آب قطع میشود نه کم فشار!
وقتی فشار آب کم باشد حجم ورودی آب به تانکر به قدری پایین میآید که مخزن آن پر نخواهد شد. بنابراین به عنوان مثال اگر در ساختمانی ۴ طبقهای زندگی کنیم، احتمالا طبقات بالا از داشتن آب محروم بمانند.
فرارو- یک شب در میان ساختمانهای محلههای تهران با افت فشار آب مواجهند؛ این در حالی است که هنوز فصل بیبارانی از راه نرسیده.
به گزارش فرارو، اسفند ۱۴۰۳ رسانهها، مردم و مسئولین را در جریان بحران آب به وقت تابستان ۱۴۰۴ قرار دادند و نوشتند: «هیچ راهکار بلند مدتی نداریم». سر بزنگاه، وقتی سدها به روز صفر میرسیدند و رفته رفته در شرف خارج شدن از مدار بودند، پزشکیان دستور انتقال آب از سد طالقان به سمت تهران را صادر کرد؛ اما امسال این گزینه هم از روی میز برداشته شده است.
روایتها از قطعی آب
شرکت آب و فاضلاب تهران از مردم عذرخواهی کرد و گفت قطعی آب که نه، یک شب درمیان افت فشار اندکی هست برای مدیریت ذخایر آب. اتفاقا به ماه رمضان هم اشاره کرد و گفت: «این افت فشار از ساعات پایانی شب آغاز میشود و در ماه رمضان، یک ساعت قبل از اذان صبح، به وضعیت عادی باز میگردد تا روزهداران مشکلی نداشته باشند.»
ملیکا، شهروند 24 ساله تهرانی روایت دیگری به خبرنگار فرارو ارائه میدهد. او که در محله پیروزی زندگی میکند اشاره دارد: «شب تا صبح به طور کل آب قطع است. حالا ما ماندهایم و تعداد زیادی دبه که قرار است شب ما را به صبح برساند.» معصومه نیز یکی دیگر از شهروندان محله پیروزی تهران است که میگوید: «شب اول ماه رمضان آب قطع نشد و خدا را شکر کردیم که انقدر مسئولین به فکر ما هستند.» خانمی نیز که در نزدیکی میدان شکوفه زندگی میکند خبر از قطعی آب به شکل یک شب در میان میدهد، نه افت فشار!
به جز محله پیروزی عاطفه، شهروندی که در محله انقلاب زندگی میکند نیز به خبرنگار فرارو میگوید: «چه کسی گفته ما با افت فشار آب روبهروییم؟ موضوع قطعی آب است. یک شب در میان از آب خبری نیست.» اما، در محلههایی از نواب شهروندان با افت فشار مواجه هستند. افسانه در این مورد میگوید: «افت فشار که چه عرض کنیم، از شیر سماور هم کمتر است.»
در مناطقی از سعادت آباد نیز برخی از ساختمانها با قطعی آب روبهرو هستند حتی اگر از پمپ و مخزن جداگانه استفاده کنند. این در حالی است که شرکت آب و فاضلاب تأکید میکند که «تاکنون قطعی کامل آب در شبکه نداشتیم و نداریم. تنها خروجی مخازن را کاهش دادهایم تا صرفهجویی در مصرف انجام شود. مناطقی که افت فشار آب را تجربه میکنند، اغلب به دلیل نبود پمپ یا تانکر مناسب است.»
نکته قابل توجه این است که وقتی فشار آب کم باشد حجم ورودی آب به تانکر به قدری پایین میآید که مخزن آن پر نخواهد شد. بنابراین به عنوان مثال اگر در ساختمانی 4 طبقهای زندگی کنیم، احتمالا طبقات بالا از داشتن آب محروم بمانند.
وضعیت سدهای تهران در زمستان ۱۴۰۴
یکی از سدهایی که وضعیت آن به وضوح قابل مشاهده است و روزانه صدها مسافر از کنار آن عبور میکنند، سد کرج است؛ سدی که در حال حاضر ۹۳ درصد آن خالی است و بدون هیچ تحلیل پیچیدهای، شرایط بحرانی پیش رو را به مردم نشان میدهد.
علاوه بر سد کرج، دو سد مهم دیگر که مسئول تأمین آب آشامیدنی تهران هستند، یعنی لتیان و ماملو، بیش از ۹۰ درصد مخزنشان خالی است. سد لار نیز به عنوان دیگر سد مهم استان تهران، ۹۹ درصد مخزنش خالی است.
تمام اینها در حالی رخ میدهد که به دلیل تغییرات اقلیمی و دمای بالاتر نسبت به سالهای گذشته، ارتفاعات ایران با ذوب زودهنگام برف مواجه بودهاند و پیشبینیهای کارشناسان درباره ذخایر آبی بهار نقش بر آب شده است.
بن بست افسانه سد طالقان
از میان همه سدها، سد طالقان همچنان به عنوان سد نجاتبخش مطرح است؛ سدهایی که در مواقع بحرانی تابستان گذشته به کمک مدیریت منابع آب تهران آمدند. کارشناسان در آن زمان هشدار داده بودند که انتقال آب از سد طالقان تصمیمی مقطعی است که اثر پایدار ندارد و از منظر محیطزیستی نیز منطقه طالقان را تحت فشار قرار میدهد.
هاشم امینی، مدیرعامل شرکت مهندسی آبهای کشور، نیمه مرداد سال گذشته اعلام کرد: «نباید دوباره همان اشتباه تکرار شود؛ تا ۱۵ مهرماه آب طالقان به تهران میرسد، اما همه متفقالقول هستیم که این سبک تأمین آب ما را به ناکجاآباد میبرد و دچار مشکل خواهد کرد.» او همچنین به تجربه رود زایندهرود اشاره کرد که مصارف تعریفشده آن از منابع موجود فراتر رفته است.
اکنون، کمتر از یک سال پس از آن هشدارها، زنگ خطر سد طالقان به صدا درآمده است. معاون حفاظت و بهرهبرداری شرکت آب منطقهای تهران با هشدار درباره وضعیت منابع آبی پایتخت اعلام کرد که روند کاهش حجم ذخیره سد طالقان در هفتههای اخیر شدت گرفته و این سد در حال حاضر از حجم قابل توجهی برخوردار نیست. طبق اعلام رسمی، ۸۱ درصد مخزن سد طالقان خالی است؛ یعنی در بزنگاه تابستان، دیگر این سد به عنوان برگ برنده در دست مسئولین نخواهد بود.
موضوع فقط نباریدن باران نیست
پاسخ به این پرسش که چرا سدها پر نمیشوند، در وهله اول ساده به نظر میرسد؛ بارشها تا ۵۸ درصد نسبت به میانگین بلندمدت کاهش یافتهاند. در استان تهران، مجموع بارندگیها تا نیمه بهمن به حدود ۶۱ میلیمتر رسیده است، در حالی که تا پایان دیماه تنها ۲۶ میلیمتر ثبت شده بود و بارشهای اخیر تنها مقداری این رقم را افزایش دادهاند. میانگین بلندمدت بارش در تهران بین ۱۱۵ تا ۱۲۲ میلیمتر است و در حال حاضر میزان بارش حدود ۵۰ تا ۵۷ درصد کمتر از نرمال است.
برای مقایسه، در پاییز ۱۴۰۴ کاهش بارش تا ۹۰ درصد نیز مشاهده شد و سال گذشته بارش تهران بین ۷۰ تا ۷۶ میلیمتر بود که باز هم عقبماندگی قابل توجهی نسبت به میانگین بلندمدت را نشان میدهد. اوایل بهمن ماه، فرارو در گفتوگو با احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، گزارش داد که تنها چهار ماه فرصت داریم و هماکنون ۷ سانتیمتر عقبماندگی وجود دارد. او تاکید کرد: «جبران این عقبماندگی برای رسیدن به وضعیت نرمال در نیمه دوم سال آبی، که شامل دو ماه پایانی زمستان و دو ماه بهار است، بسیار کم احتمال است، زیرا در خرداد و تابستان معمولاً بارندگی نداریم.»
علاوه بر کمبود بارش، پر نشدن سدها به برداشت بیرویه از منابع بالادستی نیز مربوط میشود. پیشتر نیز فرارو نوشته بود که «کلانشهری با ۱۴ میلیون جمعیت که شدیداً وابسته به منابع بالادستی است، نباید مدیریت آب و حوضه بالادستی آن به این شکل باشد.»
۴۰۰ متر بکن به آب برس!
در استان تهران، در سالهای نرمال، ۷۰ درصد آب مورد نیاز از منابع سطحی (۵ سد مهم) و ۳۰ درصد از منابع زیرزمینی تأمین میشد؛ اما اکنون این نسبت به بیش از ۷۰ درصد منابع زیرزمینی و کمتر از ۳۰ درصد منابع سطحی تغییر یافته است. شرایط آبهای زیرزمینی نیز مطلوب نیست؛ اگر در سالهای گذشته برای دسترسی به آب نیاز بود ۴ تا ۵ متر زمین حفر شود، اکنون حفاریها بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ و به گفته برخی، حتی تا ۴۰۰ متر طول میکشد. این مسأله نشاندهنده مواجهه تهران با بحران بیآبی در بخش منابع زیرزمینی است و مستقیماً بر فرونشست زمین و تبعات آن تأثیرگذار است.
با این حال، در بحث بحران آب، کارشناسان و مسئولین بیشتر بر کمبود بارش و خالی بودن سدها تأکید دارند و تنها توصیه میکنند: «شیر آب را ببندید و مصرف را کاهش دهید.» اگر این توصیه از سوی مردم رعایت نشود، به ناچار، مدیریت فشار آب اعمال میشود.
بهنام بخشی، روابط عمومی شرکت آب و فاضلاب تهران، میگوید: «برای جلوگیری از بیآبی، افت فشار آب به صورت یک شب در میان اعمال میشود. هدف از این اقدام، کاهش مصرف منابع سطحی و ذخیرهسازی آب است تا در آینده بتوان تأمین پایدار آب را ادامه داد.» وی همچنین اشاره میکند که سفرههای زیرزمینی شهر با کاهش ذخایر مواجه هستند و برای تابستان و فصل گرما، مدیریت منابع آب الزامی است. با این حال، کسی به طور مشخص تعداد چاههای غیرمجاز را اعلام نمیکند و راهکاری برای متقاعد کردن کشاورزانی که سالها از این منابع بهرهبرداری کردهاند، ارائه نمیشود.
