طرح صیانت ۲ چیست؟ / تکلیف اینترنت در ایران چه خواهد شد؟
بهتازگی و با مطرح شدن طرحی با عنوان طرح صیانت ۲، بار دیگر مسئله سرنوشت اینترنت در ایران به یکی از مسائل بحرانی جامعه بدل شده است. حدود و ثغور این طرح تا کجاست و شامل چه بندهایی است؟ در ادامه به بررسی طرح صیانت ۲ خواهیم پرداخت.
فرارو- طرح صیانت ۲، که به طور رسمی با عنوان «قانون حمایت و رسیدگی به تخلفات حوزه صوت و تصویر فراگیر در فضای مجازی» شناخته میشود، یکی از جنجالیترین طرحهای تقنینی اخیر در ایران است. این طرح درواقع ادامه و نسخه بهروزرسانیشده طرح صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی (معروف به طرح صیانت) است که در مجلس یازدهم مطرح شد.
به گزارش فرارو، بنابر اظهارات مسئولان ذیربط، هدف اصلی طرح صیانت 2 تنظیمگری و کنترل محتوای صوتی و تصویری در پلتفرمهای مجازی مانند اینستاگرام، ایکس، یوتیوب و... است. این طرح که بهتازگی در مجلس یازدهم مطرح شده است، باعث به وجود آمدن جنجالهای زیادی شده و مخالفتهای زیادی را بههمراه داشته است.
تکلیف اینترنت در ایران چه خواهد شد؟
ایده کنترل فضای مجازی در ایران به سالهای قبل برمیگردد، اما طرح صیانت بهطور جدی در مجلس یازدهم و از سال 1400 مطرح شد. این طرح که ابتدا «طرح صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی» نام داشت، توسط نمایندگان اصولگرا و اعضای جبهه پایداری پیشنهاد شد. هدف اعلامی آن، حفاظت از کاربران در برابر محتوای مضر، حمایت از پلتفرمهای داخلی و مقابله با تهاجم فرهنگی بود.
این طرح در کمیسیون مشترک مجلس بررسی شد، اما بهدلیل اعتراضات گسترده جامعه مدنی، کسبوکارها و حتی برخی مسئولان دولتی، در اسفند ۱۴۰۰ لغو شد. منتقدان میگفتند این طرح اینترنت را به اینترنت ملی تبدیل میکند و اقتصاد دیجیتال را نابود خواهد کرد.
پساز لغو طرح اولیه، بحثها ادامه داشت. شورای عالی فضای مجازی در سال ۱۳۹۹ مصوبهای برای تنظیمگری فضای مجازی تصویب کرده بود که دراِدامه تبدیل به پایهای برای طرحهای بعدی شد. در این دوره، دولت سیزدهم تلاش کرد با وعده توسعه اینترنت، از حساسیتها بکاهد، اما فیلترینگ پلتفرمهایی مانند اینستاگرام و واتساپ درجَریان وقایع سال ۱۴۰۱، بار دیگر مسئله اینترنت را به بحرانی همگانی بدل کرد.
بههرحال گفتوگوها و بحرانهای موجود درباره اینترنت و طرح صیانت مسیر خودش را طی کرد. پساز اتفاقات دیماه و بهدنبال قطع دسترسی کامل اینترنت، بار دیگر زخم کهنه اینترنت سر باز کرد و این بحران این بار با قدرتی بیشتر از همیشه بازگشت. از دل جلسات چراغ خاموشی که در مشهد برگزار شد، درنهایت در بهمنماه 1404، طرحی به منصه ظهور رسید که به طرح صیانت 2 مشهور شده است و از قضا امضاکنندگان اصلی آن نیز عموما از اعضای جبهه پایداری هستند.
مطابق با طرح صیانت 2، اختیارات تنظیمگری و سیاستهای صیانتی از وزارت ارشاد به صدا و سیما، وزارت اطلاعات، نیروی انتظامی، سازمان تبلیغات اسلامی و دادستان کل کشور تفویض خواهد شد. همچنین بر اساس این طرح، تبلیغ هرگونه کالا، خدمات و آثار هنری از طریق شبکهها و رسانهها و پلتفرمهای غیرمجاز، ممنوع است.
فهرست اسامی این شبکهها را سازمان صدا و سیما، وزارت اطلاعات، نیروی انتظامی، سازمان تبلیغلات اسلامی و دادستانی کل کشور هر سهماهیکبار اعلام میکنند. همچنین، هرگونه تخلف از این فرامین، متخلفین را ذیل مجازاتهای درجه 5 تا 7 مقرر در مواد 19 و 20 قانون مجازات اسلامی مصوب 1/2/1392 قرار خواهد داد.
این طرح دارای تعدادی تبصره ویژه است:
تبصره ۱
نحوه تشکیل و اداره جلسات طبق آییننامهای خواهد بود که کارگروه تخصصی ماهواره تصویب میکند.
تبصره ۲
اگر یک شرکت یا نهاد مرتکب تخلف شود، علاوه بر خود آن مجموعه، مدیرانش هم مسئولاند و مجازات میشوند.
تبصره ۳
تولیدکنندگان، واردکنندگان، صاحبان کالا و آثار هنری و ارائهدهندگان خدمات باید در قراردادهای خود صراحتا قید کنند که تبلیغ در شبکههای غیرمجاز ممنوع است. اگر این موضوع را در قرارداد ذکر نکنند و تبلیغشان در آن شبکهها پخش شود، به حداقل مجازات تعیینشده محکوم میشوند.
تبصره ۴
اگر یک شبکه ماهوارهای غیرمجاز بدون اجازه صاحب کالا یا اثر، اقدام به پخش تبلیغ کند، صاحب کالا یا اثر باید به محض اطلاع یا اعلام مراجع مربوط، از طریق دادگاه برای جلوگیری از ادامه پخش اقدام کند. اگر اقدامی نکند، به جریمه نقدی محکوم میشود.
تبصره ۵
دادگاهها موظفاند علاوه بر محکوم کردن افراد ذکرشده در این ماده، مدیران و گردانندگان شبکههای ماهوارهای غیرمجاز را نیز به حداکثر مجازات تعیینشده محکوم کنند.
تبصره ۶
صدور حکم محکومیت مانع از آن نیست که اشخاص حقیقی یا حقوقی زیاندیده بتوانند جداگانه برای مطالبه خسارت شکایت کنند.
تبصره ۷
هر شهروند ایرانی که به هر شکل، از مرحله نگارش تا تولید و پخش، با شبکهها یا رسانههای غیرمجاز همکاری کند، بسته به مورد به یکی از مجازاتهای درجه پنج تا هفت قانون مجازات اسلامی محکوم میشود.
تبصره ۸
متخلفان با توجه به میزان انتشار، نوع محتوا، مدت پخش، خسارت واردشده و تأثیر آن بر فرهنگ و امنیت جامعه، تحت پیگرد قرار گرفته و جریمه مالی میشوند.
