصلی به دست نیامده است: برنامه هسته‌ای ایران نابود نشد. تهدید موشک‌های بالستیک همچنان باقی است. نظام ایران نه تنها از بین نرفته، بلکه از این جنگ قوی‌تر از قبل بیرون آمده است. ایران اورانیوم غنی‌شده در اختیار دارد، تنگه هرمز را کنترل می‌کند و شرایط جنگ را خودش تعیین می‌کند. و اسرائیل، مثل قبل در غزه، باز هم در اتاق تصمیم‌گیری نیست. نه تصمیم‌گیرنده است، نه حتی تأثیرگذار. گولان خیلی بی‌رحمانه اما دقیق تحلیل کرده است. این «پیروزی تاریخی» نیست. این یک شکست کامل است که امنیت اسرائیل را برای سال‌های آینده به خطر می‌اندازد.

سقوط اجماع دوحزبی آمریکا؛ اسرائیل برگ برنده خود را باخته است

بدتر از همه اینها، بنیامین نتانیاهو قوی‌ترین برگ برنده اسرائیل یعنی همان اتحاد با آمریکا را به خطر انداخته است. نتایج تازه نظرسنجی‌ها باید برای هر کسی در واشنگتن که هنوز می‌خواهد نتانیاهو را به حال خودش رها کند، یک زنگ خطر بزرگ باشد. الان ۶۰ درصد از بزرگسالان آمریکایی نظر بدی نسبت به اسرائیل دارند. این عدد در سال قبل ۵۳ درصد بود و در سال ۲۰۲۲ فقط ۴۲ درصد. جالب‌تر این که در هر دو حزب سیاسی آمریکا، اکثر افراد زیر ۵۰ سال دیدگاه منفی به اسرائیل دارند. عشق و علاقه آمریکا به جنگ‌های خاورمیانه هیچ‌وقت تا این اندازه کم نبوده است. آن اجماع دوحزبی که قبلاً از دولت‌های اسرائیل محافظت می‌کرد و جلوی پاسخگو بودن آنها را می‌گرفت، همین الان جلوی چشم‌های ما در حال نابود شدن است.

این اتفاقاتی که دارد می‌افتد، برای امنیت اسرائیل در بلندمدت خیلی بد است. حتی وقتی این جنگ تمام شود، این فکر را در تهران قوی کرده که بمب اتم تنها چیزی است که می‌تواند از آنها در برابر حملات آینده محافظت کند. مسئله‌ای که حاکمان ایران قبل از جنگ هنوز تصمیم قطعی روی آن نگرفته بودند. از طرف دیگر، تحریکات بی‌دلیل اسرائیل علیه ترکیه  که تازه دارد بیشتر به عنوان «ایران جدید» شناخته می‌شود ممکن است آنکارا را هم به همین مسیر سوق بدهد. حالا بدترین سناریو برای اسرائیل این است: روزی رو به رو شدن با ایران و ترکیه‌ای که جسورتر شده‌اند، در حالی که آمریکا بالاخره از خاورمیانه عقب‌نشینی می‌کند. این سناریوی کابوس‌وار دیگر آن‌قدرها هم دور از ذهن نیست.

اینکه دولت ترامپ ظاهراً طرح ده ماده‌ای ایران را به عنوان پایه مذاکرات پذیرفته، یک فرصت واقعی برای پایان دادن به جنگ‌های خاورمیانه است. برای اینکه این مذاکرات موفق بشود، آمریکا باید دو کار را انجام دهد:

الف - خودش آتش‌بس کامل را اجرا کند

ب - مطمئن شود که اسرائیل هم آتش‌بس را رعایت می‌کند

اگر آمریکا قاطعانه نگوید که آتش‌بس شامل لبنان هم می‌شود، آن وقت این فرصت را فدوی بقای سیاسی نتانیاهو می‌کند. و این کار را در حالی انجام می‌دهد که افکار عمومی آمریکا خیلی سریع در حال تغییر است. مردم آمریکا دیگر اسرائیل را قربانی نمی‌بینند، بلکه آن را محرک جنگ‌های بی‌پایان و غیرقابل پیروزی می‌بینند.